ધમ્મપદનું બુદ્ધ વર્ગ (શ્લોક 179–196) પવિત્ર અટ્ઠારેક શ્લોકો ધરાવે છે, જે બૌદ્ધ ધર્મનાં કેન્દ્રીય સત્યો અને સમ્યક સંબુદ્ધના અતિક્રમણીય સ્વરૂપને પ્રગટ કરે છે. તેમાં સર્વકાલીન બુધાનું સાર્વવૌમિક શિક્ષણ ઘોષણ કરતું સૌથી વધુ પ્રખ્યાત શ્લોક 183 સમાવિષ્ટ છે: "સર્વ પાપ કર્મ ત્યજો, કુશલ કર્મો કરો, તમારું મન સંપૂર્ણ શુદ્ધ કરો—આ બધા બુધાનું શાસન છે." પર્વત, વન, પવિત્ર સ્થળોમાં શરણ માંગવું અસુરક્ષિત છે તેમ દર્શાવતા હુ, બુદ્ધ ત્રિરત્ન (બુદ્ધ, ધર્મ, સંઘ) શરણ અને ચતુરાર્ય સત્યોનું ગ્રહણ જગતના સર્વ દુઃખમાંથી સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા પ્રદાન કરતું પરમ શરણ સ્થાપિત કરે છે.
શ્લોકો
જેનો વિજય પરાજયમાં પરિણમે નહીં, જેના જયી ક્લેશ જગતમાં કોઈ અનુસરે નહીં—તે અસીમ જ્ઞાનક્ષેત્ર વિશિષ્ટ, પદચિહ્ન-રહિત તથાગત બુધને તમે કોમી વાસનાથી સંચાલિત કરી શકો?
શ્લોક 1
જેમાં જાલ સમ વ્યાધ તણ્હા નથી જે ક્યાંય લઈ જાય—તે અસીમ જ્ઞાનક્ષેત્ર વિશિષ્ટ, પદચિહ્ન-રહિત બુધને તમે કોમી વાસનાથી સંચાલિત કરી શકો?
શ્લોક 2
જે ધ્યાનનીમજ્જ ધીર માણસો, નૈષ્કામ્યશાંતિમાં આનંદુરો હો—તેને દેવતાઓ પણ પ્રિય કરે છે, સંબુદ્ધ, સમૃતિમાન જનોને.
શ્લોક 3
મનુષ્ય જન્મ પ્રાપ્ત કરવો અત્યંત કઠીણ છે; મર્ત્યોનું જીવન કઠીણ છે; સત્ય ધર્મનું શ્રવણ કઠીણ છે; જાગૃત બુધાનો આગમન અત્યંત કઠીણ છે.
શ્લોક 4
સોનાના વર્ષમાં પણ ઇંદ્રિય સુખનો સંતોષ નથી; 'ઇંદ્રિય સુખ ન્યૂન સ્વાદુતા આપે, અધિક દુઃખ આપે'—તે જાણીને જ્ઞાની...
શ્લોક 5
દેવીય સુખમાં પણ આનંદ નથી; સમ્યક સંબુદ્ધ શિષ્ય સર્વ તણ્હા ક્ષયમાં જ આનંદુરો થાય છે.
શ્લોક 6
ભય-ગ્રસ્ત જીવો પર્વત, વન, પવિત્ર દ્રુમ, વૃક્ષ મંદિરમાં શરણ શોધે છે.
શ્લોક 7
પણ બુધ, ધર્મ, સંઘમાં શરણ લઈને ચતુરાર્ય સત્યને બોધતો જીવ સર્વ દુઃખમાંથી સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે.
શ્લોક 8
બ્રાહ્મણ અગ્નિદત્ત તથા તેમની સભા પ્રકૃત શરણ વિષે શિક્ષિત થયા.
શ્લોક 9
ચતુરાર્ય સત્યોનું દૃઢ વોધ પ્રકૃત મુક્તિનો કી છે.
શ્લોક 10
જે આત્માધ્યવસાયે સાધના કરે તે નિર્ભયતા પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્લોક 11
પ્રકૃત સાધનામાં આબદ્ધ જીવ જીવનની સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્લોક 12
સંઘનો સમન્વિત સાધના અંતિમ મુક્તિ સુનિશ્ચિત કરે છે.
