આદિત્યહૃદયસ્તોત્રમ્

ન્યાસ: આ શ્રી આદિત્યહૃદય સ્તોત્ર મંત્રના ઋષિ મહર્ષિ અગસ્ત્ય છે; છંદ અનુષ્ટુપ છે; દેવતા બ્રહ્મસ્વરૂપ ભગવાન સૂર્ય છે; બીજ ઓમ છે; શક્તિ “રશ્મિમત્” છે; કીલક “તત્સવિતુઃ” થી શરૂ થતો ગાયત્રી મંત્ર છે; સર્વ શત્રુઓ અને આંતરિક અવરોધો પર વિજય માટે તેનો જપ થાય છે.

યુદ્ધમાં થાકીને ઊંડા ધ્યાનમાં ઊભેલા ભગવાન શ્રીરામને જોઈને, નવી ઊર્જા સાથે યુદ્ધ માટે આતુર રાવણ તેમની સામે ઊભો હતો. ત્યારે યુદ્ધ જોવા દેવતાઓ સાથે આવેલા પૂજ્ય મહર્ષિ અગસ્ત્ય શ્રીરામ પાસે આવ્યા અને આ શબ્દો કહ્યા:

હે રામ, હે મહાબાહુ રામ! આ શાશ્વત અને ગુપ્ત રહસ્ય સાંભળો. હે પ્રિય પુત્ર, જેના પઠનથી તમે રણભૂમિમાં સર્વ શત્રુઓ પર વિજય મેળવશો.

“આદિત્યહૃદય” નામનું આ પવિત્ર સ્તોત્ર પાવન છે; તે સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરે છે, વિજય આપે છે, અને સતત પઠન કરવા યોગ્ય છે. તે અવિનાશી અને પરમ મંગળ પ્રદાન કરે છે.

તે સર્વ મંગળ આશીર્વાદોનો સ્રોત છે, સર્વ પાપોનો નાશક છે, સર્વ ચિંતા અને દુઃખને દૂર કરનાર છે, અને આયુષ્યને પરમ રીતે વધારનાર છે.

તેજસ્વી કિરણો સાથે ઉદય પામતા સૂર્યની ઉપાસના કરો, જે દેવો અને અસુરો બંને દ્વારા પૂજાય છે, વૈભવથી ઝળહળતા, સર્વ લોકોના પ્રકાશમાન સ્વામી છે.

ખરેખર, તેઓ પોતાનામાં સર્વ દેવતાઓને ધારણ કરે છે. તેઓ સ્વયંપ્રકાશિત છે અને ઊર્જાના કિરણો પ્રસારે છે. દેવો અને દાનવોના સમૂહો સાથે, પોતાના દિવ્ય પ્રકાશથી તેઓ સર્વ લોકોને ધારણ કરે છે અને પોષે છે.

તેઓ સર્જક બ્રહ્મા, પાલક વિષ્ણુ, રૂપાંતર કરનાર શિવ, સ્કંદ, પ્રજાપતિ, દેવોના રાજા ઇન્દ્ર, કુબેર (ધનદ), કાળ, યમ, ચંદ્ર સોમ, અને જળના સ્વામી વરુણ છે.

તેઓ પિતૃઓ, આઠ વસુઓ, સાધ્યો, જોડિયા અશ્વિનીકુમારો, મરુતો, મનુ, વાયુ (પવન), અગ્નિ, સર્વ પ્રાણીઓનો જીવન-શ્વાસ, છ ઋતુઓના સર્જક અને પ્રકાશના સર્જક છે.

તેઓ આદિત્ય (અદિતિના પુત્ર), સવિતા (જીવનના પ્રેરક), સૂર્ય (ગતિશીલ તેજ), ખગ (આકાશમાં વિચરનાર), પૂષા (પોષણ આપનાર) છે; તેઓ તેજસ્વી કિરણો વેરે છે, પીગળેલા સોનાની જેમ ઝળહળે છે, બ્રહ્માંડનું સુવર્ણ બીજ છે અને દિવસના સર્જક છે.

