ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်

ဗုဒ္ဓဘာသာ သွန်သင်ချက်၏ ကျယ်ပြန့်လှသော ပုံရိပ်တွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် တရားအမှန်၏ တုန်ခါနေသော နှလုံးသား ဖြစ်ပြီး၊ အရာရာ အချင်းချင်း ဆက်စပ်နေပုံကို ထင်ရှားစေသည်။ “အကြောင်းတရားအပေါ် မူတည်၍ ပေါ်ပေါက်ခြင်း” သို့မဟုတ် “အပြန်အလှန် မှီခိုပေါ်ပေါက်ခြင်း” ဟု အနီးစပ်ဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်သော ဤသွန်သင်ချက်သည် စကြဝဠာတွင် မည်သည့်အရာမျှ သီးခြား၊ မပြောင်းလဲဘဲ၊ သီးသန့် ရပ်တည်သော အရာ မဟုတ်ကြောင်း ကြေညာသည်။ ရုပ်ပိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်တိုင်း၊ ခဏမျှ ပေါ်လာသော အတွေးတိုင်းနှင့် ကမ္ဘာ့ဖြစ်ရပ်တိုင်းသည် အကြောင်းတရားနှင့် အခြေအနေ အမြောက်အမြားတို့ စုဝေးလာသော နေရာ ဖြစ်သည်။ တိမ်တစ်ခုသည် နေ၊ သမုဒ္ဒရာ၊ လေနှင့် ကောင်းကင်တို့မရှိဘဲ မတည်ရှိနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ရပ်တိုင်းသည်လည်း အခြားအရာများ တည်ရှိမှုအပေါ် မှီခိုနေသည်။

ကိုယ်ပိုင်ဟု အခိုင်အမာ ထင်ရသော ကိုယ်ပင်လျှင်လည်း ဤအမြင်တွင် ခြွင်းချက် မရှိပေ။ လူတစ်ဦးကို ဖွဲ့စည်းထားသော ခန္ဓာကိုယ်၊ အာရုံ၊ ခံစားမှု၊ သညာနှင့် ဝိညာဉ်တို့သည် ကိုယ်စီ မှီခိုပေါ်ပေါက်လာသော အရာများ ဖြစ်ပြီး၊ အခြားအရာများကို အကြောင်းမပါဘဲ ပိုင်ဆိုင်သော မပြောင်းလဲသည့် ပိုင်ရှင် တစ်ဦးအဖြစ် ရပ်တည်သော အရာ တစ်ခုမျှ မရှိပေ။ မဇ္ဈိမနိကာယ် အခန်း ၂၈၊ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ်တွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်ချက်ကိုယ်တိုင် အနှစ်ချုပ်ထားသည်- ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို မြင်သူသည် တရားကို မြင်ပြီး၊ တရားကို မြင်သူသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို မြင်သည်။ ဤတူညီမှုသည် စကားပြေ အလှဆင်ချက် မဟုတ်ပါ၊ ရှေးဦးရိုးရာတွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ဗုဒ္ဓ၏ ကိုယ်တိုင် နိုးထမှုနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်အရ တူညီသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ဗောဓိပင်အောက်တွင် သွန်သင်ချက် အခြားအရာများ ဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် သင်ကြားခြင်းမပြုမီ ရရှိခဲ့သော နားလည်မှုပင် ဖြစ်သည်။

