ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
273. ସମସ୍ତ ରାସ୍ତାର ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟାଂଗିକ ମାର୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସମସ୍ତ ସତ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଚାରୋଟି ଆର୍ୟ ସତ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ମଧ୍ୟରେ ବୈରାଗ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିପଦ ଜୀବର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀଚକ୍ଷୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଶ୍ଲୋକ 1
274. ଏଇ ଏକମାତ୍ର ରାସ୍ତା; ଦୃଷ୍ଟିର ଶୁଦ୍ଧତା ନିମନ୍ତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାସ୍ତା ନାହିଁ। ଏଇ ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରବେଶ କରୋ! କାରଣ ଏଇ ମାରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଠ।
ଶ୍ଲୋକ 2
275. ଏଇ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଲେ ଆପଣମାନେ ଦୁଃଖର ସମାପ୍ତି ଘଟାଇବେ। ଦୁଃଖର ତୀର ବାହାର କରିବାର ଟିକା ନିଜେ ବୁଝିକରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଇ ମାର୍ଗ ଜଣାଇଅଛୁ।
ଶ୍ଲୋକ 3
276. ଆପଣମାନେ ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର; ତଥାଗତ କେବଳ ଅଧ୍ୟାପକ। ଯେଦେବେ ଏଇ ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ମାରର ବନ୍ଧଦ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 4
277. 'ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଅନିତ୍ୟ'—ଯେଦେବେ କେହିଁ ପ୍ରଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ଏଇ ଦେଖେ, ତେବେ ସେ ଦୁଃଖଠାରୁ ବିଧୁଦ୍ୱ ଫିରେ: ଏଇ ଶୁଦ୍ଧତାର ମାର୍ଗ।
ଶ୍ଲୋକ 5
278. 'ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଦୁଃଖ'—ଯେଦେବେ କେହିଁ ପ୍ରଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ଏଇ ଦେଖେ, ତେବେ ସେ ଦୁଃଖଠାରୁ ବିଧୁଦ୍ୱ ଫିରେ: ଏଇ ଶୁଦ୍ଧତାର ମାର୍ଗ।
ଶ୍ଲୋକ 6
279. 'ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଅନାତ୍ମା'—ଯେଦେବେ କେହିଁ ପ୍ରଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ଏଇ ଦେଖେ, ତେବେ ସେ ଦୁଃଖଠାରୁ ବିଧୁଦ୍ୱ ଫିରେ: ଏଇ ଶୁଦ୍ଧତାର ମାର୍ଗ।
ଶ୍ଲୋକ 7
280. ଉଠିବାର ସମୟରେ ନ ଉଠେ, ଯଦିଚ ଯୁବକ ଓ ଶକ୍ତିମାନ, ତଥାପି ଆଳସ୍ୟରେ ଲୀନ, ନିର୍ବଳ ସଂକଳ୍ପ ଓ ମନ୍ଥ ବୁଦ୍ଧି—ସେଇଆ ଆଳସୀ ଆଉ ଜ୍ଞାନର ରାସ୍ତା କଦୋଁ ଖୋଜି ନ ପାଇବେ।
ଶ୍ଲୋକ 8
281. ବାଣୀରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ମନରେ ସୁସଂଯତ, ଶରୀରଦ୍ୱାରା ଅକୁଶଳ କାମ ନ କରି—ଏଇ ତିନଟି କର୍ମପଥ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଋଷୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟ ମାର୍ଗ ସାଧନ କର।
ଶ୍ଲୋକ 9
282. ଯୋଗଦ୍ୱାରାହିଁ ମହାନ୍ ପ୍ରଜ୍ଞା ଜନ୍ମେ; ଯୋଗର ଅଭାବରେ ପ୍ରଜ୍ଞା ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏଇ ଉଚ୍ଚାବଚତାର ଦ୍ୱିପଥ ଜାଣି, ପ୍ରଜ୍ଞା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଭଳି ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କର।
ଶ୍ଲୋକ 10
283. କାମନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ କାଟ, ଶୁଧୁ ଏକୋଟି ଗଛ ନୁହେଁ! କାରଣ କାମନାର ଜଙ୍ଗଲଦ୍ୱାରାହିଁ ଭୟ ଜଗେ। ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଏସ୍ର ଜଟିଲ ପୁଟ କାଟି, ଜଙ୍ଗଲମୁକ୍ତ ହୋଅ, ହେ ଭିକ୍ଷୁମାନେ!
