ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
୨୫୬। ମନଂଚିଂଦାବେ ବା ଅଧୋଷଣୋ ଦ୍ବାରା ଜଙ୍ଗାଯ ଧର୍ମଷ୍ଠ ନୁହେଁ। ମାତ୍ର ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟକୁ ଉଭୟ ପରୀକ୍ଷା କରେ।
ଶ୍ଲୋକ 1
୨୫୭। ଯେ ଅଧୋଷଣ ବିନାଂ, ଧର୍ମାନୁସାର, ନିରପେକ୍ଷରୂପେ ଅନ୍ୟକୁ ଦିଆଦେଶ ଦେଏ—ଧର୍ମ ଦ୍ବାରା ରକ୍ଷିତ ଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନି ସତ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଧର୍ମଷ୍ଠ କୁହା ଯାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 2
୨୫୮। କେବଳ ବିଂତି ବୋଲିବାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନୁହେଁ। ଯେ ଶାନ୍ତ, ବୈରାଦୃୱିତ ଓ ଭୟମୁକ୍ତ—ସେ ସତ୍ୟକାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୋଲାଯାଇଛି।
ଶ୍ଲୋକ 3
୨୫୯। କେବଳ ବିଂତି ଶ୍ରୁତ ଧର୍ମ ଧରନାରୁ ଧର୍ମଧର ନୁହେଁ। ମାତ୍ର ଯେ ଅଳ୍ପେ ଶ୍ରୁତିଂ ଧର୍ମଂ ଆଚରଣେ ଦେଖେ ଓ ଧର୍ମେ ଅପ୍ରମତ୍ତ ରହେ—ସେହି ସତ୍ୟ ଧର୍ମଧର।
ଶ୍ଲୋକ 4
୨୬୦। କେବଳ ଶ୍ୱେତକେଶାରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ନୁହେଁ। ବୟସ ପକ୍ୱ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ 'ବ୍ୟର୍ଥ ବୋଧ'।
ଶ୍ଲୋକ 5
୨୬୧। ଯାହାଠାରେ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଅହିଂସା, ସଂଯମ, ମାନସିକ ଶାସନ ଅଛି—ସେ ଦୋଷମୁକ୍ତ ଧୀର ସତ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ।
ଶ୍ଲୋକ 6
୨୬୨। କେବଳ ବୋଲିଗୁଣାରୁ ବା ସୁନ୍ଦର ରୂପାରୁ ମଣିଷ ସୁନ୍ଦର ନୁହେଁ, ଯଦି ସେ ଈର୍ଷ୍ୟାଲୁ, କୃପଣ ଓ କପଟୀ।
ଶ୍ଲୋକ 7
୨୬୩। ମାତ୍ର ଯାହାଠାରେ ଏ ଦୋଷଗୁଡ଼ି ସମୂଳ ଛିନ୍ନ, ମୂଳ ସଂଘାତ—ଦୋଷମୁକ୍ତ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସତ୍ୟ ସୁନ୍ଦର।
ଶ୍ଲୋକ 8
୨୬୪। ମୁଣ୍ଡିତ ମୁଣ୍ଡାରୁ ଯେ ବ୍ରତଭଙ୍ଗ, ଝୁଠ୍ଠବକ୍ତା ଓ ଇଚ୍ଛା-ଲୋଭଯୁକ୍ତ ଶ୍ରମଣ ନୁହେଁ। ସେ କେବେ ଶ୍ରମଣ ହୋଇ ପାରେ?
ଶ୍ଲୋକ 9
୨୬୫। ମାତ୍ର ଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଶାନ୍ତ କରେ—ଦୋଷଶାନ୍ତିରୁ ସେ ଶ୍ରମଣ ବୋଲାଯାଇଛି।
ଶ୍ଲୋକ 10
୨୬୬। କେବଳ ଭିକ୍ଷୋଲିବାରୁ ଭିକ୍ଷୁ ନୁହେଁ। ଅଶୁଚି ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଗ୍ରହଣରୁ ଭିକ୍ଷୁ ନୁହେଁ।
ଶ୍ଲୋକ 11
୨୬୭। ଯେ ଏ ଜଗତରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଆଚରେ ଓ ଜ୍ଞାନରୁ ଜଗତ ଚାଲେ—ସେ ସତ୍ୟକାରେ ଭିକ୍ଷୁ।
ଶ୍ଲୋକ 12
୨୬୮। କେବଳ ମୌନରୁ ଅଜ୍ଞାନୀ ମୁନି ନୁହେଁ। ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତୃତିରୂପେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗ୍ରହଣ କରେ...
ଶ୍ଲୋକ 13
୨୬୯। ...ଓ ଦୋଷଗୁଡ଼ି ବର୍ଜନ କରେ, ସେ ମୁନି; ତାଦ୍ବାରା ସେ ମୁନି। ଯେ ଉଭୟ ଲୋକ ଜାଣେ ସେ ମୁନି।
ଶ୍ଲୋକ 14
୨୭୦। ପ୍ରାଣୀ ହିଂସାରୁ ଆର୍ୟ ନୁହେଁ। ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସାରୁ ଆର୍ୟ କୁହା ଯାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 15
୨୭୧। ମାତ୍ର ନୈତିକନିୟମାରୁ ନୁହେଁ, ବିଂତି ଜ୍ଞାନାରୁ ନୁହେଁ, ସମାଧି ଲାଭାରୁ ନୁହେଁ, ଅଥବା ଏକାନ୍ତବାସାରୁ ନୁହେଁ...
