ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
383. ବଳସାଧ୍ୟତାଧାରା ଛିନ୍ନ କର, ସୁଖଭୋଗ ଦୂର କର, ହେ ମୁନି! ସର୍ବସଂସ୍କାରକ୍ଷୟ ଜାନିକର, ତୁ ଅସଂସ୍କୃତ (ନିର୍ବାଣ)ର ଗ୍ରାହୀ ହବ।
ଶ୍ଲୋକ 1
384. ଯଦା ଧାରା ସମାଧିପ୍ରଜ୍ଞାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାରଙ୍ଗତ, ତଦା ଜ୍ଞାନେ ତାଙ୍କ ସର୍ବବନ୍ଧନ ନିଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଶ୍ଲୋକ 2
385. ଯାଙ୍କ ନ ଅନ୍ତଃ ନ ବହିଃ ନ ଦ୍ୱୟ; ଯେ ସନ୍ତାପ ଵିରତ ସର୍ବାସକ୍ତ ଵିଗତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 3
386. ଧ୍ୟାନୀ ମଳମୁକ୍ତ ଶାନ୍ତଭାବେ ବସିତ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ, ଆସୀଵ ଶୂନ, ଉଚ୍ଚାର୍ଥ ସିଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 4
387. ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନେ ତେଜଵାନ; ଚନ୍ଦ୍ର ରାତ୍ରିରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମାନ; ଯୋଦ୍ଧା ବର୍ମ ଅଳଙ୍କୃତ; ଧ୍ୟାନୀ ସମାଧିରେ ତେଜସ୍ମାନ—ବୁଦ୍ଧ ଦିନରାତ୍ରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମାଧାରୀ।
ଶ୍ଲୋକ 5
388. ପାପପ୍ରଷ୍ଠଣଜନୀତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସମତାଚରଣ ଜନୀତଃ ଶ୍ରମଣ; ଆତ୍ମମଲଦୂରାଦ ଜନୀତଃ ପ୍ରବ୍ରଜିତ।
ଶ୍ଲୋକ 6
389. ନୁହେଁ ସତ୍ୟବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଘାତ; ଆପେ ନ କ୍ରୋଧୁଜିତ। ଧିକ ଯେ ମାରେ, ଲୋ ଧିକ ଯେ କ୍ରୋଧ ରେ!
ଶ୍ଲୋକ 7
390. ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଂ ଲାଭ ଯଲ୍ଲୋକେ ମନଃ ଯଦି ଭୋଗକାଙ୍କ୍ଷା ଭୂଦ୍ଧମ୍ମଧମ୍ଯଃ। ଯେଥା ହିଂସା ହ୍ଲାସ, ତେଥା ତ୍ରୁପ ଦୂୟୟତେ।
ଶ୍ଲୋକ 8
391. ଯେଙ୍କ୍ୟ କାଯଶୋବଚାନଃ ନୁହେଁ ଦୋଷୀ; ଯେ ତିଷୁ ସମ୍ଵତଃ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 9
392. ଧର୍ମଃ ସଂବୁଦ୍ଧୋକ୍ତ, ଯଦଧ୍ୟୟନାଞ୍ଛିକ୍ଷକ ଆଦରଂ ଭୂୟ ଅଗ୍ନିଉପାସକଶ୍ଚ।
ଶ୍ଲୋକ 10
393. ମାଟୁଳୀ ବଂଶ ଜନ୍ମଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଭବନ। ଯେଠି ସତ୍ୟଧର୍ମ—ତେ ଶୁଚି, ତେ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 11
394. ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ମାଟୁଳୀଲାଭ କଣ? ହରିଣଚର୍ମଲାଭ କଣ? ଭିତରେ ମଲସଙ୍ଗମ, ବାହିରେ ଚାଫିକରଣ।
ଶ୍ଲୋକ 12
395. ମଳିନଶରୀର ମଧ୍ୟେ ବ୍ରତ ବିଶ୍ୱାସ, ତପଶୀଳଶୁଚିଶାନ୍ତିସିଦ୍ଧ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 13
396. ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆକାଙ୍ଚାହୀନ, ମିଥ୍ୟା ଵିମୁକ୍ତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 14
397. ମାର ଆଧାର ସୁଖ ଦୁଖ ଚଣ୍ଡାଲ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 15
398. ତପଶୀଳଶୁଚିସଂଯତବଲ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 16
399. ଗର୍ଭଦ୍ୟେଷିଖ୍ୟାଁ ଧୈର୍ୟଵଂତ, ବାଦୀସେନାସାମର୍ଥ୍ୟ ଅସମ, ସହନଦୃଢ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 17
400. କ୍ରୋଧଶୂନ୍ୟ ଅନୁଶାସିଗୁଣବାନ, ତୃଷ୍ଣାଶୂନ୍ୟ, ସଙ୍ଚମିତ ଅନ୍ତିମଶରୀର ବାହକ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 18
401. କମଳ ଜଳ ସ୍ଖଳିତ, ସରିଷା ସୂଚିଶୀର୍ଷଥେକେ; ସୁଖଦ୍ରୁୟଗ ଅସକ୍ତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 19
402. ସର୍ବତ୍ର ଦୁଖକ୍ଷୟ, ଗୁରୁ ଭାର ଚଳିତ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 20
403. ଗଭୀରବୁଧିନୀ, ସଂମାର୍ଗଵିଚକ୍ଷଣ, ଉଚ୍ଚାର୍ଥସିଦ୍ଧି—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 21
