રતન સુત્ત (બૌદ્ધ શાંતિ અને આશીર્વાદનું સૂત્ર)
રતન સુત્ત (ખુ.પા. ૬, સુ.નિ. ૨.૧): ત્રણ રત્નો પરનું બુદ્ધનું રક્ષણાત્મક પ્રવચન, જે વૈશાલીમાં મહામારી અને ભયના સમયે આપવામાં આવ્યું.
શ્લોકો
આ પૃથ્વી પર કે આકાશમાં જે પણ પ્રાણીઓ અહીં એકઠા થયા છે, તે બધા પ્રાણીઓ સુમન (સુખી અને પ્રસન્ન) થાઓ અને ધ્યાનપૂર્વક મારું વચન સાંભળો.
શ્લોક 1
તેથી, હે પ્રાણીઓ, તમે સર્વે સારી રીતે સાંભળો. માનવ પ્રજા (તમારા પ્રત્યે) મૈત્રી (પ્રેમ) ભાવ રાખે છે, અને દિવસે-રાત્રે તેઓ આહુતિ (બલિ) અર્પે છે. તેથી, તમે તેમની અપ્રમત્ત થઈને રક્ષા કરો.
શ્લોક 2
આ લોકમાં, પરલોકમાં અને સ્વર્ગમાં જે કોઈ પણ વૈભવ (સંપત્તિ) અને શ્રેષ્ઠ રત્ન છે, તે તથાગત બુદ્ધની સમાન નથી. બુદ્ધમાં આ શ્રેષ્ઠ રત્ન છે. આ સત્ય સાથે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 3
શાક્યમુનિ ભગવાન બુદ્ધે સમાધિ દ્વારા જે ક્ષય (વાસનાઓનો નાશ), વૈરાગ્ય અને અમૃત પદ (નિર્વાણ) પ્રાપ્ત કર્યું, તે ધર્મની સમાન બીજું કંઈ નથી. ધર્મમાં આ શ્રેષ્ઠ રત્ન છે. આ સત્ય સાથે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 4
સર્વોત્તમ બુદ્ધે જે પવિત્ર સમાધિનું વર્ણન કર્યું, જેને 'આનંતરિક સમાધિ' કહે છે, તે સમાધિની સમાન બીજી કોઈ સમાધિ નથી. ધર્મમાં આ શ્રેષ્ઠ રત્ન છે. આ સત્ય સાથે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 5
જે આઠ પ્રકારના વ્યક્તિઓ (ચાર જોડી – સોતાપત્તિ ફળથી અરહત્ત ફળ સુધીના) છે, તે શ્રેષ્ઠ છે. તે ચાર જોડી (આઠ વ્યક્તિઓ) સુગતના શિષ્યો છે અને દક્ષિણીય (દાનને પાત્ર) છે. તેમને આપેલો દાન મહાફળ આપનારો છે. સંઘમાં આ શ્રેષ્ઠ રત્ન છે. આ સત્ય સાથે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 6
જેઓ દૃઢ ચિત્તે ગૌતમ ભગવાનના શાસનમાં નિષ્ક્રાન્ત (પ્રવજિત) થઈ, પ્રયત્નશીલ છે, તેઓ અમૃત (નિર્વાણ)ને પામી, તેમાં લીન થઈ, મુક્તપણે નિર્વાણના સુખનો ભોગ લે છે. સંઘમાં આ શ્રેષ્ઠ રત્ન છે. આ સત્ય સાથે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 7
જેમ દરવાજાની ચોકઠીનો ખીલો (ઈંદખીલ) પૃથ્વીમાં જડાયેલો હોય અને ચારેય બાજુના પવનથી ડગતો નથી, તેવી જ રીતે હું સત્પુરુષની ઉપમા કહું છું, જે આર્ય સત્યોને સમજીને (પ્રત્યક્ષ) જુએ છે. સંઘમાં આ શ્રેષ્ઠ રત્ન છે. આ સત્ય સાથે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 8
જેઓ ગંભીર પ્રજ્ઞા ધરાવતા (બુદ્ધ) દ્વારા સારી રીતે સમજાવાયેલા આર્ય સત્યોને (પોતાની પ્રજ્ઞાથી) સાક્ષાત્કાર કરે છે, તે વ્યક્તિઓ ભલે મોટા પ્રમાણમાં પ્રમાદી હોય, તોપણ તેઓ આઠમો ભવ (આવાગમન) સ્વીકારતા નથી. સંઘમાં આ શ્રેષ્ઠ રત્ન છે. આ સત્ય સાથે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 9
દર્શનની પ્રાપ્તિ સાથે ત્રણ બાબતો છોડાઈ જાય છે: સત્કાયદૃષ્ટિ (આત્મભાવનો વિચાર), શંકા, અને વિધિ-વિધાનોમાં જે કોઈ વળગણ હોય તે.
તે ચાર અપાય (દુઃખમય અવસ્થાઓ)થી પણ મુક્ત થાય છે અને છ મહાપાપો કરવામાં અસમર્થ બને છે.
સંઘમાં આ પણ એક ઉત્તમ રત્ન છે. આ સત્યના બળે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 10
કાયા, વાણી કે મનથી તે કોઈ પાપકર્મ કરે તોપણ તે તેને છુપાવવામાં અસમર્થ છે; જેણે માર્ગ જોયો છે તેના માટે આ અસમર્થતા ઘોષિત થઈ છે. સંઘમાં આ પણ એક ઉત્તમ રત્ન છે. આ સત્યના બળે કલ્યાણ થાઓ.
શ્લોક 11
જેમ ગિમ્હા (ઉનાળા)ના પ્રથમ મહિનામાં વનનાં ઝુંડ (બગીચા) ફૂલોથી ઢંકાયેલા હોય ં, ેમ ્ ભગવાન ુ ે શ્રેષ્ઠ ધર્મ ુ (ઉપદેશ) ે ં ા ણ ે ા ં ં ે ે ા ં ં ં ે ા ા ં ં ં ં ાં ં ં ં ં ં ં ં ં ં ં ં ે ં
શ્લોક 12
ો ( ુ ) શ્રેષ્ઠ ( ્ર ા ) , શ્રેષ્ઠ ે ા , શ્રેષ્ઠ ા , શ્રેષ્ઠ , ુ શ્રેષ્ઠ ધર્મ ુ ે ં ે ં ે ં ે ં ે ે ં ે ે ં ે ે ે ે ે ે . ુ માં શ્રેષ્ઠ છે. સત્ય ે ો .
શ્લોક 13
( ુ ) ( ્ ) , ( ્ ) ં , ( ) થ , ( થ , ( ) ( ં ) , ( ) . ુ ી ( ા ) ( ો ) ી ે ( ) ુ . માં ું . સત્ય ં .
શ્લોક 14
ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ
શ્લોક 15
ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ
શ્લોક 16
ો ો ો ો ો ો ો ો ો ો ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ ખ
શ્લોક 17
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ પાલિ ત્રિપિટકનું એક બૌદ્ધ પાઠ છે, ખાસ કરીને રતન સુત્ત (‘રત્નો પરનું પ્રવચન’), જે સુત્તનિપાત અને ખુદ્દકપાઠમાં મળે છે. તે પરંપરાગત રીતે રક્ષણ, આશીર્વાદ અને સંકટ કે રોગને દૂર રાખવા માટે પઠવામાં આવે છે, અને ઘણીવાર સમારંભો દરમિયાન અથવા કટોકટીના સમયમાં ભિક્ષુઓ દ્વારા ગાવામાં આવે છે. આ શ્લોકો બૌદ્ધ ધર્મનાં ‘ત્રણ રત્નો’ની સ્તુતિ કરે છે: બુદ્ધ (પ્રબુદ્ધ શિક્ષક), તેમના ઉપદેશો (ધમ્મ) અને તેમના અનુયાયીઓનો સમુદાય (સંઘ). તેઓ સર્વ જીવોને, ભૂમિના અને દેવલોકના, સાંભળવા તથા સુસંવાદમાં જોડાવા આહ્વાન કરે છે. સ્થાન: ખુદ્દકપાઠ ૬ અને સુત્તનિપાત ૨.૧, ૧૭ શ્લોકોમાં. શ્લોકો ૧-૨ એકઠા થયેલા જીવોને સંબોધે છે, શ્લોકો ૩-૧૪ બુદ્ધ, ધમ્મ અને સંઘની સ્તુતિ કરે છે, અને શ્લોકો ૧૫-૧૭ સમાપન વંદન છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
શું તમે જાણો છો?