શ્લોક 13
જ્ઞાનીઓ સંઘનો ઐક્ય પવિત્ર શરણ તરીકે ગ્રહણ કરે છે.
શ્લોક 14
બુધત્વ બોધ દેવતાઓનો પણ કાંક્ષણીય ધેય છે.
શ્લોક 15
ધર્મતિ પ્રતી પ્રકૃત નિવેદન જીવનને રૂપાંતરિત કરે છે.
શ્લોક 16
સાધનાની શક્તિ મનમાં શાંતિ અને સ્થિરતા આણે છે.
શ્લોક 17
આત્માધ્યવસાયે ધ્યાનાભ્યાસ કરતો જીવ સર્વ ભય અતિક્રમીને નિર્વાણ પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્લોક 18
પૃષ્ઠભૂમિ
પાલિ ધમ્મપદ (ખુદ્દક નિકાય, પાલિ ત્રિપિટક)ના બુદ્ધ વગ્ગની ગાથા 179–196 આ અધ્યાયમાં છે. બુદ્ધ વગ્ગની ગાથાઓ ગૌતમ બુદ્ધે મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગોએ ઉચ્ચારી હતી: માઘ પૂર્ણિમાના દિવસે રાજગહના વેળુવનમાં 1,250 અરહંતો સમક્ષ આપેલો ઓવાદ-પાતિમોક્ખ ઉપદેશ (ગાથા 183–185), અજપાલ વડના વૃક્ષ નીચે મારની મોહક પુત્રીઓ તણ્હા, અરતિ અને રગા સાથેનો પ્રસંગ (ગાથા 179–180), અને અગ્ગિદત્ત બ્રાહ્મણની સભા સાથે સાચા શરણ વિશેનો સંવાદ (ગાથા 188–192).
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
શું તમે જાણો છો?
બધા બુધાનું સાર્વવૌમિક શિક્ષણ (શ્લોક 183)
'સર્વ પાપ કર્મ ત્યજો, કુશલ કર્મો કરો, તમારું મન સંપૂર્ણ શુદ્ધ કરો—આ કાલોચ્છેદી સર્વ બુધાનું સત્ય શિક્ષણ છે.'
ઓવાદ પાતિમોક્ખા સિદ્ધાંતો (શ્લોક 184–185)
ક્ષાંતિ અને સહનશીલતા પરમ તપસ્યા છે; બુદ્ધ નિર્વાણને પરમ સુખ કહે છે. અન્યને ક્ષતિ પહોંચાડવો ભિક્ષુ નથી; અન્યને પીડા આપવો સત્ય શ્રમણ નથી.
વિશ્વમાં ચાર દુર્લભ બાબતો (શ્લોક 182)
માનવ જન્મ મેળવવો અત્યંત દુર્લભ છે; માનવ જીવન રક્ષણ કઠિન છે; સત્ય ધર્મ શ્રવણનો અવસર દુર્લભ છે; પ્રબુદ્ધ બુધનો આગમન અત્યંત દુર્લભ છે.
અસુરક્ષિત શરણ વિરૂદ્ધ પરમ શરણ (શ્લોક 188–192)
ભય-ગ્રસ્ત જીવો પર્વત, વન, પવિત્ર દ્રુમ, વૃક્ષ મંદિરમાં શરણ માંગે છે; પણ આ કોઈ દુઃખ મુક્તિ શરણ નથી. જે બુધ, ધર્મ, સંઘમાં શરણ લઈને ચતુરાર્ય સત્યોને ગ્રહણ કરે તે સર્વ દુઃખમાંથી સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે.
ચાર પરમ આનંદો (શ્લોક 194)
બુધાનો આગમન આનંદદાયી છે; સત્ય ધર્મનો પ્રચાર આનંદદાયી છે; સંઘનો ઐક્ય આનંદદાયી છે; સમન્વયે સાધના કરતાંના તપસ્યા પરમ આનંદદાયી છે.
વિષય પ્રમાણે બ્રાઉઝ કરો
Buddha
બૌદ્ધ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો