શ્લોકો
જે જીવનનો પ્રવાસ પૂર્ણ કર્યો હોય, જે દુઃખરહિત હોય, સર્વ પ્રકારે સંપૂર્ણ મુક્ત હોય, જે તમામ બંધનો ધ્વંસ કર્યા હોય—તેના ભીતર કામનાની કોઈ જ્વર નથી.
શ્લોક 1
સ્મૃતિશીલ જણો પોતાને કમર કસે છે; તેઓ કોઈ આવાસમાં આનંદ શોધતા નથી. રાજહંસની જેમ જેઓ કાદવમાટીનો તળાવ છોડી જાય છે, તેઓ એક આવાસ પછી બીજો આવાસ ત્યાગ કરે છે.
શ્લોક 2
જેઓ કોઈ ચોવણી કરતા નથી, જેઓ ખોરાકને જ્ઞાન દ્વારા સમજે છે, જેમનો ક્ષેત્ર શૂન્યતા અને નિર્ાકાર મોક્ષ છે—તેમનો માર્ગ આકાશમાં પક્ષીઓના માર્ગ જેવો અનુસરણીય નથી.
શ્લોક 3
જેના ખોટ સર્વથા નાશ થયા હોય, જે પોષણથી આસક્ત નથી, જેનો પરિધિ શૂન્યતા અને નિર્ાકાર મોક્ષ છે—તેના પગલાંનો ચિહ્ન આકાશમાં પક્ષીઓના ચિહ્ન જેવો અનુસરણીય નથી.
શ્લોક 4
જેની ઇન્દ્રિયો કુશળ સારથી દ્વારા રમતી પ્રશિક્ષિત ઘોડાં જેમ વશીભૂત હોય, જે તમામ અહંકાર છોડ્યો હોય અને દોષરહિત હોય—આવો દૃઢ જણ દેવતાઓ પણ આદર્શ માને છે.
શ્લોક 5
જે પૃથ્વીની જેમ સહનશીલ હોય, તે વાણવાય નથી; ઇન્દ્રસ્તંભની જેમ દૃઢ, મહાન પ્રતિજ્ઞામાં સ્થિર; કાદવવિહીન ગહન તળાવની જેમ—આવા સમતોલ જણ માટે ફરીથી જન્મ નથી.
શ્લોક 6
જે સત્ય જ્ઞાન દ્વારા યથાર્થ મુક્ત, શાંતિપૂર્ણ અને સુખમય હોય—તેનું મન શાંત, તેણીનો વાણી શાંત અને તેનું કર્મ શાંત હોય.
શ્લોક 7
જે અન્યના કહેણાં પર વિશ્વાસ કરતો નથી (સીધો જ્ઞાન), જે અસૃજિત (નિર્વાણ) જાણે છે, જે પુનર્જન્મના બંધન તોડ્યા હોય, પુનર્જન્મના મોકાસ નાશ કર્યા હોય અને તમામ કામના છોડી દીધી હોય—આ જણ સાચો માણસોમાં સર્વોચ્ચ છે.
શ્લોક 8
ગામમાં હોય કે વનમાં, ખીણમાં હોય કે પર્વતો પર—જ્યાં પણ અરહંતો બસે છે, તે સ્થળ સત્યમાં આનંદમય છે.
શ્લોક 9
જે નિર્જન વનાઞ્ચલ સાધારણ લોકોને આનંદમય નથી; ત્યાં નિર્વાસક જણો આનંદ શોધશે, કારણ તેઓ ઇન્દ્રિય સુખ શોધતા નથી.
શ્લોક 10
પૃષ્ઠભૂમિ
આ અધ્યાય પાલિ ધમ્મપદ (ખુદ્દક નિકાય, પાલિ ત્રિપિટક)ના અરહંત વગ્ગનો છે, ગાથા 90–99. પ્રારંભિક બૌદ્ધ ધર્મમાં અરહંત ('પૂજ્ય') તે છે જેણે દસ સંયોજનો (સંયોજન)ને મૂળમાંથી ઉખેડી નાખ્યા છે, આ જ જીવનમાં નિબ્બાનનો સાક્ષાત્કાર કર્યો છે અને જે હવે પુનર્જન્મ પામશે નહીં. આ ગાથાઓ સાવત્થી પાસેના જેતવનમાં, રાજગહના વેળુવન (વાંસના વનમાં) અને ઇસિપતનમાં કહેવાઈ હતી. અટ્ઠકથા ટીકાના નોંધપાત્ર પ્રસંગોમાં ભગવાન બુદ્ધનું જીવકના આમ્રવનમાં રોકાણ છે, જ્યાં વૈદ્ય જીવકે દેવદત્તની શિલાથી થયેલા ઘા પર પાટો બાંધ્યો (ધમ્મપદ 90), સ્થવિર કસ્સપનું પર્વતની ગુફાઓમાં શાંતિથી નિવાસ કરવું, અને મહામોગ્ગલ્લાન તથા સારિપુત્તની પ્રશંસા.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
શું તમે જાણો છો?
હંસોનું ઉડાણ (ગાથા 91)
સ્મૃતિશીલ સાધકો નિરલસ પ્રયાસ કરે છે; તેઓ કોઈ આવાસમાં આનંદ શોધતા નથી. રાજહંસની જેમ જેઓ કાદવયુક્ત તળાવ છોડી જાય છે, તેઓ એક ઘર પછી બીજું ઘર છોડી જાય છે.
આકાશમાં પગલાંનો ચિહ્ન નથી (ગાથા 92–93)
જેઓ કોઈ સંગ્રહ કરતા નથી અને ખોરાક વિશે સીધો દૃષ્ટિ રાખે છે, જેમની ક્ષેત્ર શૂન્યતા અને નિર્ાકાર મોક્ષ (સુન્નતા) છે—તેમનો આધ્યાત્મિક માર્ગ ખુલ્લા વાદળી આકાશમાં પક્ષીઓના ઉડાણ જેવો અનુસરણીય નથી.
ઇન્દ્રસ્તંભ અને સહનશીલ પૃથ્વી (ગાથા 95)
અરહંત ધૈર્યશીલ અને સહનશીલ છે પૃથ્વીની જેમ જ્યાં શુદ્ધ અને અશુદ્ધ બંને વસ્તુઓ નીચે ફેંકાય છે; તે આચીન નગરના વિશાળ દરવાજાના સ્તંભ (ઇન્દખીલા) જેવો અટલ છે.
વિરોધાભાસી સર્વોચ્ચ માણસ (ગાથા 97)
ગાથા 97 એક પ્રસિદ્ધ શબ્દ રમત ધરાવે છે: 'અસાધ્દો' (અવિશ્વાસુ નથી, સીધો વ્યક્તિગત જ્ઞાન ધરાવે છે), 'અકતાન્નુ' (અકૃત જાણનાર, નિર્વાણ), જે ભવિષ્ય જન્મ કાપ્યો હોય—તે વ્યક્તિ માણસોમાં સર્વોચ્ચ છે.
ખાલી વનમાં આનંદ (ગાથા 98–99)
જ્યાં સાધારણ લોકો ગહન ખાલી જંગલમાં ફક્ત આતંક અને અકેલાપણું જુએ છે, ત્યાં નિર્વાસક અરહંત પરમ આનંદ શોધે છે, કારણ તે કોઈ ઇન્દ્રિય વિનોદ શોધતો નથી.
વિષય પ્રમાણે બ્રાઉઝ કરો
Buddha
બૌદ્ધ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
