સહસ્સ વગ્ગ

હજાર શબ્દો જો અર્થહીન હોય તો એક લાભદાયક શબ્દ તેનાથી શ્રેષ્ઠ છે, જેને સાંભળીને શાંતિ મળે છે.

અર્થહીન પંક્તિઓથી ભરેલી હજાર કવિતાઓની અપેક્ષામાં, માત્ર એક કવિતાનો પંક્તિ જેને સાંભળીને શાંતિ આવે તે શ્રેષ્ઠ છે.

જો કોઈ અર્થહીન શબ્દોથી ભરેલી સો કવિતાઓ કહે, તો ધમ્મનો એક શબ્દ જેને સાંભળીને શાંતિ મળે તે શ્રેષ્ઠ છે.

જો કોઈ યુદ્ધમાં હજાર ગણા હજાર માણસોને જીતે, તો માત્ર પોતાને જીતનાર તો બધા વિજયીઓમાં સર્વશ્રેષ્ઠ તથા મહત્તમ છે.

અન્ય બધાને જીતવાની અપેક્ષામાં પોતાને જીતવું તો સર્વશ્રેષ્ઠ છે. જે વ્યક્તિ પોતાને વશ કરે છે અને હંમેશા સંયમમાં રહે છે,

ના દેવ, ના ગંધર્વ, ના માર અને ના જ તો બ્રહ્મા—તેવા આત્મસંયમી વ્યક્તિની જીતને પરાજયમાં ફેરવી શકતા નથી.

જો કોઈ મહિનો દર મહિનો હજાર સિક્કાથી સો વર્ષ સુધી યજ્ઞ કરે, અને બીજી તરફ તે આત્મજ્ઞાની સંતનું એક ક્ષણ પણ પૂજન કરે તો તે ક્ષણનું પૂજન સો વર્ષની યજ્ઞાથી શ્રેષ્ઠ છે.

જો કોઈ જંગલમાં બેસીને સો વર્ષ સુધી અગ્નિહોત્ર કરે, અને બીજી તરફ તે આત્મસંયમી જ્ઞાનીનું એક ક્ષણ પણ પૂજન કરે તો તે પૂજન સો વર્ષની અગ્નિસેવાથી શ્રેષ્ઠ છે.

જે કોઈ બધુ પુણ્યનો કાંક્ષી હોય અને વર્ષભર આ જગતમાં જે કોઈ યજ્ઞ કે દાન કરે, તે બધું ધર્મમાર્ગીને કરેલા આદરનાં એક ચતુર્થાંશ જેટલું પણ નથી.

જે આદરણીય સ્વભાવવાળો છે અને હંમેશા વૃદ્ધો તથા પંડિતોને આદર કરે છે, તેના ચાર ગુણ વધતા રહે છે: આયુષ્ય, તેજ, સુખ અને શક્તિ.

જો કોઈ અનૈતિક અને અસંયમી હોય અને સો વર્ષ જીવે, તો શીલવાન અને ધ્યાનપરાયણ વ્યક્તિનો એક દિવસનો જીવન શ્રેષ્ઠ છે.

જો કોઈ અજ્ઞાની અને અસંયમી હોય અને સો વર્ષ જીવે, તો પ્રજ્ઞાવાન અને ધ્યાનપરાયણ વ્યક્તિનો એક દિવસનો જીવન શ્રેષ્ઠ છે.

જો કોઈ આળસી અને નિર્બળ હોય અને સો વર્ષ જીવે, તો દૃઢ પરાક્રમથી શરુ કરનાર વ્યક્તિનો એક દિવસનો જીવન શ્રેષ્ઠ છે.

જો કોઈ વસ્તુઓના ઉદય-વ્યય (અનિત્યતા) ને ન જોતા સો વર્ષ જીવે, તો તે ઉદય-વ્યયને સ્પષ્ટ જોતા વ્યક્તિનો એક દિવસનો જીવન શ્રેષ્ઠ છે.

જો કોઈ અમર પદ (નિર્વાણ) ને ન જોતા સો વર્ષ જીવે, તો તે અમર પદને જોતા વ્યક્તિનો એક દિવસનો જીવન શ્રેષ્ઠ છે.

જો કોઈ સર્વોચ્ચ સત્ય ને ન જોતા સો વર્ષ જીવે, તો તે સર્વોચ્ચ સત્યને જોતા વ્યક્તિનો એક દિવસનો જીવન શ્રેષ્ઠ છે.