ଶ୍ଲୋକ 11
284. ଯେତେ ସମୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ପୁରୁଷର ସୂକ୍ଷ୍ମତମ କାମଲସ୍ୟ କଟିତ ନହୁଏ, ସେତେ ସମୟ ତାହାର ମନ ବନ୍ଧନରେ ଥାଏ, ମା'ର ଦୁଧ ପିଉଥିବା ବାଛୁରା ଆଦି।
ଶ୍ଲୋକ 12
285. ନିଜର ସଂଲଗ୍ନତା ଧରି ଫେଳ, ଶରଦ୍ଷୟୁକାଳୀନ ଶୁଖ୍ଲ କମଳ ହାତରେ ଧରି ଫେଳିବା ଭଳି। ପରମ ଶାନ୍ତିର ମାର୍ଗ ସାଧନ କର—ସୁଗତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ନିର୍ବାଣ।
ଶ୍ଲୋକ 13
286. 'ଏଠି ବର୍ଷାକାଳରେ ବାସ କରିବୁ, ଏଠି ଶୀତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ବାସ କରିବୁ'—ଏଭଳି ଚିନ୍ତାେ ମୂଢ଼, ମୃତ୍ୟୁର ଆସନ୍ନ ବିଘ୍ନକୁ ବୁଝେ ନାହିଁ।
ଶ୍ଲୋକ 14
287. ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁତ୍ୱରେ ମତ୍ତ, ସାଂସାରିକ ଜୀବନରେ ମନ ଗଭୀରଭାବେ ସଂଲଗ୍ନ ଏକ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ି ବହିତ ହୋଏ, ଯେଭଳି ନିଦ୍ରିତ ଗାଁ ଏକ ବିଶାଳ ବନ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବହିତ ହୋଏ।
ଶ୍ଲୋକ 15
288. ସନ୍ତାନ ରକ୍ଷା ନଏ, ପିତା ନାହିଁ, ସଂବନ୍ଧୀମାନେ ମଧ୍ଯ ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ମଣିଷକୁ ସଂବନ୍ଧୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉଲୁଆ ନାହିଁ।
ଶ୍ଲୋକ 16
289. ଏଇ ପାରମାର୍ଥିକ ଜ୍ଞାନ ବୁଝି, ଶୀଳବାନ ଓ ବିଜ୍ଞ ଲୋକ ନିର୍ବାଣର ମାର୍ଗ ଶୀଘ୍ର ଶୁଦ୍ଧ କରୋ।
ଶ୍ଲୋକ 17
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ବର୍ଗ ପାଳି ଧମ୍ମପଦ (ଖୁଦ୍ଦକ ନିକାୟ, ପାଳି ତ୍ରିପିଟକ)ର ମଗ୍ଗ ବଗ୍ଗ, ଗାଥା 273–289। ଶ୍ରାବସ୍ତୀର ଜେତବନରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଏହି ଗାଥାଗୁଡ଼ିକ ପାଞ୍ଚ ଶହ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସାଂସାରିକ ପଥ ଓ ଯାତ୍ରାମାର୍ଗ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ବୁଦ୍ଧ ସଭାଗୃହକୁ ପଧାରିଲେ ଏବଂ ସେହି ପ୍ରକୃତ, ଅତୁଳନୀୟ ପଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ: ଆର୍ଯ୍ୟ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗିକ ମାର୍ଗ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ପରପାରକୁ ନେଇଯାଏ। ଗାଥା 283–284 ଅରଣ୍ୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, 'ବନ' (ଅରଣ୍ୟ) ଓ 'ବନଥ' (କାମନାର ଝାଡ଼ି)ର ଶବ୍ଦଖେଳ ମାଧ୍ୟମରେ। ଗାଥା 287–288 କିସାଗୋତମୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୁହାଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ମରଣଶୀଳଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ ଯେ ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ, ଶୋଇଥିବା ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବଳ ବନ୍ୟା ଭସାଇ ନେଲା ପରି, ପୁତ୍ର, ପିତା କି ସ୍ୱଜନ କେହି ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥ (ଗାଥା 273)
ସମସ୍ତ ରାସ୍ତାର ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟାଂଗିକ ମାର୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସମସ୍ତ ସତ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଚାରୋଟି ଆର୍ୟ ସତ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ମଧ୍ୟରେ ବୈରାଗ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିପଦ ଜୀବର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଚକ୍ଷୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ସ୍ୱଯଂ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଓ ଗୁରୁ (ଗାଥା 276)
ଆପଣମାନେ ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ତଥାଗତ କେବଳ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇବା ବାଲା। ଯେଦେବେ ଏହି ମାର୍ଗରେ ଚାଲି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ମାରର ବନ୍ଧଦ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅସ୍ତିତ୍ୱର ତିନୋଟି ଲକ୍ଷଣ (ଗାଥା 277–279)
'ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଅନିତ୍ୟ'; 'ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଦୁଃଖ'; 'ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଅନାତ୍ମା'। ଯେଦେବେ କେହିଁ ପ୍ରଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ଏଇ ଦେଖେ, ତେବେ ସେ ଦୁଃଖଠାରୁ ବିଧୁଦ୍ୱ ଫିରେ: ଏଇ ଶୁଦ୍ଧତାର ପଥ।
କାମନାର ଜଙ୍ଗଲ କାଟ (ଗାଥା 283–284)
କାମନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ କାଟ, ଶୁଧୁ ଏକୋଟି ଗଛ ନୁହେଁ! କାରଣ କାମନାର ଜଙ୍ଗଲଦ୍ୱାରାହିଁ ଭୟ ଜଗେ। ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଏସ୍ର ପୁଟଦ୍ୱ କାଟି, ମୁକ୍ତ ହୋଅ, ହେ ଭିକ୍ଷୁମାନେ!
ମୃତ୍ୟୁର ମହାବନ୍ୟା (ଗାଥା 287–288)
ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁତ୍ୱରେ ମତ୍ତ, ସାଂସାରିକ ଜୀବନରେ ଅନ୍ତର ଘଭୀରଭାବେ ସଂଲଗ୍ନ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ି ବହିତ ହୋଏ, ଯେଭଳି ନିଦ୍ରିତ ଗାଁ ଏକ ବିଶାଳ ବନ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବହିତ ହୋଏ। ସନ୍ତାନ, ପିତା କିମ୍ବା ସଂବନ୍ଧୀ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବା ସମୟରେ ଆୁଲୁଆ ଦେଇପାରେ ନାହଁ।
ବିଷୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାଉଜ୍ କରନ୍ତୁ
Buddha
ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