အနတ္တ

ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်ကြားချက်များ၏ ရတနာကြိုးတွင် အနတ္တ — မကြာခဏ အတ္တမဲ့ သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်မဲ့ ဟု ဘာသာပြန်ကြသော — သည် ဖြစ်တည်မှု၏ အမှတ်သုံးပါး တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်သည်။ အခြားနှစ်ခုမှာ အနိစ္စ (မမြဲခြင်း) နှင့် ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း) ဖြစ်သည်။ ဤသင်ကြားချက်ကို အနတ္တလက္ခဏ သုတ် သံယုတ္တနိကာယ် ၂၂.၅၉ တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး၊ ဘုရားရှင်၏ ဒုတိယ တရားဒေသနာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို သာရနာထ၏ မိဂဒါဝုန်တွင် ရက်အနည်းငယ် အကြာ၊ ပထမ တရားဒေသနာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန သုတ် (ဓမ္မဘီး လည်ပတ်စေခြင်း) ကို ကြားနာခဲ့သော ရဟန်းငါးပါးထံ ဟောကြားခဲ့သည်။ မဟာဝဂ္ဂ အရ ၎င်းသည် ငါးဦးစလုံး ကြားနာပြီး အရဟန္တ ဖြစ်ကြသော၊ လွတ်မြောက်ပြီးသော သတ္တဝါများ ဖြစ်လာခဲ့သည့် တရားဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားရှင်၏ နားထောင်သူ မည်သူမဆို ထိုအဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အကြိမ် ဖြစ်သည်။

အတ္တ သို့မဟုတ် နိစ္စ အနှစ်သာရကို လူ၏ အတွင်းတွင် ရည်ညွှန်းသော ဘာသာရေး အလေ့အထ များစွာရှိသော်လည်း၊ ဘုရားရှင်က နားထောင်သူများအတွက် အံ့ဩစေမည့် ကွဲပြားသော အကြောင်းပြချက်တစ်ခုကို ပေးခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်သည် ခန္ဓာငါးပါး — ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ နှင့် ဝိညာဉ် — တစ်ခုချင်းစီကို ယူပြီး ပဉ္စဝဂ္ဂီ ရဟန်းငါးပါးကို ၎င်းတို့တစ်ခုစီသည် မြဲသလား၊ မမြဲသလား ဟု တိုက်ရိုက် မေးမြန်းခဲ့သည်။ အကြိမ်တိုင်း ၎င်းတို့က မမြဲဟု ဖြေဆိုကြသည်။ ထို့နောက် မမြဲပြီး ဒုက္ခဖြစ်စေသည့် အရာကို ‘ငါ’ သို့မဟုတ် ‘ငါ့’ ဟု မှန်ကန်စွာ ခေါ်ဆိုနိုင်သလား ဟု မေးခဲ့သည်။ ထပ်မံ၍ ၎င်းတို့က မဟုတ်ဟု ဖြေဆိုကြသည်။ ဤမေးမြန်းချက်နှင့် ဖြေဆိုချက် နည်းလမ်းသည် ရိုးရိုး ဆိုင်းငံ့ချက်တစ်ခုထက် အရေးပါသည် — ဘုရားရှင်က ပဉ္စဝဂ္ဂီ ရဟန်းငါးပါးသည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် အတွေ့အကြုံကို ဆန်းစစ်ခြင်းဖြင့် ကောက်ချက်သို့ ရောက်စေလိုသည်၊ ကိုယ်တော်၏ အာဏာတစ်ခုတည်းဖြင့် ဝါဒသစ်ကို လက်ခံစေခြင်း မဟုတ်ပေ။