လူ့အခြေအနေအရ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် ဒုက္ခ၏ယန္တရားနှင့် လွတ်မြောက်ရာ လမ်းကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။ ဤတရားကို သံယုတ္တနိကာယ် အခန်း ၁၂ ဖြစ်သော နိဒါနသံယုတ္တတွင် ဒွါဒသ နိဒါန်း (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ အင်္ဂါ ဆယ့်နှစ်ပါး) ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်- အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ အာယတန ခြောက်ပါး၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန် (ဆုပ်ကိုင်မှု)၊ ဘဝ၊ ဇာတိနှင့် နောက်ဆုံး အိုခြင်းနှင့် သေခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါတစ်ခုစီသည် နောက်တစ်ခုကို ပြတ်တောက်မှုမရှိသော ကွင်းဆက်အတိုင်း အကြောင်းပြုသည်။ ဤပုံသေနည်းကို နိဒါနသံယုတ္တတွင် တမင်တကာ တိကျစွာ ဖော်ပြထားသည်- ဤအရာ ရှိသောအခါ ထိုအရာ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ဤအရာ ပေါ်ပေါက်သောအခါ ထိုအရာ ပေါ်ပေါက်၏၊ ဤအရာ မရှိသောအခါ ထိုအရာ မဖြစ်ပေါ်၊ ဤအရာ ချုပ်ငြိမ်းသောအခါ ထိုအရာ ချုပ်ငြိမ်း၏။ ဤဖွဲ့စည်းပုံသည် တစ်ခုတည်းသော အကြောင်းဇာတ်လမ်းကို ဖော်ပြရန်မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတရား ဆက်စပ်မှုကိုယ်တိုင်ကို ဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ အတွေ့အကြုံနှင့် စိတ်အခြေအနေများသည် အကြောင်းတရားအပေါ် မူတည်သည်ဖြစ်၍ အကြွင်းမဲ့ မဟုတ်သောကြောင့် ဝမ်းနည်းခြင်းသည် မပြောင်းလဲနိုင်သော နိယာမ မဟုတ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ သိမြင်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အကြောင်းတရားရှိ ဘဝ၏ အခြေခံ အကြောင်းရင်းများကို နားလည်ခြင်းဖြင့် တွယ်တာခြင်းနှင့် မနှစ်သက်ခြင်း၏ ချည်နောင်များကို ဖြေလျှော့နိုင်သော ရှင်းလင်းမှုကို ရရှိသည်။ နိဒါနသံယုတ္တသည် ကွင်းဆက်ထဲမှ အင်္ဂါတစ်ခုခုကို ဖြတ်တောက်ခြင်းဖြင့် အခြားမဟုတ်ဘဲ ထပ်မံ ဒုက္ခသို့ ဆောင်ရွက်မည့် အစဉ်တစ်ခုလုံးကို ဖြတ်တောက်နိုင်သည်ဟု သွန်သင်သည်။ အလေ့အကျင့်အရ အထိရောက်ဆုံး ဝင်ရောက်နိုင်သော အချက်မှာ တဏှာ ဖြစ်သည်ဟု ကျမ်းဖွင့်ဆိုချက်အများစုက ညွှန်ပြကြသည်၊ အကြောင်းမှာ အဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရတို့သည် အတိတ်ကာလ အနက်ရှိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ တဏှာသည် အတွေ့အကြုံနှင့် ထိတွေ့သည့် အခါတိုင်း ပေါ်ပေါက်ကာ သတိဆင်ခြင်ခြင်း၏ လက်လှမ်းမီနိုင်သော အကွာအဝေးတွင် ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဤမူသည် စစ်မှန်သော ရှာဖွေသူကို အမြဲတည်သော၊ မပြောင်းလဲသော ဝိညာဉ်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ခြင်း ဖြစ်သည့် နိစ္စဝါဒနှင့်၊ ဘဝတွင် နောက်ဆုံး အကျိုးဆက် မရှိဟု ယုံကြည်ခြင်း ဖြစ်သည့် ဥစ္ဆေဒဝါဒ ဟူသော အစွန်းနှစ်ခုမှ ဝေးရာသို့ ဦးတည်စေသော အလယ်အလတ်လမ်းကို ဖြစ်စေသည်။ ဓမ္မအားလုံး၊ တရားအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်တိုင်ပိုင်ဆိုင်သော၊ သီးခြားတည်ရှိသော သဘောမရှိကြောင်း ပေါ်လွင်စေခြင်းဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် သုညတာ၏ သဘောကို တိုက်ရိုက် ညွှန်ပြသည်။ သို့သော် ဤသုညတာသည် စိတ်ပျက်ခြင်း၏ ကွက်လပ် မဟုတ်ပါ၊ ဆက်စပ်မှုဖြစ်နိုင်ခြေ ပြည့်ဝခြင်း ဖြစ်သည်။ လုပ်ဆောင်သမျှ လက်ရှိအရာများအပေါ် လှိုင်းထိုးကာ နောက်လာမည့်အရာကို ထိတွေ့စေသည်။

ဒုတိယရာစုတွင် ဂုဏ်ကြီးသော မဓျမက ဒဿနပညာရှင် နာဂဇုန်က သုညတာနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် မှန်ကန်စွာ နားလည်လျှင် သီးခြား သွန်သင်ချက်နှစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ ထိုးထွင်းသိမြင်မှု တစ်ခုတည်းကို ရှုထောင့်နှစ်ခုမှ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ အရာတစ်ခု မှီခိုပေါ်ပေါက်ခြင်းသည် ၎င်း၌ သုညတာက ငြင်းဆိုသော ပြောင်းလဲ၍မရသည့် ကိုယ်ပိုင်သဘော မရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း မဟာယာန ရိုးရာသည် ဤအပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှုကို အဝတံသက သုတ်၏ အိန္ဒြာ၏ ကွန်ရက် ဥပမာဖြင့် အထင်ရှားဆုံး ပုံဖော်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စကြဝဠာတစ်ခုလုံး ဖြန့်ကျက်နေသော အဆုံးမရှိ ကွန်ရက်ဖြစ်ပြီး၊ ဆုံမှတ်တိုင်းတွင် ပတ္တမြားတစ်လုံးစီ ရှိကာ ပတ္တမြားတိုင်း ကွန်ရက်ထဲရှိ အခြားပတ္တမြားအားလုံးကို တပြိုင်နက် ထင်ဟပ်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် တစ်ခုကို အမှန်တကယ် မြင်ခြင်းသည် အားလုံးကို မြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

