ဒုက္ခ

ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားတော်များတွင် ဒုက္ခ သည် အရိယသစ္စာ လေးပါး၏ ပထမ သစ္စာ ဖြစ်ပြီး၊ သံသရာအတွင်း ဝိညာဉ်ရှိသော သတ္တဝါ၏ အခြေခံ အခြေအနေကို ထင်ရှားစေသည်။ ဤတရားကို ပထမဆုံး ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန သုတ်၊ သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁ တွင် ဟောကြားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဘုရားရှင်၏ ပထမ တရားဒေသနာ ဖြစ်ကာ၊ သာရနာထ၏ မိဂဒါဝုန်တွင် ကိုယ်တော်၏ ရဟန်းဘဝ ရှေးရဲဖော်များ ဖြစ်သော ရဟန်းငါးပါးထံ ဟောကြားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရိုးရာက ဤအခိုက်အတန့်ကို ဓမ္မဘီး လည်ပတ်ခြင်း ဟု ရိုသေစွာ ယူဆပြီး၊ တရားကို အခြားသူများ ကြားနိုင်ရန် ပထမဆုံး လည်ပတ်စေခဲ့သော အချိန် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကို အာသဠှ ပူဇော ရက်တွင် နှစ်စဉ် အမှတ်ရကြပြီး၊ ဤတရားဒေသနာကိုယ်တိုင်ကို အထိမ်းအမှတ်ပြုသော လပြည့်နေ့ ဖြစ်သည်။

ဒုက္ခ ကို မကြာခဏ ဆင်းရဲခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆိုးဝါးခြင်း ဟု ဘာသာပြန်ကြသော်လည်း၊ အင်္ဂလိပ် စကားလုံးတစ်လုံးတည်းက ဖမ်းဆုပ်နိုင်သည်ထက် နက်ရှိုင်းသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်ထားပြီး၊ လောကီ အရာအားလုံးတွင် ပြည့်စုံခြင်းမရှိ၊ မပြီးပြည့်စုံခြင်း၊ အားမကိုးနိုင်ခြင်း ဟူသော နက်ရှိုင်းသော ခံစားမှုကို ဆိုလိုသည်။ အချို့ ဘာသာပြန်သူများက ဒုက္ခ ကို ‘မကျေနပ်ဖွယ်ရာ အခြေအနေ’ ဟု ဘာသာပြန်ကြပြီး၊ ဤသည်မှာ ဆင်းရဲခြင်းထက် ပိုမို နူးညံ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဒုက္ခ သည် ဝေဒနာ ကြီးမားမှုကိုသာမက၊ သာမန် သက်တောင့်သက်သာ ဘဝကိုပင် အကျုံးဝင်သော တိတ်ဆိတ်စွာ ဆက်တိုက်ရှိနေသော မအေးချမ်းမှုကိုပါ ဖော်ပြသည် — တစ်ခုခု ဘယ်တော့မျှ လုံးဝ မပြည့်စုံသလို ခံစားရခြင်း။ ဤစကားလုံးကိုယ်တိုင် ဝင်ရိုးတစ်ခု အပေါက်တွင် မကောင်းစွာ ထိုင်နေသော ဝင်ရိုးမှ ဆင်းသက်သည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ လည်ပတ်နေသော်လည်း ဘယ်တော့မျှ ချောချောမွေ့မွေ့ မပြေးနိုင်သော ဘီးတစ်ဝိုင်း ဖြစ်သည်။ ဒုက္ခ၏ ဘဝ အရသာကို ရှုမြင်သူ အများစုက ဤပုံသဏ္ဍာန်သည် နာကျင်မှုအတွက် စကားလုံးတစ်လုံးထက် ပို၍ နီးစပ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