તેમના લીલાશ પડતા સોનેરી અશ્વો છે, તેમના હજાર કિરણો, સાત અશ્વો અને ઝળહળતી કાંતિ છે. તેઓ અંધકારનો નાશ કરનાર, આનંદ લાવનાર (શંભુ), દિવ્ય શિલ્પી (ત્વષ્ટા), બ્રહ્માંડ-અંડમાંથી જન્મેલા (માર્તંડ), અને અપાર કિરણો વેરનાર છે.

તેઓ હિરણ્યગર્ભ (સર્જનનો સુવર્ણ ગર્ભ), શીતળ અને શાંતિ આપનાર (શિશિર), તાપથી દઝાડનાર (તપન), પ્રકાશ આપનાર (ભાસ્કર), સ્તુતિ પામનાર અને સ્તુતિ કરનાર (રવિ), અંદર અગ્નિ ધારણ કરનાર, અદિતિના પુત્ર, શાંત અને તીવ્ર ઠંડીનો નાશ કરનાર છે.

તેઓ આકાશોના અધિપતિ, અંધકારને ભેદનાર, ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદના સ્વામી, ભારે વરસાદ વરસાવનાર, જળના મિત્ર, અને વિંધ્ય પર્વતમાળાના માર્ગે સરકતા ચાલનાર છે.

તેઓ તીવ્ર ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે, ગોળાકાર મંડળ ધરાવે છે, ક્ષયનું મૃત્યુ છે, પીળાશ પડતા ભૂરા રંગના છે, સર્વને તપાવનાર છે, સર્વજ્ઞ કવિ-દ્રષ્ટા છે, વિશ્વ બ્રહ્માંડ છે, પરમ તેજ ધરાવે છે, રાતા રંગના છે, અને સર્વ અસ્તિત્વનું મૂળ છે.

તેઓ નક્ષત્ર-મંડળો, ગ્રહો અને તારાઓના રાજા છે; બ્રહ્માંડના સર્જક છે; પ્રકાશમાન પદાર્થોમાં પણ વૈભવ છે. બાર સૌર સ્વરૂપે (દ્વાદશાત્મા) પ્રગટ થતા આપને નમસ્કાર!

આપ જ્યાં ઉદય પામો છો તે પૂર્વ પર્વતને નમસ્કાર, અને આપ જ્યાં અસ્ત થાઓ છો તે પશ્ચિમ પર્વતને નમસ્કાર! આકાશી નક્ષત્રમંડળોના સ્વામીને નમસ્કાર, દિવસના સાર્વભૌમ પ્રભુને નમસ્કાર!

વિજયીને, મંગળ વિજય આપનારને, પીળા-લીલા અશ્વોના સ્વામીને નમસ્કાર! હજાર કિરણોના સ્વામીને નમસ્કાર, નમસ્કાર; આદિત્યને નમસ્કાર!

ઉગ્ર અને ભયજનક, વીર યોદ્ધા, ઝડપી પથિકને નમસ્કાર! ખીલતા કમળને જગાડનારને નમસ્કાર, અને બ્રહ્માંડ-અંડમાંથી જન્મેલા માર્તંડને નમસ્કાર!

બ્રહ્મા, શિવ (ઈશાન) અને અચ્યુત (વિષ્ણુ)ના પરમ અધિપતિને નમસ્કાર; સૌર તેજ ધરાવતા સૂર્યને નમસ્કાર; પ્રલય સમયે સર્વને ગળી જનાર, રુદ્ર જેવા ભયંકર સ્વરૂપવાળા તેજસ્વી પ્રકાશને નમસ્કાર!

અંધકારના સંહારકને, ઠંડી અને હિમને દૂર કરનારને, શત્રુઓના વિનાશકને, અપાર આત્માને, કૃતઘ્નોને દંડ આપનારને, ઝળહળતા દેવને, અને સર્વ પ્રકાશોના સ્વામીને નમસ્કાર!