404. ଗୃହଗଂତ୍ରିମିଵ୍ୟତି ଗୃହୀ, ଅଚତକଭୋଗଵିଚରଣ, ଅଳ୍ପେଚ୍ଛ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 22
405. ସଙ୍ଗଶୀଳଓଶକ୍ତ ଜୀବତ୍ତଯଗ ଦଣ୍ଡତ୍ୟାଗୀ, ଅନୁଯାତନଶୂନ୍ୟ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 23
406. ଭୟଧୃଦିଷୁ ବୈରଭାବନିଲ୍ୟ, ଦିଗ୍ଧକତୃମଧ୍ୟେ ଆସକ୍ତିଭଙ୍ଗ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 24
405. ରାଗଦ୍ୱେଷମୋହଗର୍ଵ ଅନ୍ତର୍ଧାତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 25
408. ମୃଦୁଵାଗଜ୍ଞାନଚ ସତ୍ୟୱାଗଵାଦୀ, ତ୍ରିବାସ୍ୟାଦୌ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 26
409. ଅଦତ୍ତକିଞ୍ଚନ ଜଲ ଆଧାରଦୀର୍ଘସଂକ୍ଷିପ୍ତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 27
410. ଇମେ ତ୍ରିଲୋକେ ନୁହେଁ ଆଶା; ଆଶାଭଙ୍ଗ, ସର୍ବମୁକ୍ତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 28
411. ଆସକ୍ତିଶୂନ୍ୟ, ସୋଦ୍ଧିଶ୍ୟୟଶୂନ୍ୟ, ଅମୃତଲାଭ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 29
412. ପୁଣ୍ୟପାପ ଦ୍ୟୟଂ ଅତିକ୍ରମ; ଶୋକଶୂନ୍ୟ, ନିର୍ମଳଶୁଚି—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 30
413. ଚନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ବିମଳଶୁଚି, ନିର୍ବାଣଖଦ୍ଯୋଜନନଭୋଗାଶାଂତି—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 31
414. ଦଲଦଲ ସୁଦୁର୍ଘାଘଟ ଅତିକ୍ରୱନ, ଅପାରଂ ଗଛେ; ଧ୍ୟାନୀ, ତ୍ରସଅନୋଜଲ ଶୀତଜ୍ଞ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 32
415. କାମଭୋଗତ୍ୟାଗୀ ଗୃହିଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ, ତୃଷ୍ଣାଭୋଗଦୋଷଶୂନ୍ୟ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 33
416. ତୃଷ୍ଣାତ୍ୟାଗୀ ଗୃହିଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ; ତୃଷ୍ଣାଭୋଗକ୍ଷୟ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 34
417. ମାନୁଷଃ ଦିବ୍ୟବନ୍ଧନଂ ଅତିକ୍ରମ; ସର୍ବବନ୍ଧନଵିମୁକ୍ତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 35
418. ରାତିକୁଟୁମ୍ବାରାଗ ତ୍ୟାଗୀ; ଶୀତଲଅଧାରଲୋକଜୟୀ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 36
419. ସମସ୍ତଜନ୍ମଦର୍ଶୀ, ଅସକ୍ତସୁଗତ, ବୁଦ୍ଧ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 37
420. ଗତିଅଞ୍ଞେଯ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ମନୁଷ୍ୟ; ଅସୂଆଦ୍ବାସଵିଧୟୟ, ଅର୍ହତଃ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 38
421. ଅତୀତ ଭବିଷ୍ୟତ ବର୍ତ୍ତମାନେ ନେ ଶ୍ୱସାଦୀ; ପରିଗ୍ରହଶୂନ୍ୟ ଅସକ୍ତ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 39
422. ଭବୃଜଷସଂଗତଶକ୍ତ ମହାଦ୍ରଷ୍ଟା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ମଳମୁକ୍ତ, ବୋଧିଲବ୍ଧ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 40
423. ପୂର୍ବଜନ୍ମଜ୍ଞ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦୁର୍ଗତି ଦର୍ଶୀ, ଭୋଗଚକ୍ରଖଣ୍ଡିତ, ସର୍ବଏୟସାଧୀ—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଶ୍ଲୋକ 41