သုတ်သည် ဒုက္ခကို သဘောတရား အနေဖြင့် မထားဘဲ ဘုရားရှင် တိုက်ရိုက် အမည်တပ်ထားသော ရှစ်မျိုးသော ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြသည်။ မွေးဖွားခြင်းသည် ဒုက္ခ၊ အိုခြင်းသည် ဒုက္ခ၊ နာမကျန်းခြင်းသည် ဒုက္ခ၊ သေခြင်းသည် ဒုက္ခ။ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ ဒုက္ခရောက်ခြင်းနှင့် စိတ်ပျက်ခြင်းသည် ဒုက္ခ။ မကြိုက်သော အရာနှင့် ဆုံတွေ့ခြင်းသည် ဒုက္ခ၊ ကြိုက်နှစ်သက်သော အရာနှင့် ခွဲခွာခြင်းသည် ဒုက္ခ၊ လိုချင်သော အရာကို မရခြင်းသည် ဒုက္ခ ဖြစ်သည်။ အတိုချုပ်ဆိုရလျှင် ဘုရားရှင်က ဆုပ်ကိုင်ခြင်း ခန္ဓာငါးပါး — ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ နှင့် ဝိညာဉ် — သည် ကိုယ်တိုင် ဒုက္ခ ဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချသည်။ ထိုခန္ဓာငါးပါးသည် ကိုယ်တော်၏ နောက်ဒေသနာ အနတ္တလက္ခဏ သုတ် တွင် တည်မြဲသော အတ္တ မရှိကြောင်း ပြရန် ပြန်လည် ပြောဆိုခဲ့သည့် အရာများ ဖြစ်သည်။ ဤတရားနှစ်ခုကို ရက်အနည်းငယ် အတွင်း တူညီသော ငါးဦး နားထောင်သူများထံ ဟောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ရိုးရာက ၎င်းတို့ကို ချိတ်ဆက်ထားသော အငြင်းပွားချက် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ယူဆသည် — ပထမ၊ အကြောင်းတရားနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသော တည်ရှိမှုသည် မူလကတည်းက ကျေနပ်ဖွယ် မရှိကြောင်း၊ ဒုတိယ၊ ဤနည်းဖြင့် ဆင်းရဲနေသော ခန္ဓာများကို ပထမနေရာတွင် အမြဲတည်မြဲသော အတ္တ ဟု မသတ်မှတ်နိုင်ကြောင်း။

နောက်ပိုင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ မှတ်ချက်များက ဤအမှန်တရား တစ်ခုတည်းအတွင်း အလွှာသုံးခုကို ခွဲခြားသည် — ဒုက္ခသည် ရှင်းလင်းသော နာကျင်မှုအကြောင်းသာ မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဒုက္ခဒုက္ခ သည် နာကျင်မှုကိုယ်တိုင်၏ သာမန် ဒုက္ခ ဖြစ်သည်: ခြေသည်းကို ထိမိခြင်း၊ ဝမ်းနည်းသော နှလုံး၊ နာကျင်စေသော ရောဂါ။ ဤအလွှာသည် ‘ဒုက္ခ’ ကို နေ့စဉ်အသုံးအနှုန်းအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် သုံးသည့်အခါ ဆိုလိုသော အလွှာ ဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား တိုင်းတွင် ၎င်းအတွက် ကိုယ်ပိုင် စကားလုံးရှိသည်။

ဝိပရိဏာမဒုက္ခ သည် ပြောင်းလဲခြင်း၏ ဒုက္ခ ဖြစ်သည်။ စစ်မှန်သော ပျော်ရွှင်မှုပင်လျှင် ၎င်းစတင် ကွယ်ပျောက်သည်နှင့် ချဉ်သွားတတ်ပြီး၊ ဆုံးရှုံးမည်ကို ကြိုတင် စိုးရိမ်ခြင်းသည် ၎င်း တည်ရှိစဉ်အတွင်းမှာပင် ပျော်ရွှင်မှုကို အရိပ်ထိုးစေသည်။ ဝမ်းမြောက်ဖွယ် ပြန်တွေ့ခြင်းသည် နောက်လိုက်မည့် ခွဲခွာမှု၏ မျိုးစေ့ကို ယခုကတည်းက ထမ်းဆောင်နေသည်။

သင်္ခါရဒုက္ခ သည် အနက်ဆုံးနှင့် ပျံ့နှံ့ဆုံး အလွှာဖြစ်ပြီး၊ အကြောင်းတရားနှင့် အခြေအနေများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော တည်ရှိမှု၏ အတွင်းပိုင်း မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကြားနေသော သို့မဟုတ် တည်ငြိမ်သော ခံစားမှုများတွင်ပင် ရှိနေသည် — အကြောင်းနှင့် အခြေအနေများမှ တည်ဆောက်ထားသော အရာမှန်သမျှသည် ပေါ်ပေါက်ပြီး ပျောက်ကွယ်သော အခြားအရာအားလုံးနှင့် တူညီသော မတည်ငြိမ်မှုကို ဆောင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ ထိုအချိန်တွင် ထိုမတည်ငြိမ်မှုကို သိမြင်ခံစားရသည် ဖြစ်စေ၊ မဖြစ်စေ။

