සුඛවිහාරී ජාතකය

ජේතවනාරාමයේ වැඩසිටි ස්ථවිර භද්දිය, රජ පදවිය අත්හැර පැවිදි වී අරහත් ඵලය ලැබූ පෙර රජෙකි. ඔහු වනාන්තර හා පාළු ස්ථානවල සැරිසරමින් නැවත නැවතත් “අහෝ සුඛං! අහෝ සුඛං!” යැයි උදන් ගසමින් සිටියේය. ඔහුගේ හඬ ඇසූ අනෙකුත් භික්ෂූහු එය බුදුරජුන්ට දැන්වූහ; භද්දිය තමාට ලැබුණු සැපත ගැන ආත්ම ප්රශංසා කරන්නේය යන විශ්වාසයෙනි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට වදාළේ භද්දියගේ උදානය කිසිදු ආත්ම ප්රශංසාවක් නොවන බවයි. එය ඔහු එක්කලෙක රජුවරයෙකු ලෙස පෙන්වූ නිර්භීතභාවයම ය; භය සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් වූ විට විවෘතව ඉස්මතු වූ සහනය විය. රාජකීය කල්පනාව සහ පැවිදි සාමය අතර මෙම වෙනස භද්දියට පෙර ද එක් වරක් ඇති වී තිබූ බව පෙන්වීමට, බොහෝ ඈත පෙර ජීවිතයක දී, බුදුරජාණන් වහන්සේ පාළි ත්රිපිටකයේ ජාතක අංක 10 වන සුඛවිහාරී ජාතකය වදාළ සේක.

ඒ පෙර යුගයේ, බරණැස බ්රහ්මදත්ත රජු පාලනය කරන විට, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ධනවත් බ්රාහ්මණ පවුලක උපන් අතර තම ධනය අත්හැර හිමාලයේ තාපස ගුරුවරයකු බවට පත් වූහ. එහිදී ඔවුන් ශිෂ්ය පන්සියයක පිරිසක් සමඟ නිහඬ විනයානුකූල ජීවිතයක් ගත කළහ.

වර්ෂාව නිසා කඳුකර මාර්ග ගමන් කළ නොහැකි වූ විට, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සහ ඔවුන්ගේ අනුගාමිකයෝ පිණ්ඩපාතය සඳහා බරණැසට බැස ආහ. කීර්තිමත් ගුරුවරයා සත්කාර කිරීමට ප්රීති වූ රජු, ඔහුට රාජකීය උයන්හි වැසි සමය ගත කරන ලෙස ආරාධනා කළේය. සමය අවසන් වූ පසු, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තම පන්සියයක් අනුගාමිකයන් ඔවුන්ගේ ජ්යෙෂ්ඨතම ශිෂ්යයා වන, රාජ්යය අත්හැර තාපස ජීවිතයට පැමිණි පෙර රජෙකු වන ඔහුගේ භාරයෙන් කඳුකරයට ආපසු යැවූහ.

කලක් ගත වූ පසු, එම ජ්යෙෂ්ඨ ශිෂ්යයා තම පැරණි ගුරුවරයා බැලීමට කඳුකරයෙන් ආපසු පැමිණියේය. උයනේදී ගුරුවරයා සොයාගත් ඔහු, ගුරුවරයාගේ පැත්තේ පටියක් මත සුවපහසුවෙන් සැතපී, දැන් තමා කොතරම් සතුටින් සහ සන්සුන්ව සිටින්නේදැයි නැවත නැවතත් තමාටම මුමුණමින් සිටියේය.

මොහොතකට පසු බරණැස රජ බෝධිසත්වයන් වහන්සේට ගෞරව කිරීමට උයනට පැමිණියේය. අනෙක් ශිෂ්යයා නැගිට සිටීමට අසමත්ව ඒ ආකාරයෙන් සැතපී සිටිනු දුටු රජු, එය සරල කම්මැලිකමක් ලෙස ගෙන අප්රසන්න විය. තාපසයා තම රජු සිටගෙන සිටිය දී මෙතරම් සන්තෝෂයෙන් සැතපී සිටීම ඔහු ඉතා තෘප්තිමත් වූවෙකු විය යුතු බව රජු ප්රකාශ කළේය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ රජුට පැවසුවේ ඔහුගේ විනිශ්චය සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි බවයි. මෙම ශිෂ්යයා එක් කාලයක දී, දැන් පැමිණි රජු මෙන්ම රජෙකු වූ බවත්, දිවා රෑ ආයුධධාරී ආරක්ෂකයන් විසින් බලකොටු තුළ වට කර තිබුණු බවත්, විශ්වාසඝාතයට සහ මරණයට ඇති බිය ඔහුට එක් රාත්රියක්වත් විවේකයක් නොදුන් බවත් ඔහු පැහැදිලි කළහ. දැන් කිසිවක් සොයා නොගෙන, කිසිවක් ආරක්ෂා නොකර, ඔහු බියක් නොමැතිව නිදාගත් අතර තණ්හාවක් නොමැතිව වාඩි වී සිටියේය. ඔහුගේ මුමුණන සතුට කම්මැලිකමක් නොව, සමස්ත පාලන කාලය පුරා දරාගෙන සිටි බරක් අවසානයේ බිම තැබූ මිනිසෙකුගේ සරල සහනය බව ඔහු පැවසීය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ඉන්පසු මෙම ජාතකය මතක තබාගෙන සිටින ගාථාව වදාළ සේක: වෙනත් අයෙකුගේ ආරක්ෂාවක් නොමැති, කාමසුඛයට ආශාවක් නොමැති තැනැත්තා තනතුර කුමක් වුවත් සැනසිලිමත්ව ජීවත් වේ. කුමන සත්වයෙකු සැබවින්ම විවේක ගත හැකිද යන්න තීරණය කරන්නේ සිංහාසනයේ නොමැතිකම නොව, තණ්හාව සහ එය ආරක්ෂා කරන බිය බව වදාළ සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, භද්දියගේ සතුට ආත්ම ප්රශංසාවක් ලෙස වැරදි ලෙස තේරුම් ගත් භික්ෂූන් සඳහා, කතාවේ චරිත හඳුනා දී වදාළ සේක. උයනේ සුවපහසුවෙන් සැතපී සිටි ජ්යෙෂ්ඨ ශිෂ්යයා, එක් කාලයක රජුවරයෙකු වූ, ඒ දුරස්ථ ජීවිතයේ භද්දිය විය. තවමත් එය තේරුම් ගැනීමට නොහැකි වූ පාලකයෙකුට තම සතුට පැහැදිලි කළ බ්රාහ්මණ තාපසයා වූයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ම ය.

සිද්ධි කතාවේ පසුබිමත්, එය පෙන්වන පෙර ජීවිතයත් යන දෙකෙහිම වැරදි තේරුම් ගැනීමේ ඒ හරියටම රටාව නැවත නැවතත් ඇති වීම විශේෂ කරුණකි. පුරාණ කතාවේ රජෙකු, පෙර රජකු ගේ සුවය කම්මැලිකම ලෙස වැරදි ලෙස කියවයි; භද්දියගේ ම කාලයේ, සහෝදර භික්ෂූහු ඔහුගේ සතුට ආත්ම ප්රශංසාව ලෙස වැරදි ලෙස කියවති. දෙආකාරයෙන්ම වැරැද්ද ඇති වන්නේ අභ්යන්තර තත්ත්වයක් එහි බාහිර පෙනුම පමණක් අනුව විනිශ්චය කිරීමෙනි. පෙනෙන සෑහීම කම්මැලිකම හෝ අහංකාරය ලෙස උපකල්පනය කෙරේ; එය, නිරීක්ෂකයා කිසි විටෙකත් රැගෙන යාමට නොහැකි වූ බරක් බිම තැබූ තැනැත්තාගේ සරල, උපයාගත් සහනය විය හැකි බව නොසලකා හරිනු ලැබේ.

මෙම ජාතකය සංයමයේ කතා අතර විශේෂ වන්නේ එය විස්තර කරන සතුට තපස් කිරීමෙන් ලද නව සැපයක් නොවන බව අවධාරණය කිරීම නිසාය. එය පැරණි හා වෙහෙසකර බරක අභාවයයි. පෙර රජුගේ සතුට සම්පූර්ණයෙන්ම ඔහුට තවදුරටත් කළ යුතු නොවන දේ මත පදනම් වේ: රැකවල් පිහිටුවීමට අවශ්ය නැත, විශ්වාසඝාතයක් අපේක්ෂා කිරීමට අවශ්ය නැත, තර්ජන ගණනය කරමින් නිද්රා රහිත රාත්රී ගත කිරීමට අවශ්ය නැත. ජාතකයේ නිහඬ කථාව වන්නේ, රාජකීය හෝ වෙනත් ආකාරයක සාමාන්ය ජීවිතයේ බොහෝ ආසන්න ප්රයත්නයන්, එක් වරක් නිදහස් කළ විට, සතුටෙන් වෙන් කළ නොහැකි සැහැල්ලුවක් ඉතිරි කරන ඒ දේපළ සහ තනතුරු ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වැය වන බවයි.