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ବର୍ଗ ପାଳି ଧମ୍ମପଦ (ଖୁଦ୍ଦକ ନିକାୟ, ପାଳି ତ୍ରିପିଟକ)ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଗ୍ଗ, ଗାଥା 383–423। ଶ୍ରାବସ୍ତୀର ଜେତବନ ଏବଂ ରାଜଗୃହର ବେଳୁବନରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଏହି ଗାଥାଗୁଡ଼ିକ ଅହଙ୍କାରୀ ବୈଦିକ ପୁରୋହିତ, କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ରତ ସାଧକ, ଏବଂ ଅର୍ହତ୍ତ୍ୱର ପରମ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କୁହାଯାଇଥିଲା। ଗାଥା 383 ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୃଷ୍ଣାର ପ୍ରବାହ ଛେଦନ କରିବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ କୁହାଯାଇଥିଲା। ଗାଥା 387 ସେତେବେଳେ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ରାଜା ପସେନଦି ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଜବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ବିହାରକୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ କାଳୁଦାୟୀ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋକ ବିକିରଣ କରୁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଯେ ଜଣେ ଜାଗ୍ରତ ବୁଦ୍ଧ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ, ରାତ୍ରିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ, ଏବଂ ଦିନରାତି ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ତପସ୍ୱୀଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଗାଥା 393–394 ଜଟା ବଢ଼ାଇ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପରିଧାନ କରି ଭିତରେ କ୍ଲେଶ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ଦମ୍ଭୀମାନଙ୍କ ମୁଖା ଖୋଲିଦେଇଥିଲା। ସମାପ୍ତି ଗାଥା (420–423) ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ତିନି ଉଚ୍ଚତର ଜ୍ଞାନ (ତେବିଜ୍ଜା)ର ସାରାଂଶ ଦିଏ।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ଜନ୍ମ ବା ବଂଶଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ (ଗାଥା 393)
ମାଟୁଳୀ କେଶଦ୍ୱାରା, ବଂଶକୌଳି ଦ୍ୱାରା, ମାତୃଗର୍ଭ ଜନ୍ମଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ ସୃଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଯାଙ୍କରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ—ସେ ଶୁଚିତ, ସେ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ!
ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବନ୍ୟତା ଓ ବାହ୍ୟ ସଫାଈ (ଗାଥା 394)
ହେ ମୂର୍ଖ, ତୋ ମାଟୁଳୀ କେଶରେ ଲାଭ କଣ? ତୋ ହରିଣ ଛାଲରେ ଲାଭ କଣ? ତୋ ଭିତରେ ଅଶୁଚିତାର ବନ୍ୟତା ଭରାଗଛି, ଫଳେ ତୋ ବାହ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଲ କରୁଛୁ!
ଚାରିଧାରା ଓ ବୁଦ୍ଧ (ଗାଥା 387)
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନେ ଧାରିତ; ଚନ୍ଦ୍ର ରାତ୍ରିରେ ଧାରିତ; ଯୋଦ୍ଧା ବର୍ମରେ ଧାରିତ; ଧ୍ୟାନୀ ସମାଧିରେ ଧାରିତ—ବୁଦ୍ଧ ଦିନରାତ୍ରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମାରେ ଧାରିତ।
ସୂଚିଶୀର୍ଷରେ ସରିଷା (ଗାଥା 401 ଓ 407)
ଯେନ କମଳ ପାତରେ ଜଳ ନ ଥାକେ, ଯେନ ସୂଚିଶୀର୍ଷରେ ସରିଷାକଣି ସରକିଯାଏ—ଯେ ସୁଖଭୋଗରେ ଅନାସକ୍ତ, ଯାଙ୍କ ରାଗ ଦେଷ ମୋହ ମିଟିଛି, ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଜ୍ଞାନର ଶିଖର (ଗାଥା 422–423)
ଉଚ୍ଚମାନବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୀର, ମହାଦ୍ରଷ୍ଟା, ମାରଜୟୀ, ରାଗହୀନ, ଶୁଚିତମାଣୀ, ବୋଧିଲବ୍ଧ; ଯେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ଜାନେ, ସ୍ବର୍ଗ ନରକ ଦେଖେ, ଓ ଭବଚକ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି—ତେଁ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ!
ବିଷୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାଉଜ୍ କରନ୍ତୁ