ધમ્મપદના સુખ વર્ગમાં 12 આનંદમય ગાથાઓ (197–208) સમાવિષ્ટ છે, જે ભૌતિક ભોગવિલાસના બદલે માનસિક શાંતિ, દ્વેષમુક્તિ અને તૃષ્ણા-મુક્તિમાં સત્ય સુખ સિદ્ધ કરે છે. 'અહો! આપણે વૈર રાખનાર લોકોમાં પણ વૈર-રહિત થઈને કેટલા સુખથી જીવીએ છીએ!'—આ દિવ્ય આનંદ સાથે તથાગત સંસારની પ્રતિસ્પર્ધાને દુ:ખનું મૂળ કહે છે. જીત વૈર ઉત્પન્ન કરે છે અને પરાજિત દુ:ખમાં સુતે છે, પણ જે શાંત પુરુષ જય અને પરાજય બંને છોડી દે છે તે પરમ સુખમાં નિદ્રા કરે છે. આ વર્ગમાં પ્રસિદ્ધ ગાથા સમાવિષ્ટ છે: 'આરોગ્ય પરમ લાભ છે, સંતોષ પરમ ધન છે, વિશ્વાસ પરમ બંધુ છે, અને નિર્વાણ પરમ સુખ છે.' (ગાથા 204)।
શ્લોકો
અહો! અમે વૈર રાખનાર લોકોમાં વૈર-રહિત રહીને અતિ આનંદથી જીવીએ છીએ! દ્વેષપીડિત મનુષ્યોમાં પણ આમે વૈર-રહિત જીવીએ છીએ.
શ્લોક 1
અહો! અમે મનોરોગથી પીડિત લોકોમાં સંપૂર્ણ સ્વસ્થ રહીને અતિ સુખથી જીવીએ છીએ! તકલીફ ભોગતા મનુષ્યોમાં પણ આમે તકલીફ-રહિત જીવીએ છીએ.
શ્લોક 2
અહો! અમે સાંસારિક વાસનાથી બેચેન લોકોમાં નિર્વાસનાથી શાંત રહીને અતિ સુખથી જીવીએ છીએ! લોભમાં બળી પતિયા મનુષ્યોમાં પણ આમે તૃષ્ણા-રહિત જીવીએ છીએ.
શ્લોક 3
અહો! અમે અતિ આનંદથી જીવીએ છીએ, કારણ કે આપણે પોતાનું કોઈ સાંસારિક ભાર માલિકીમાં રાખતા નથી! આભાસ્વર સ્વર્ગના પ્રકાશમય દેવતાઓની જેમ, આમે આધ્યાત્મિક આનંદ (પ્રીતિ)ને જ ખાદ્ય બનાવીને જીવીશું.
શ્લોક 4
વિજય દ્વેષ ઉત્પન્ન કરે છે; પરાજિત વ્યક્તિ શોકમાં સુતે છે. શાંત જ્ઞાની જે જય અને પરાજય બંને છોડી દે છે, તે આનંદથી નિદ્રા કરે છે.
શ્લોક 5
કામવાસનાની માફક કોઈ આગ નથી; ક્રોધની માફક કોઈ અકલ્યાણ નથી; પંચ સ્કંધોની માફક કોઈ દુ:ખ નથી; અને શાંતિની માફક કોઈ સુખ નથી.
શ્લોક 6
ભૂખ સર્વોચ્ચ રોગ છે; સંસ્કૃત વસ્તુઓ સર્વોચ્ચ દુ:ખ છે. આ સત્યને યથાર્થ રૂપે જાણીને, નિર્વાણ પરમ સુખ છે એમ આભાસવું છે.
શ્લોક 7
આરોગ્ય પરમ લાભ છે; સંતોષ પરમ ધન છે; વિશ્વાસ પરમ બંધુ છે; અને નિર્વાણ પરમ સુખ છે.
શ્લોક 8
એકલતાનો રસ અને આંતરિક શાંતિનો સ્વાદ ચાખીને, ધર્મના આનંદ-રસ પાન કરતો સાધક ભય-રહિત અને પાપ-રહિત બની જાય છે.
શ્લોક 9
આર્ય સદ્પુરુષોનું દર્શન કલ્યાણકર છે; તેમણો સાથે રહેવું સર્વદા આનંદમય છે. મૂર્ખોને ન જોવાથી મનુષ્ય સર્વકાલ સુખી રહી શકે છે.
