ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
ଯଦି କେହି ନିଜକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ, ତବେ ନିଜକୁ ଭଲରେ ରକ୍ଷା କରିବେ। ରାତିର ତିନିଟି ଯାମରେ (ବା ଜୀବନର ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ) ଜ୍ଞାନୀ ଦୁଇ ଯାମରେ ଯତ୍ନଦାରୀ ରହିବେ।
ଶ୍ଲୋକ 1
ପ୍ରଥମେ କେହି ନିଜକୁ ଯଥାଯଥ ଓ ସଠିକ ବିଷୟରେ ଧୃଢ କରିବେ; ତାହାପରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବେ; ଏହିଭାବେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଲାଞ୍ଛନା ଭୋଗ କରିବାକୁ ହେବନାହିଁ।
ଶ୍ଲୋକ 2
ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯେଭଳି ଶିକ୍ଷା ଦେଏ ସେଭଳି ନିଜେ ଆଚରଣ କରେ, ତବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାବେ ଦମନ କରି ଅନ୍ୟକୁ ଦୋହେ ଦେଇ ପାରେ। ସତ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଦମନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ଶ୍ଲୋକ 3
ସତ୍ୟରେ ମଣିଷ ନିଜର ନିଜର ରକ୍ଷକ; ଅନ୍ୟ କିଏ ତାହାର ରକ୍ଷକ ହୋଇପାରେ? ନିଜକୁ ସଂପୂର୍ଣ ଭାବେ ଦମନ କରିଲେ, ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ରକ୍ଷକ ହାସଲ କରେ।
ଶ୍ଲୋକ 4
ନିଜ ଦ୍ୱାରା କଲା ଖରାପ ଆଚରଣ, ନିଜଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ଓ ନିଜ ମନ ସୃଷ୍ଟ, ମୂର୍ଖକୁ ଯେପରି ଦୃଢ ହୀରା ନୀଚ ଗହଣକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଏ ସେପରି ଭାଙ୍ଗିଦେଏ।
ଶ୍ଲୋକ 5
ଯାହାର ଚରମ ଦୁଷ୍ଟାଚାର ଏକ ପରାଶ୍ରୟୀ ଲତା ସାଲ ଗଛକୁ ବାନ୍ଧିଦେଏ ତଦ୍ୱତ ତାହାକୁ ବାନ୍ଧିଦେଏ, ସେ ନିଜକୁ ସେଇ ବିନାଶ ଆଣିଦେଏ ଯାହା ତାହାର ଶତ୍ରୁ ଆଶା କରେ।
ଶ୍ଲୋକ 6
ଖରାପ ଓ ଆପଣାଙ୍କ ଲାଗି ଦୁଃଖ ଭୋଗ ଆଚରଣ କରିବା ସୁଗମ; ମାତ୍ର ଯାହା ସତ୍ୟରେ ଲାଭଜନକ ଓ ଚାଙ୍ଗା, ତାହା କରିବା ଅତି ନିଷ୍କ୍ରିୟତା।
ଶ୍ଲୋକ 7
ଯେ ମୂର୍ଖ ମିଥ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ବିଶ୍ୱାସ କରି ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ବଞ୍ଚୁଥିବା ଅର୍ହତ ଓ ଉଚ୍ଚ ଜନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ଫଳଧାରୀ ବାଂଶ ପରି ଯାହା ଫଳ ଦେବେ ମରିଯାଏ, ଆତ୍ମ ବିନାଶଙ୍କୁ ଗଛାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 8
ନିଜ ଦ୍ୱାରାହିଁ ଖରାପ କାଜ ହୟ, ଓ ନିଜ ଦ୍ୱାରାହିଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଆ; ନିଜ ଦ୍ୱାରାହିଁ ଖରାପ ଦୂର ହୁଆ, ଓ ନିଜ ଦ୍ୱାରାହିଁ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୁଆ। ବିଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତା ଚୋଷାଇ ନିଜ ଭର ଧାରିତ; ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟର ଶୁଦ୍ଧି ସାଧନ କରି ନାହିଁ।
ଶ୍ଲୋକ 9
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବୃଥା ବଡ ସେବାଭିମତ୍ୟ ହେଉକି ମଣିଷ ନିଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାକାଳ୍ୟ (ଅତ୍ତଦତ୍ତ) ଉଚ୍ଛନ୍ନ ନାହିଁ କରିବେ। ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ପରିଷ୍କାର ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ କରି, ସାଧକ ସେଇ ଅନ୍ତିମ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଧୃଢ ରହିବେ।
ଶ୍ଲୋକ 10