શુદ્ધ કરેલા પીગળેલા સુવર્ણ સમાન ઝળહળતા પ્રભુને નમસ્કાર, બ્રહ્માંડીય અગ્નિને નમસ્કાર, વિશ્વના દિવ્ય શિલ્પીને નમસ્કાર! અજ્ઞાન અને અંધકારનો નાશ કરનારને, પરમ તેજને, સર્વ લોકોના શાશ્વત સાક્ષીને નમસ્કાર!

આ પરમ સાર્વભૌમ સર્જાયેલા સર્વ પ્રાણીઓને લય પમાડે છે, અને ફરીથી તેમને અસ્તિત્વમાં લાવનાર પણ તેઓ જ છે. તેઓ પોતાના કિરણોથી પાણી શોષે છે, પૃથ્વીને તપાવે છે અને જીવનદાયી વરસાદ વરસાવે છે.

સર્વ પ્રાણીઓના હૃદયની ઊંડાઈમાં વસીને, તેઓ પ્રાણીઓ સૂતાં હોય ત્યારે પણ જાગૃત રહે છે. ખરેખર તેઓ પવિત્ર અગ્નિહોત્ર યજ્ઞ છે, અને યજ્ઞ કરનારાઓને મળતું પરમ આધ્યાત્મિક ફળ પણ તેઓ જ છે.

તેઓ પવિત્ર વેદો, યજ્ઞ-વિધિઓ અને તે વિધિઓનાં આધ્યાત્મિક ફળ છે. સર્વ લોકોમાં જે કોઈ પુણ્ય કર્મો છે, તે સર્વની પાછળના સ્વામી સાર્વભૌમ સૂર્ય (રવિ) છે.

હે રાઘવ! ભારે આપત્તિમાં, તીવ્ર મુશ્કેલીમાં, વનમાં, અથવા જડ કરી દેનારા ભયના સમયે જે માણસ આ સૂર્યદેવની સ્તુતિ કરે છે, તે ક્યારેય નિરાશા કે પરાજયમાં ડૂબતો નથી.

તેથી, દેવોના દેવ, વિશ્વના સ્વામી એવા આ દેવની એકાગ્ર ચિત્તે ઉપાસના કરો. આ સ્તોત્રનું ત્રણ વાર પઠન કરવાથી તમે આ મહાન યુદ્ધમાં વિજય પામશો.

હે મહાબાહુ રામ, આ જ ક્ષણે તમે રાવણનો વધ કરશો! આમ કહીને મહર્ષિ અગસ્ત્ય જે માર્ગે આવ્યા હતા તે જ માર્ગે ચાલ્યા ગયા.

આ સાંભળીને અત્યંત તેજસ્વી રાઘવ શોકથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત થયા. આનંદિત અને આત્મસંયમી બનીને તેમણે એકાગ્ર ભક્તિ સાથે આ પવિત્ર સ્તોત્ર હૃદયમાં ધારણ કર્યું.

સૂર્યને જોઈને અને આ સ્તોત્રનું પઠન કરીને, રામે પરમ આનંદ અને દિવ્ય શક્તિ પ્રાપ્ત કરી. પોતાને શુદ્ધ કરવા માટે ત્રણ વાર પાણી પીને, વીર પ્રભુએ પોતાનું શક્તિશાળી ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.

પોતાની સામે રાવણને જોઈને, અજેય આનંદથી ભરેલા આત્મા સાથે, રામ રાક્ષસરાજનો સંહાર કરવાના દૃઢ સંકલ્પ અને પરમ ઉત્સાહ સાથે યુદ્ધ તરફ આગળ વધ્યા.

ત્યારે દેવસભાની મધ્યમાં ઊભેલા ભગવાન સૂર્યે, છલકાતા આનંદ સાથે રામને જોયા, અને રાક્ષસરાજ (રાવણ)નો વિનાશ નજીક છે એમ જાણીને મહાન હર્ષ સાથે જાહેર કર્યું: “ત્વરા કરો, હે રામ! ઝડપ કરો!”