ကိုယ်တော်၏ ဆင်ခြင်ချက်မှာ တိကျသည် — ခန္ဓာငါးပါးထဲမှ တစ်ခုခုမျှ တကယ် တည်မြဲသော အတ္တ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လူတစ်ဦးသည် ထိုအရာကို အကြွင်းမဲ့ အမိန့်ပေးနိုင်ပြီး၊ မိမိ၏ဆန္ဒနှင့် ဆန့်ကျင်၍ ဘယ်တော့မျှ မပြောင်းလဲနိုင်ဘဲ ဖြစ်သင့်သည်။ သို့သော် ခန္ဓာသည် ဖျားနာပြီး စိတ်သည် လွင့်မှုတတ်သည် — မည်သူ၏ဆန္ဒမဆို မည်သို့ပင် ဖြစ်စေကာမူ။ ခန္ဓာငါးပါးအနက် တစ်ခုမျှ ဤနည်းဖြင့် အမိန့်ပေးနိုင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် တစ်ခုမျှ အတ္တ ဟု အရည်အချင်းမပြည့်ပေ။ ရုပ်ကို အိုခြင်း၊ နာမကျန်းခြင်း မဖြစ်စေရန် အမိန့်မပေးနိုင်ပါ၊ ဝေဒနာကို အမြဲ ကြည်နူးရန် အမိန့်မပေးနိုင်ပါ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ နှင့် ဝိညာဉ်တို့ အားလုံးသည် မည်သူမျှ လုံးဝ မထိန်းချုပ်နိုင်သော အခြေအနေများအလိုက် ပြောင်းလဲသည် — လူ၏ ရွေးချယ်မှုမဟုတ်သော အကြောင်းတရားများ၏ တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ပြီး ပျောက်ကွယ်ကြသည်။ ခန္ဓာတစ်ခုတည်းမျှ အမှန်တကယ် အတ္တ ဖြစ်ခဲ့ပါက ထိုအရာသာ ဤအားမရှိမှုမှ ကင်းလွတ်မည်ဟု ဘုရားရှင် ဆင်ခြင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ပထမ တစ်ခုပြီးနောက် ရပ်မနေဘဲ ငါးခုလုံးကို တစ်ခုချင်း ဖြတ်သန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အနတ္တကို နားလည်ခြင်းသည် ဘဝ၏ တန်ဖိုးကို ငြင်းပယ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ပျက်အားငယ်ခြင်းသို့ ဆင်းသက်ခြင်း မဟုတ်ပေ၊ အစွဲကြီးသော ‘ကိုယ်ပိုင်’ မပြောင်းလဲသော အတ္တ၏ လေးလံသော ဖျောက်ဖျက်ချက်မှ နိုးထခြင်း ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးသည် ဤခန္ဓာငါးပါး ပြောင်းလဲနေသည့် အရာများမှ တည်ဆောက်ထားသော တင်းမာသော ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသား ကို ကပ်ငြိခြင်းမှ ရပ်တန့်သောအခါ စိတ်၏ ပြင်းထန်သော ကပ်ငြိမှု တည်ငြိမ်လာပြီး၊ တူညီသော ဖျောက်ဖျက်ချက်တွင် ကျရောက်နေသော အခြားသတ္တဝါများအတွက် သနားကရုဏာ ပို၍ လွယ်ကူစွာ ဖွင့်လာသည်။ အနတ္တသည် ဤအရာအားလုံး အမြစ်ပြတ် အပြန်အလှန်ဆက်စပ်ပြီး အကြောင်းတရားအပေါ် မှီခိုဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ကျင့်သုံးသူများကို ပြန်လည် သတိပေးသည် — စကြဝဠာတွင် ကိုယ်ပိုင်ဖြစ်တည်မှု၏ ခွဲခြားထားသော ကျွန်းများ မရှိဘဲ၊ အကြောင်းနှင့် အကျိုးတို့၏ အဆုံးမရှိ ပြောင်းလဲနေသော စီးဆင်းမှုသာ ရှိသည်။ ဤသည်မှာ ဗုဒ္ဓ၏ ကျန်သင်ကြားချက် တစ်လျှောက် ဖြတ်သန်းနေသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ ၏ ထိုအခြေခံ မူ ဖြစ်သည် — အကြောင်းမရှိဘဲ၊ ကိုယ်တိုင် မှီခိုခြင်းမရှိဘဲ တစ်ခုခုမျှ ပေါ်ပေါက်ခြင်း မရှိပေ၊ ထို့ကြောင့် တည်မြဲသော အတ္တသည် ထိုသို့သော အရာ — အကြောင်းမရှိ၊ မှီခိုခြင်းမရှိ — ဖြစ်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ ဤတရားဒေသနာမတိုင်မီ ပဉ္စဝဂ္ဂီများ ယူဆထားသည့် ပုံစံအတိုင်း အမှန်တကယ် ရှိမည်ဆိုလျှင် ထိုသို့ဖြစ်ရမည်။

မြစ်တစ်စင်းသည် ‘မြစ်’ ဟု ညွှန်ပြနိုင်သော တည်ငြိမ်သော အရာတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ ရေ၏ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းမှု ဖြစ်သကဲ့သို့၊ လူ့ဘဝသည်လည်း ပြောင်းလဲနေသော ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်၏ လှုပ်ရှားနေသော ဆက်စပ်မှု ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ခဏမှ တစ်ခဏသို့ ဘယ်တော့မျှ တူညီခြင်း မရှိသော်လည်း၊ ၎င်း၏ အရင်ကဖြစ်ခဲ့သည်များနှင့် လုံးဝ ကင်းလွတ်ခြင်းလည်း မရှိပေ။