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପାଲି ଧମ୍ମପଦ (ଖୁଦ୍ଦକ ନିକାୟ, ପାଲି ତ୍ରିପିଟକ)ର ଅତ୍ତ ବଗ୍ଗ, ଗାଥା 157–166 ଅନ୍ତର୍ଗତ। ସାବତ୍ଥିର ଜେତବନରେ ଉପଦିଷ୍ଟ ଏହି ଅତ୍ତ ବଗ୍ଗ ସେହି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅସଫଳତାକୁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଥୋପିବାକୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଉପଦେଶ ଦେବାରେ ନିଜ ଧ୍ୟାନକୁ ଅବହେଳା କରିବାକୁ ପ୍ରଲୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଟ୍ଠକଥା ଟୀକା ପୂଜ୍ୟ ଅତ୍ତଦତ୍ଥଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲିପିବଦ୍ଧ କରେ, ଯେ ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧ ଶୀଘ୍ର ପରିନିବ୍ବାଣ ଲାଭ କରିବେ ବୋଲି ଶୁଣି ଭିଡ଼ ମଧ୍ୟରେ କାନ୍ଦିବା ବଦଳରେ ପ୍ରଥମେ ନିଜେ ଅରହନ୍ତତ୍ୱ ଲାଭ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ (ଗାଥା 166), ଏବଂ ଦେବଦତ୍ତଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଯାହାଙ୍କ ଗଭୀର ଦ୍ୱେଷ ଫଳଧରା ବାଉଁଶ ପରି ତାଙ୍କ ନିଜ ବିନାଶ ଆଣିଲା (ଗାଥା 164)।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ନିଜ ନିଜର ସୁରକ୍ଷକ ଅଛି (ଗାଥା 160)
'ଅତ୍ତା ହି ଅତ୍ତନୋ ନାଥୋ, କୋ ହି ନାଥୋ ପରୋ ସିୟା'—କେହି ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ନିଜର ଶରଣ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷକ; ଅନ୍ୟ କଣ ବାହ୍ୟିକ ସୁରକ୍ଷକ ଥାଇପାରେ? ନିଜକୁ ସାରା ଭାବେ ଦମନ କରିଥିଲେ, ଏକ ମିଳିବାକୁ ଅତି ବିରଳ ସୁରକ୍ଷା ଲାଭ କରେ।
ଶିକ୍ଷା ଦେଇବା ପୂର୍ବେ ନିଜକୁ ସ୍ଥାପନ କର (ଗାଥା 158–159)
ପ୍ରଥମେ କେହି ନିଜକୁ ଯାହା ଶୋଭନ ଓ ସଠିକ ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ଧୃଢ କରିବେ; ତହୁଁ ମାତ୍ର ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବେ; ଏହିଭାବେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି କୌଣସି ଲାଞ୍ଛନା ଯୋଗାଇବେ ନାହିଁ।
ହୀରା ପାଥର ଭାଙ୍ଗେ (ଗାଥା 161)
ନିଜ ଦ୍ୱାରା କଲା ଖରାପ ଆଚରଣ, ନିଜଠାରୁ ଜାତ ଓ ନିଜ ମନରୁ ଭୂମିଜ, ମୂର୍ଖକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଏ ଯେମିତି କଠିନ ହୀରା ରତନକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଏ।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତା (ଗାଥା 165)
ନିଜ ଦ୍ୱାରାହିଁ ଖରାପ ଆଚରଣ ହୟ, ଓ ନିଜ ଦ୍ୱାରାହିଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଆ; ନିଜ ଦ୍ୱାରାହିଁ ଖରାପ ଆଚରଣ ଦୂର ହୁଆ, ଓ ନିଜ ଦ୍ୱାରାହିଁ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୁଆ। ବିଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତା ସର୍ବ ଏବଁ ନିଜ ଉପରେ ନିର୍ଭର; ଅନ୍ୟ ମହାଶୟ ଅନ୍ୟକୁ ବିଶୁଦ୍ଧ କରି ନପାରିବେ।
ନିଜର ସତ୍ୟିକାର ମଙ୍ଗଳ ଉପେକ୍ଷା ନ କର (ଗାଥା 166)
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ବଡ ସେବା ଦେବାର ଜନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସ୍ୱାତ୍ମିକ ଜାଗରଣ (ଅତ୍ତଦତ୍ତ) ଉପେକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ। ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝି, ସାଧକ ସେହି ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଦୃଢ ରହିବେ।
ବିଷୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାଉଜ୍ କରନ୍ତୁ
Buddha
ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