શ્લોક 10
મૂર્ખોની સંગતમાં ચાલતો મનુષ્ય લાંબા સમય સુધી શોક કરે છે; મૂર્ખોસાથે રહેવું શત્રુ સાથે રહેવાની જેમ સર્વદા દુ:ખદાયક છે. પણ જ્ઞાનીસાથે રહેવું પ્રિય જનોથી મળવાની જેમ સર્વદા આનંદમય છે.
શ્લોક 11
તેથી: જે ધીર, પ્રજ્ઞાવાન, બહુશ્રુત, ધર્માધર, સદાચારી અને શ્રેષ્ઠ આર્ય પુરુષ છે એવા સત્પુરુષ અને બુદ્ધિમંતનો અનુસરણ ચંદ્રમા આકાશમાં તારાઓના પથ અનુસરે તે જેમ કરો.
શ્લોક 12
પૃષ્ઠભૂમિ
આ અધ્યાય પાલિ ધમ્મપદ (ખુદ્દક નિકાય, પાલિ ત્રિપિટક)ના સુખ વગ્ગનો છે, ગાથા 197–208. કપિલવત્થુ, વેસાલી અને સાવત્થીમાં કહેવાયેલો આ અધ્યાય ભગવાન બુદ્ધે કરાવેલા ઐતિહાસિક સમાધાનોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ગાથા 197–199 ત્યારે કહેવાઈ જ્યારે શાક્યો અને કોલિયો રોહિણી નદીના જળ માટે ભયંકર યુદ્ધની અણી પર હતા; ભગવાન બુદ્ધ બંને સેનાઓની વચ્ચે ઊભા રહ્યા અને પૂછ્યું કે શું જળ ઉમદા યોદ્ધાઓના રક્ત કરતાં વધુ મૂલ્યવાન છે. ગાથા 201 ત્યારે કહેવાઈ જ્યારે કોસલના રાજા પસેનદિ તેમના ભત્રીજા અજાતસત્તુ દ્વારા યુદ્ધમાં પરાજિત થયા હતા, અને ગાથા 204 રાજા પસેનદિ અતિભોજનથી પીડાતા હતા ત્યારે તેમને આશ્વાસન આપવા માટે કહેવાઈ.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
શું તમે જાણો છો?
વૈર રાખનાર લોકોમાં વૈર-રહિતતા (ગાથા 197-199)
અહો! આપણે વૈર રાખનાર લોકોમાં વૈર-રહિત રહીને અતિ સુખપૂર્વક જીવીએ છીએ; દ્વેષપીડિત મનુષ્યોમાં સંપૂર્ણ સ્વસ્થ છીએ; અને સાંસારિક ધરપકડમાં બેચેન લોકોમાં સર્વથા શાંત છીએ.
આનંદ ખાવું (ગાથા 200)
અહો! આપણે અતિ સુખથી જીવીએ છીએ, કારણ કે આપણે પોતાનું કોઈ પણ સાંસારિક સંગ્રહ માલિકીમાં નથી રાખતા! આભાસ્વર સ્વર્ગના તેજસ્વી દેવતાઓની જેમ, આપણે ફક્ત આધ્યાત્મિક આનંદ (પ્રીતિ)ને જ ખાદ્ય બનાવી જીવીએ છીએ.
જીત વૈર ઉત્પન્ન કરે છે (ગાથા 201)
વિજય અને પરાજય ગહન વૈર ઉત્પન્ન કરે છે; પરાજિત વ્યક્તિ તીવ્ર શોકમાં સુતે છે; પણ શાંત જ્ઞાની જે જય અને પરાજય બંને છોડી દે છે, તે અટૂટ શાંતિમાં નિદ્રા કરે છે.
ચાર પરમોત્તમ સંપત્તિઓ (ગાથા 204)
આરોગ્ય પરમ લાભ છે, સંતોષ પરમ ધન છે, વિશ્વાસ પરમ બંધુ છે, અને નિર્વાણ પરમ સુખ છે.
તારાના પથ પર ચંદ્રમા (ગાથા 208)
જે પ્રમાણે પૂર્ણિમાનો ચંદ્રમા આકાશમાં તારાઓના પથમાર્ગ ધીરે ધીરે અનુસરે છે, તે જ પ્રમાણે મનુષ્યે ધીર, પ્રજ્ઞાવાન, બહુશ્રુત, ધર્મધર અને સત્યનિષ્ઠ સત્પુરુષનો અનુસરણ કરવો જોઈએ.
વિષય પ્રમાણે બ્રાઉઝ કરો
Buddha
બૌદ્ધ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