နေ့စဉ် ဝိညာဉ်ရေးရာ လေ့ကျင့်မှုတွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းသည် ကရုဏာ၊ နှိမ့်ချမှုနှင့် အသက်အားလုံးအပေါ် ရိုသေမှုကို ပိုးမွေးပေးသည်။ ကိုယ်တိုင်၏ ကောင်းကျိုးသည် အသိစိတ်ရှိသော သတ္တဝါအားလုံးနှင့် သဘာဝ ဒြပ်စင်များ၏ ကောင်းကျိုးနှင့် မခွဲနိုင်အောင် ချည်နှောင်ထားကြောင်း တကယ် သိမြင်သောအခါ၊ တင်းကျပ်စွာ သီးခြားသော ကိုယ်ဟူသည့် အတုအယောင် ပျော်ကွယ်ရန် စတင်သည်။ ကိုယ်၏ စကား၊ အတွေး၊ လုပ်ရပ်များကို အကြောင်းနှင့်အကျိုးဆက်၏ ကျယ်ပြန့်သော အထည်အတွင်း ရက်ထားသော အမျှင်များအဖြစ် နားလည်ကြပြီး၊ ဖြစ်မလာသေးသော အခြေအနေများသို့ ကံကျိုးဆက်ကို ဖြန့်ကျက်ပေးသည်။ ဤမြင်ကွင်းအရ ကြမ်းတမ်းသော စကားတစ်ခွန်းသည် ပိတ်ထားသော၊ ကိုယ့်ဖာသာ ပြီးပြည့်စုံသော ဖြစ်ရပ် မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်အတွင်းမှာ သို့မဟုတ် ၎င်းကို လက်ခံသော ကမ္ဘာတွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့်အရာကို ပုံဖော်သော နောက်တစ်ခု အကြောင်းတရား ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို စကြဝဠာ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အကြောင်း သီအိုရီသက်သက်အဖြစ်သာမက၊ ကျင့်ဝတ်လေ့ကျင့်မှု၏ တိုက်ရိုက် အခြေခံအဖြစ် သွန်သင်သည်- အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အရာမှန်သမျှ သီးခြား မပေါ်ပေါက်သောကြောင့် မည်သည့်လုပ်ရပ်မျှ ၎င်းကိုလုပ်ဆောင်သူတစ်ဦးတည်းအပေါ်သာ ကန့်သတ်နေခြင်း မရှိပါ။

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် အမှတ်တရ သီအိုရီ သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ ကမ္ဘာတွင် မည်သို့ နေထိုင်ရသည်ကို ပြောင်းလဲစေသော အသက်ဝင်သည့် နိုးထမှု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လက်တွေ့ လေ့ကျင့်သူကို ခဏတိုင်း ရေတွက်မရနိုင်သော ယခင်အကြောင်းတရားများမှ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု အသိအမှတ်ပြုရန် ဖိတ်ခေါ်သည်၊ ယခု ပြုလုပ်သော ရွေးချယ်မှုတိုင်းသည် နောက်ဖြစ်ပေါ်လာမည့်အရာထဲသို့ ဆက်လက် ဦးတည်သော အကြောင်းတရား တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုရန် ဖိတ်ခေါ်သည်။ ဗုဒ္ဓက လုပ်ဆောင်၊ နားလည်ပြီး အဆုံးတွင် ချုပ်ငြိမ်းရန် ဆက်လက် လုပ်ဆောင်နိုင်သော ကွင်းဆက်အဖြစ် သွန်သင်ခဲ့ပြီး၊ နိဒါနသံယုတ္တက အင်္ဂါတစ်ခုချင်းစီကို ဖော်ပြသော တူညီသည့် စည်းကမ်းရှိသော သတိဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် နားလည်လျှင် တရားသည် ကံကြမ္မာဝါဒ သို့မဟုတ် မျှော်လင့်ချက်မဲ့ ခံစားမှုကို ပေးခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ တာဝန်ယူမှုနှင့် မျှော်လင့်ချက်ကို ပေါင်းစပ်ထားသော အရာနှင့် ပိုနီးသည်။ အရာရာသည် အကြောင်းတရားပေါ် မူတည်သောကြောင့်၊ အကြောင်းတရားများကို အမြဲ ပြောင်းလဲနိုင်သောကြောင့်၊ ခံစားနေရသော ဒုက္ခ၏ အခြေအနေမည်မျှ နက်ရှိုင်းနေသည်ဖြစ်စေ နောက်ဆုံး စကားမဟုတ်ပေ။