සුවණ්ණසාම ජාතකය

ජේතවනයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ, වසර දොළහක් තිස්සේ වනාන්තරයේ භාවනා කළත් සාර්ථකත්වයක් නොලැබූ භික්ෂුවක් පිළිබඳව දැනගත්හ. මෙම භික්ෂුව තම මව්පියන් දරිද්‍රතාවට පත්ව ඇති බව දැනගත්තේය. ගිහි ජීවිතයට පිවිස ඔවුන්ට සහාය වීම වෙනුවට, භික්ෂුව පැවිදි ජීවිතයේම රැඳී සිටි අතර, පිණ්ඩපාතයෙන් ලැබුණු ආහාර ඔවුන්ට ආහාර ලබා ගැනීමට දුන්නේය. අනෙකුත් භික්ෂූන් ඔහු සංඝ දානය ගිහියන්ට ලබා දෙන බව විවේචනය කළ විට, කාරණය බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගෙන යන ලද අතර, බුදුන් වහන්සේ භික්ෂුවගේ භක්තිය අගය කර, මව්පියන් රැකබලා ගැනීම ම ගෞරවයට පාත්‍ර මාර්ගයක් බව පෙන්වීමට, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 540 වන සුවණ්ණසාම ජාතකය විස්තර කළහ.

ගම්මුලාදෑනි දෙදෙනෙක්, වෘත්තියෙන් දඩයම්කරුවන්, බොහෝ කලකට පෙර පොරොන්දු වී සිටියේ ඔවුන්ගේ දරුවන් එකිනෙකා විවාහ කර ගන්නා බවටය. පුත් දුකූලක සහ දියණිය පාරිකා සැලසුම් කළ පරිදි විවාහ වූ නමුත්, දෙදෙනාම පෙර ජීවිතයක පිරිසිදු බ්‍රහ්ම ලෝකයෙන් පැමිණ සිටියහ. අන්‍යෝන්‍ය එකඟතාවයෙන් ඔවුහු ස්වාමිපුරුෂයා හා භාර්‍යාව ලෙස නොව, බ්‍රහ්මචාරී තපස්වීන් ලෙස ජීවත් වූ අතර, වනාන්තරයේ ආරාමයකට එකට විශ්‍රාම ගියහ. ශක්‍ර දෙවියා, දෙදෙනාම අවසානයේ අන්ධ වී රැකබලා ගන්නෙකු අවශ්‍ය වන බව දැන, ඔවුන් වඩාත් මෘදු ක්‍රමයකින් දරුවෙකු ලබා ගැනීමට පොළඹවා ගත්තේය. කලක් ගත වී, ඔවුනට උපතින්ම රන්වන් සමක් සහිත පුත්‍රයෙක් උපන් අතර, ඔවුහු ඔහුට සාම — රන් වැනි තැනැත්තා, සුවණ්ණසාම — යනුවෙන් නම තැබූහ.

සාමට වයස දහසය වූ විට, ශක්‍ර පෙර දුටු පරිදිම විපත පැමිණියේය: ඔවුන්ගේ දෙමාපියෝ හදිසි වර්ෂාවකින් ආරක්ෂා වෙමින්, නොදැනුවත්වම මීකොටුවක් මත සිටගෙන සිටි අතර, ඔවුන් යටින් ගමන් කළ සර්පයෙක් ඇස්වලට විෂ ඉසි, දෙදෙනාම අන්ධ වූහ. එදින සිට සාම ඔවුන්ගේ ඇස්, අත් හා පා බවට පත් විය: ජලය ගෙනාවේය, පලතුරු එකතු කළේය, දිනපතා ඇවිදීම්වලදී කඹයකින් ඔවුන්ට මඟ පෙන්වීය, ඔවුන්ගේ ආරාමයේ ගින්න රැක බලා ගත්තේය. ඔහුගේ කැපවීම එතරම් සම්පූර්ණ වූ බැවින්, වනයේ වල් මුවන් පවා ඔහු ගැන තර්ජනයක් නොදැනීම නිසා, ඔහු සමඟ බියෙන් තොරව ජලය පානය කළහ.

දිනක්, සාම වන පොකුණක දී ජල භාජන පුරමින් දණ ගසා සිටියදී, සැමදාම මෙන් ඔහුව වට කරගත් නිර්භීත මුවන් අතර, බරණැස රජු පිලියක්ඛ ආසන්නයේ දඩයම් කරමින් සිටියේය. ඔහු රන්වන් තරුණයා දැක, නිර්භීත සතුන් අතර අද්භූත ජීවියෙකු ලෙස වරදවා වටහාගෙන, ඔහු කුමන වර්ගයේ ජීවියෙක්දැයි දැනගැනීමට ඊතලයක් මුදා හැරියේය. විෂ ගෑවූ ඊතලය සාමට වැදී, ඔහු වැටුණේය. මිය යමින් සිටියදීත් ඔහු කෝපයේ වචනයක් නොකීය; ඇසුවේ තමාව ඊතලයෙන් වැදුණේ කවුරුන්දැයි හා ඇයිදැයි පමණි, සහ තම මරණය ගැන නොව, රජුට පසුව එන පසුතැවිල්ල ගැන අනුකම්පාව ප්‍රකාශ කළේය, මන්ද ඔහුගේ විශාලතම ශෝකය වූයේ තමා ගිහින් අසරණ කර දමන මව්පියන් ගැනය.

