अखण्डः (पद्यम्)
मराठीभाषायाः "अ-" (न) "भंग" (भग्नम्) इति शब्दद्वयात् — वारकरीभक्तसाधुभिः प्रवर्तितं सहजप्रवाहि मराठीभक्तिपद्यम्।
तुकारामनामदेवैकनाथादिसाधुकविभिः पण्ढरपुरस्थविठ्ठलस्तुत्यर्थं रचितम्, अभङ्गस्य सरलम् अखण्डं च लयं सामान्यकृषकश्रमिकान् अपि स्वभाषायां भक्तिं गायितवत्, न केवलं संस्कृतज्ञान् विदुषः।
सन्तबहिणाबायीमहोदयायाः अयं प्रसिद्धः अभङ्गः वारकरीपरम्परायाः ऐतिहासिकं तात्त्विकं च स्वरूपं वर्णयति। भक्तिमन्दिरस्य निर्माणे ज्ञानेश्वरः आधारशिलां स्थापितवान्, नामदेवः तस्य विस्तारम् अकरोत्, एकनाथः स्तम्भरूपेण स्थितः, तुकारामश्च सुवर्णकलशः जातः।
6 versesसन्तचोखामेलायाः अभङ्गः: इक्षुः वक्रः अपि तस्य रसः ऋजुः, धनुः वक्रम् अपि शरः ऋजुः। तथैव जन्म हृदयस्य भक्तिं कदापि न वक्रीकरोति।
4 versesवारकरीसम्प्रदायस्य नित्योपासना: सन्त ज्ञानदेवस्य अष्टाविंशतिः अभङ्गाः, ये उपनिषदाम् अद्वैतचिन्तनं भगवतः विट्ठलस्य भक्त्या सह समन्वयन्ति।
28 versesसन्त-ज्ञानेश्वरस्य अयं विरहिणी-अभङ्गः गूढार्थपूर्णस्य आध्यात्मिक-अनुभवस्य परमोत्कृष्टः निदर्शनम् अस्ति। हृदयद्वारे रोपितं भक्तेः लघुपादपं भगवत्कृपया गगनपर्यन्तं विस्तृतम् अभवत्। मल्लिकायाः सुगन्ध इव आत्मज्ञानस्य प्रस्फुटनं प्राप्य ज्ञानेश्वरः मनसः सूक्ष्मभावैः एकं दिव्यं वस्त्रं (शेलम्) विरचय्य श्रीविठ्ठलस्य चरणयोः समर्पितवान्।
3 versesसन्तज्ञानेश्वरस्य (माउली) अयं परममधुरः अभङ्गः विट्ठलदर्शनस्य अलौकिकम् आनन्दं वर्णयति। भगवतः सुन्दरं सगुणरूपं नेत्राभ्यां दृष्ट्वा यत् अनिर्वचनीयं सुखं जायते, तत् बहुजन्मकृतानां सुकृतानां फलम् अस्ति। भगवान् विट्ठलः एव सर्वसुखानाम् आगारः वर्तते।
4 versesसन्तेकनाथस्य अयं दार्शनिकः अभङ्गः वेदान्ताद्वैतस्य सगुणभक्तेश्च अपूर्वं सङ्गमं दर्शयति। तीर्थं न बहिः, अपि तु मानवशरीरे एव विराजते—इयं काया एव पवित्रा पण्डरी, अन्तरात्मा एव साक्षात् विठ्ठलः, अविच्छिन्नं ध्यानमेव भीमा-चन्द्रभागानदी वर्तते।
6 verses