ઉદ્ભવ
ટીકા અનુસાર, વૈશાલી દુકાળ, પ્રેતાત્માઓ અને મહામારીથી પીડિત હતું. બુદ્ધે આ પ્રવચન આનંદને આપ્યું, જેમણે લિચ્છવીઓ સાથે નગરમાં ફરીને તેનું પઠન કર્યું અને બુદ્ધના પાત્રમાંથી જળ છાંટ્યું, અને નગરને રાહત મળી. આજે પણ તેનું રક્ષણ માટે પઠન થાય છે.
રચના અને ટેક
સૂત્રનો દરેક ભાગ ત્રણ રત્નોમાંથી એકની સ્તુતિ કરે છે: બુદ્ધ, ધમ્મ (તેમના ઉપદેશો) અને સંઘ (ભિક્ષુઓ અને ઉત્તમ શિષ્યોનો સમુદાય). દરેક ભાગ એક જ ઇચ્છા સાથે સમાપ્ત થાય છે: ‘આ સત્યના બળે સલામતી થાઓ.’
રત્ન તરીકે સંઘ
શ્લોકો ૬થી ૧૧ અને શ્લોક ૧૪ સંઘની સ્તુતિ કરે છે, જે ચાર જોડીમાં આઠ આર્ય પુરુષોથી શરૂ થાય છે. તેમને ‘મૂલ્યવાન રત્ન’ કહેવામાં આવ્યા છે, કારણ કે તેઓ અર્પણને યોગ્ય છે અને ગહન શ્રદ્ધા જગાવે છે.
દ્વારસ્તંભની ઉપમા
શ્લોક ૮માં બુદ્ધ ચાર આર્ય સત્યોને સંપૂર્ણ સમજનાર વ્યક્તિની તુલના, ઊંડે ધરતીમાં રોપાયેલા મજબૂત સ્તંભ સાથે કરે છે, જે ચારેય દિશાના પવનોથી ડગતો નથી. આ સત્યોના સાક્ષાત્કારથી મળતી અચળ પ્રજ્ઞા આમાં સમજાવાઈ છે.
રક્ષણાત્મક શક્તિ
રતન સુત્ત થેરવાદ બૌદ્ધ ધર્મના સૌથી મહત્ત્વના રક્ષણાત્મક પઠનોમાંનું એક (‘પરિત્ત’ કહેવાતાં) છે. ભિક્ષુઓ ઘણીવાર ઘરને આશીર્વાદ આપવા, નવાં કાર્ય આરંભવા અથવા દુર્ભાગ્ય દૂર કરવા સમારંભોમાં તેનું પઠન કરે છે.
અંતે વંદન
છેલ્લા ત્રણ શ્લોકો સીધું વંદન છે: સભા બુદ્ધ, ધમ્મ અને સંઘને નમે છે, અને તેમાં સમાયેલાં આશીર્વાદ તથા સલામતી ઉપસ્થિત સર્વને પ્રાપ્ત થાય એવી પ્રાર્થના કરે છે.
Buddha
બૌદ્ધ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