තමා කළ දෙයට තැති ගත් රජ පිලියක්ඛ, පුවත තමාම සාමගේ අන්ධ දෙමාපියන් වෙතට ගෙනගොස්, ඔවුන් පුතුගේ මළ සිරුර වෙත ගෙන ගියේය. එහිදී ඔවුහු හඬා වැලපී, ගම්භීර සත්‍ය ක්‍රියාවක් කළහ — සාමගේ ජීවිත කාලය පුරාම කැපවීමේ අවංකභාවය හා ඔවුන්ගේ සීමාවක් නැති ආදරය, යථාර්ථයම වෙනස් කළ හැකි බලයක් ලෙස කැඳවමින්. ඔවුන් කථා කරමින් සිටියදී, පෙර ජීවිතයක සාමගේ මව වූ වන දේවතාවියක් ද ඔහු වෙනුවෙන් තමාගේම සත්‍ය ක්‍රියාව එකතු කළාය. මෙම සත්‍ය ප්‍රකාශවල එක්ව සිටි බලය සාමගේ ශරීරයෙන් විෂය ඉවත් කළේය; ඔහු නින්දෙන් අවදි වන්නා සේ නැවත ජීවයට පත් විය. ඒ මොහොතේම, ඔහුගේ දෙමාපියන්ගේ දිගුකාලීන අන්ධභාවය ඉවත් වී, ඔවුන්ගේ පෙනීම සම්පූර්ණයෙන් ලැබුණි.

මෙවැනි භක්තියක් ප්‍රතිඵල ලැබීම දැක පරිවර්තනය වූ රජු, ජයග්‍රහණ අත්හැර, ඉතිරි පාලන කාලය සඳහා ධාර්මික රාජ්‍යත්වයේ දස රාජධර්ම අනුගමනය කළේය. සාම, ඒ අතරතුර, ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ ඉතිරි දින තෙක් වනයේ දෙමාපියන් රැක බලා ගැනීම දිගටම කළේය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, තම භක්තිමත් සහකරු විවේචනය කළ භික්ෂූන් වෙනුවෙන් කථාවේ චරිතයන් හඳුනා දීමෙන් දේශනාව අවසන් කළහ. තමන් වහන්සේම, දෙමාපියන් ගැන කිසිදා පැමිණිලි නොකර රැක බැලූ රන් වැනි තරුණ සුවණ්ණසාම බව වදාළහ. පියා වූ දුකූලක, මහා කාශ්‍යප ය; මව වූ පාරිකා, භික්ෂුණී භද්දකාපිලානී ය. රජ පිලියක්ඛ ආනන්ද විය; සත්‍ය ක්‍රියාව එකතු කළ වන දේවතාවිය උප්පලවණ්ණා විය; සිද්ධීන්ගේ මුළු දාමය පළමුවෙන් ගමන් කරවූ ශක්‍ර, අනුරුද්ධ විය.

විවේචනයට ලක් වූ භික්ෂුව සැබවින් කළේ සාමාන්‍ය දෙයකි: ඔහු තමාටම අනුභව කළ හැකි ආහාර දුන්නේ, වයෝවෘද්ධ මව්පියන් කුසගින්නෙන් නොසිටින පිණිසය. ජාතකය මෙම කුඩා, නිහඬ රැකවරණ ක්‍රියාවට පිළිතුරු දෙන්නේ, අසාමාන්‍ය විශාලත්වයේ කථාවකිනි: විෂ, මරණය, දිව්‍ය මැදිහත්වීම හා පෙනීම යළි ලැබීම. භික්ෂුවගේ සාමාන්‍ය කරුණාව හා සාමගේ ප්‍රසිද්ධ භක්තිය අතර පරතරය ඇත්තේ ස්වභාවයේ නොව, තත්වයන්හි බව අවධාරණය කිරීමට අවශ්‍ය වන්නා සේ පෙනේ. දෙකම එකම මුලින් ඉපදේ: දෙමාපියෙකුගේ අවශ්‍යතාවය සපුරා නොදීමට ඇති ප්‍රතික්ෂේපය. ජාතකයේ ව්‍යුහය තර්ක කරන්නේ, මෙම මූලය, එය බෙදාගත් ආහාර පාත්‍රයක් හෝ රජකු දුටු ප්‍රාතිහාර්‍යයක් හෝ ඇති කළද, එකම ගෞරවයට සුදුසු බවයි.

මෙම ජාතකයේ මධ්‍යයේ පවතින සත්‍ය ක්‍රියාව, සාමාන්‍ය ප්‍රාර්ථනා හෝ ඉල්ලීම්වලින් වෙනස් තර්කනයකට අනුව ක්‍රියා කරයි. එය දයාව ඉල්ලා සිටින්නේ නැත, නමුත් සත්‍යයක් ප්‍රකාශ කරයි: සාමගේ භක්තිය හා ඔහුගේ දෙමාපියන්ගේ ප්‍රේමය සැබවින්ම, සම්පූර්ණයෙන්ම අවංක වූ බවයි; එම අවංකභාවයම විෂය හා අන්ධභාවය යන දෙකම ආපසු හරවා දැමිය හැකි බලයක් ලෙස එය සලකයි. ජාතකය කිසිදා යෝජනා නොකරන්නේ, කෙතරම් තීව්‍ර වුවත්, ශෝකය පමණක් මෙය ඉටු කළ හැකිව තිබූ බවයි; ප්‍රකාශයට බලය දෙන්නේ, වසර ගණනාවක් මුළුල්ලේ පරීක්ෂා වූ, සාමාන්‍ය දිනපතා රැකවරණයේ තුළ සනාථ වූ, භක්තියේ සැබෑ බවයි. නිහඬ, අඛණ්ඩ විශ්වාසවන්තකමින් ගත කළ ජීවිතයක්, කථාව යෝජනා කරන පරිදි, මරණයවත් නැමිය හැකි තරම් ඝන සත්‍යයක් පිටුපස ඉතිරි කරයි.