အကြောင်းတရားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အရာတိုင်း ပေါ်ပေါက်ပြီး၊ တည်ရှိပြီး၊ မလွဲမသွေ ပျက်စီးတတ်သည်ဖြစ်ရာ၊ ယာယီ ကမ္ဘာတွင် နောက်ဆုံး၊ ခံစားနိုင်သော ငြိမ်းချမ်းမှု သို့မဟုတ် အမြဲတည်မြဲသော ခိုလှုံရာကို မပေးနိုင်ပေ။ ဤအချက်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်ကြားချက်တွင် စိတ်ပျက်အားငယ်ခြင်းဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ် မဟုတ်ပေ — ၎င်းသည် လေးပိုင်း ရောဂါရှာဖွေချက်၏ ပထမဆုံး၊ အရှင်းဆုံး အဆင့် ဖြစ်ပြီး၊ ဆရာဝန်က ကုသမှုကို စီစဉ်သည့် ပုံစံအတိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ရောဂါကို တိကျစွာ အမည်တပ်ပြီးနောက် ဘုရားရှင်၏ ပထမ တရားဒေသနာသည် ၎င်း၏ အကြောင်းရင်းကို ဆက်လက် ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် တဏှာ — ကာမဂုဏ်ကို ရှာဖွေသော တဏှာ၊ တည်ရှိမှု ဆက်လက်လိုချင်သော တဏှာ၊ နှင့် မရှိခြင်းကို လိုချင်သော တဏှာ။ ထို့နောက် ထိုတဏှာ၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို ကုသနည်းအဖြစ် အမည်ပေးသည်။ ၎င်းသည် ထိုနေရာသို့ ဦးတည်သော အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂ ဖြင့် ပိတ်ထားသည် — သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ နှင့် သမ္မာသမာဓိ။ ဤတရားဒေသနာတွင် ဒုက္ခကို တစ်ခုတည်း တင်ပြခြင်း မရှိပေ — ၎င်းသည် အမြဲတမ်း ၎င်းကို ချုပ်ငြိမ်းစေရန် ရည်ရွယ်သော လမ်းကြောင်း၏ ဖွင့်ရာ အမှန်တရား ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်တိုင် တစ်ခုတည်းကို အမြဲစဉ်းစားရန် ဖော်ပြထားခြင်း မဟုတ်ပေ။

ဤဒေသနာကို ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန သုတ် တွင် ပထမဆုံး ကြားနာခဲ့သော ငါးဦး ရဟန်းအတွက် ဤသင်ကြားချက်သည် ယုံကြည်ရန် တရားတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်ပိုင် အတွေ့အကြုံကို ရိုးသားစွာ စစ်ဆေးရန် ဖိတ်ခေါ်ချက် ဖြစ်သည်။ ထိုဖိတ်ခေါ်ချက်သည် ဒုက္ခ ကို လွယ်လွယ်ကူကူ ဘာသာပြန်၍ မရနိုင်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းလည်း ဖြစ်သည် — ဒုက္ခသည် နားထောင်သူကို ဘုရားရှင် အမည်တပ်ခဲ့သော ရှစ်ပုံစံ တစ်ခုစီကို ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဝတွင် သတိပြုရန် တောင်းဆိုသည်၊ ဆင်းရဲခြင်းကို အကျိုးမဲ့ ကံဆိုးဟု သက်သောင့်သက်သာ စဉ်းစားပြီး အခြေအနေ ကောင်းမွန်လာလျှင် ရှောင်နိုင်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်းထက်၊ ပိုမိုအရေးကြီးသည်ဟု ဖော်ပြသည်။

ဤကြောင့် ပထမ အရိယသစ္စာ ကို ဖြေရှင်းချက် မတင်ပြမီ ဦးစွာ သင်ကြားသည်။ ကိုယ်ပိုင် အတွေ့အကြုံတွင် ဒုက္ခကို ရှင်းလင်းစွာ မသိမြင်သေးသော နားထောင်သူသည် ၎င်း၏ အကြောင်းရင်း သို့မဟုတ် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို ရှာဖွေရန် အကြောင်းမရှိပေ၊ ရောဂါကို လက်ခံခြင်း မရှိမီ ပေးသော ကုသနည်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် အရေးမစိုက်ဘဲ ဖယ်ထားတတ်သည်။ ဘုရားရှင် ဤနေရာမှ စတင်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း — ချက်ချင်း သက်သာမှု ကတိပေးခြင်းထက် ပြဿနာကို ရိုးသားစွာ အမည်တပ်ခြင်းဖြင့် — သည် ကျန်ရှိသော သင်ကြားချက်တစ်ခုလုံး ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လက်ခံခံရပုံ ပုံစံကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။