ဤသင်ကြားချက်ကို ပထမဆုံး ကြားနာခဲ့သော ပဉ္စဝဂ္ဂီ ရဟန်းငါးပါးအတွက် ထိုသိမြင်မှုသည် စိတ်ကူးယဉ်ခြင်း မဟုတ်ခဲ့ပေ။ အနတ္တလက္ခဏ သုတ် က ဘုရားရှင်သည် ခန္ဓာငါးပါးထဲမှ တစ်ခုမျှ အတ္တ မဖြစ်နိုင်ရခြင်း အကြောင်းကို ရှင်းပြပြီးစီးချိန်တွင် ၎င်းတို့၏ စိတ်များသည် ထိုနေရာ၌ပင် ကပ်ငြိမှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး ရဟန်းငါးပါးလုံး အရဟတ္တ ရရှိကာ၊ ဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်အပြင် ပထမဆုံး နိုးကြားပြီးသော တပည့်အသိုင်းအဝိုင်း ဖြစ်လာကြသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ၎င်းတို့၏ လွတ်မြောက်မှုသည် နောက်လိုက်သူအားလုံးအတွက် ပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤအမှန်တရားကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သိမြင်ခြင်းဖြင့် ကျင့်သုံးသူသည် ငါ၊ ငါ့ ဟူသော အတ္တ ဆွဲကိုင်ခြင်း ကို ကျော်လွှားပြီး၊ ဤဆွဲကိုင်ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်ကြားချက်အရ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အမြစ်ကို ပျက်စီးစေသည်။ နောက်ပိုင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ မှတ်ချက်များက ဤတရားဒေသနာကို ပထမ တရားဒေသနာနှင့် ခွဲခြား၍ မရနိုင်သည်ဟု ထားသည်။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန သုတ် က ဒုက္ခ၏ အမှန်တရား နှင့် ဒုက္ခ၏ ယေဘုယျ သဘောကို အခြေခံ ရှင်းပြခဲ့သည်။ အနတ္တလက္ခဏ သုတ် ကမူ ဒုက္ခခံစားနေသည်ဟု ထင်ရသော အတ္တသည် ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဖွဲ့စည်းသည့် အစိတ်အပိုင်းများအနက် တစ်နေရာမျှ မတွေ့နိုင်ကြောင်း တိကျသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်ကို ပေးခဲ့သည်။

ဤသိမြင်မှုကို လမ်းပြ၍ ရိုးသားစွာ ကျင့်ကြံသူသည် နိဗ္ဗာန်၏ အမြင့်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းမှုသို့ ဦးတည်သည် — ထိုနေရာ၌ သီးခြား အတ္တ၏ ဖျောက်ဖျက်ချက်သည် အပြီးတိုင် ပျော်ဝင်သွားပြီး၊ မဟုတ်ဘဲ ရှင်းလင်းမှု တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ပဉ္စဝဂ္ဂီ ရဟန်းငါးပါး ကိုယ်တိုင်တို့သည် မိဂဒါဝုန် တရားဒေသနာ၏ ထိုတစ်ကြိမ်တည်းသော ဟောကြားချက် ပြီးမဆုံးမီ ထိုအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ အနတ္တကို ရိုးရိုး လက်ခံရန် ဆိုသော တရားတစ်ခုအဖြစ်သာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တိုင် အတည်ပြုရမည့် ဉာဏ်ရှုမြင်မှုတစ်ခုအဖြစ် သင်ကြားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားရှင်က မိဂဒါဝုန်တွင် ၎င်း၏ ငါးဦးသော နားထောင်သူများကို ပထမဆုံး လမ်းလျှောက်ပြခဲ့သည့် ပုံစံအတိုင်း ခန္ဓာတစ်ခုစီဖြင့် တစ်ခုချင်း ကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးရမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း နှစ်ရာစုများတွင် တရားထိုင်ဆရာများက ဤတူညီသော အတည်ပြုမှုကို အခြေခံ၍ ကျင့်စဉ်စနစ် တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အနတ္တအကြောင်း အမူအရာ အရ ဆင်ခြင်ခြင်းထက်၊ ကျောင်းသားများသည် ခံစားချက်၊ ဆိုင်းငံ့ထားသော သညာနှင့် အတွေးများကို တိုက်ရိုက် ပေါ်ပေါက်ပြီး ပျောက်ကွယ်ပုံကို စောင့်ကြည့်ရန် တောင်းဆိုခံရသည်။ ဤနည်းဖြင့် ပဉ္စဝဂ္ဂီ ငါးဦးကို တစ်ထိုင်တည်းဖြင့် လွတ်မြောက်စေခဲ့သော ဉာဏ်ရှုမြင်မှုသည် ဘုရားရှင် မိဂဒါဝုန်တွင် ပထမဆုံး အမည်ပေးခဲ့သော ခန္ဓာငါးပါးအပေါ် တူညီသော အာရုံစိုက်မှု တဖြည်းဖြည်း ဖြင့် အခြားသူများအတွက် ရောက်ရှိနိုင်သည်။