ଶ୍ଲୋକ 16
୨୭୨। ...'ମୁଁ ତ୍ୟାଗସୁଖ ସ୍ପର୍ଶ କଲି'—ଏ କହି ଭିକ୍ଷୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଇ ପାରେ ନୁହେଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଆସ୍ରବ (ଦୋଷ)ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ନ ଘଟିଯାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 17
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ବର୍ଗ ପାଳି ଧମ୍ମପଦର (ଖୁଦ୍ଦକ ନିକାୟ, ପାଳି ତ୍ରିପିଟକ) ଧମ୍ମଟ୍ଠ ବଗ୍ଗ, ଗାଥା 256–272 ଅଟେ। ସାବତ୍ଥୀର ଜେତବନ ବିହାରରେ ଉପଦିଷ୍ଟ ଏହି ଗାଥାଗୁଡ଼ିକ ସେତେବେଳେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଘୁଷ ନେଉଥିବା ଅନ୍ୟାୟୀ ବିଚାରପତି, କେବଳ ବୟସ ଆଧାରରେ ସମ୍ମାନ ଦାବି କରୁଥିବା ଅହଂକାରୀ ବୃଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁ, ଏବଂ ଲୋଭ ପୋଷଣ କରି କେବଳ ମୁଣ୍ଡନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା କପଟୀ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିବାଦ ଉପୁଜିଥିଲା। ଗାଥା 256–257 ସାବତ୍ଥୀରେ ଆଇନୀ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବିକୃତ କରୁଥିବା ଭ୍ରଷ୍ଟ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ କୁହାଯାଇଥିଲା। ଗାଥା 260–261 ସ୍ଥବିର ଲକୁଣ୍ଡକ ଭଦ୍ଦିୟଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯାହାଙ୍କୁ ଅତି ଛୋଟ ଦେଖି ଆଗନ୍ତୁକ ଭିକ୍ଷୁମାନେ ଶ୍ରାମଣେର ବୋଲି ଭୁଲ ବୁଝିଥିଲେ, ଏହା ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଯେ କେବଳ ଧଳା କେଶରେ କେହି ସ୍ଥବିର ହୁଏ ନାହିଁ; ଆଉ ଗାଥା 264–265 ମିଥ୍ୟା କହି ବିବାଦ ଜିତୁଥିବା ଭିକ୍ଷୁ ହତ୍ଥକଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ। ଗାଥା 271–272 ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ଏକ ଜରୁରୀ ଚେତାବନୀ ଥିଲା ଯେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଧ୍ୟାନମୟ ସମାଧି କିମ୍ବା ତପସ୍ୱୀ ଏକାନ୍ତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବିଶ୍ରାମ କରିବେ ନାହିଁ।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ନିଷ୍ପକ୍ଷ ନ୍ୟାୟ (ଗାଥା ୨୫୬–୨୫୭)
ପକ୍ଷପାତୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟଦ୍ବାରା ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ। ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟକୁ ଉଭୟ ବୁଝନ୍ତି, ଜଳଦୁତ୍ସାହିତ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟକୁ ନିରପେକ୍ଷ ଓ ସତ୍ୟାନୁଯାୟୀ ଦିଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ସେହି ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର କହଲାଯାଇଛି।
ସତ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠତା (ଗାଥା ୨୬୦–୨୬୧)
କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ଧୂଳା ହୋଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ନୁହେଁ ହୁଅନ୍ତି; ବୟସ ପକ୍ୱ ମାତ୍ର ତ 'ବ୍ୟର୍ଥ ବୋଧ ହୋଇଛନ୍ତି'। ଯାହାଠାରେ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଅହିଂସା, ସଂଯମ, ମାନସିକ ଶାସନ ଅଛି—ସେ ଦୋଷମୁକ୍ତ ଧୀର ମୁନି ସତ୍ୟକାରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ।
କେବଳ ମୁଣ୍ଡନ ଶ୍ରମଣ ନୁହେଁ (ଗାଥା ୨୬୪–୨୬୫)
ମୁଣ୍ଡିତ ମୁଣ୍ଡ ଯେ ବ୍ରତଭଙ୍ଗ, ଝୁଠ୍ଠ ବାତକାର ଓ ଇଚ୍ଛା-ଲୋଭଯୁକ୍ତ ସେମାନେ ଶ୍ରମଣ ନୁହେଁ। ଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଶାନ୍ତ କରେ—ଦୋଷଶାନ୍ତିରୁ ଶ୍ରମଣ କହଲାଯାଏ।
ସତ୍ୟ ଆର୍ଯ (ଗାଥା ୨୭୦)
ପ୍ରାଣୀକୁ ହିଂସା କରି ଆର୍ୟ ନୁହେଁ। ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସାରୁ ଆର୍ୟ କହଲାଯାଏ।
ସନ୍ତୋଷୀ ନ ହୁଅନ୍ତୁ (ଗାଥା ୨୭୧–୨୭୨)
ମାତ୍ର ନୈତିକ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରୁ ନୁହେଁ, ବୀଭତ୍ସା ଜ୍ଞାନରୁ ନୁହେଁ, ସମାଧି ଲାଭରୁ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଏକାନ୍ତ ବାସରୁ ନୁହେଁ ଭିକ୍ଷୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ—'ମୁଁ ତ୍ୟାଗ ସୁଖ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି' ବୋଲି—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଆସ୍ରବ (ଦୋଷ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ନ ଘଟିଯାଏ।
ବିଷୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାଉଜ୍ କରନ୍ତୁ
Buddha
ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