ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
235. ତୁମେ ଏବେ ମୁନିଯାଇଥିବା ଏକ ହଳଦିଆ ପତ୍ର ଭଳି ଅଛ; ମୃତ୍ୟୁର ବାର୍ତ୍ତାବାହକମାନେ ତୁମ୍ବ ସାମ୍ନେରେ ଠିଆ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନର ମୁହାଁଟରେ ଅଛ, ତଥାପି ତୁମେ ତୁମ ଯାତ୍ରାର ପାଥେୟ ତିଆର କରିନାହଁ!
ଶ୍ଲୋକ 1
236. ଅତଃ ନିଜ ନିମିତ୍ତ ଶରଣ-ଦ୍ୱୀପ ନିର୍ମାଣ କର! ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟା କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋ! ଅଶୁଦ୍ଧତା ଧୋଇ ହୀନ ଓ ଦୋଷରହିତ, ତୁମେ ଆର୍ୟମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
ଶ୍ଲୋକ 2
237. ତୁମ ଜୀବନ ଏବେ ସମାପ୍ତିର ଦିକେ ଗଲା; ତୁମେ ୟମର ସାଁନିଘରକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛ। ରାସ୍ତାରେ ବିଶ୍ରାମର କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାଇ, ତଥାପି ତୁମେ ଯାତ୍ରାର ପାଥେୟ ତିଆର କରିନାହଁ!
ଶ୍ଲୋକ 3
238. ଅତଃ ନିଜ ନିମିତ୍ତ ଶରଣ-ଦ୍ୱୀପ ନିର୍ମାଣ କର! ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟା କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋ! ଅଶୁଦ୍ଧତା ଧୋଇ ହୀନ ଓ ଦୋଷରହିତ, ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ଓ ଜରାରେ ଲୋଟି ଆସିବ ନାହିଁ।
ଶ୍ଲୋକ 4
239. ଧୀରେ ଧୀରେ, ଅଳ୍ପେ ଅଳ୍ପେ, ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ନିଜର ଅଶୁଦ୍ଧତା ଧୋଇ ଦେଏ, ଯେମତି ଶିଳ୍ପୀ ଶୋଧିତ ରୂପାଳିକ୍ଷତ୍ରଠାରୁ ମୃଷ୍ଟିକ ଊଡେଇ ଦେଏ।
ଶ୍ଲୋକ 5
240. ଯେମତି ଲୌହଠାରୁ ଜଂଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେହି ଲୌହକୁ ନିଃକ୍ଷୟ କରେ, ତେମତି ଅସଂଯମୀ ଜନଙ୍କ ନିଜର କର୍ମ ତାକୁ ସିଧା ଦୁଃଖର ଲୋକକୁ ନେଇ ଯାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 6
241. ପାଠ ନକରିବା ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥର ଜଂଗ, ମରାମତି ନକରିବା ଘରର ଜଂଗ, ଅଳସୀତା ଶରୀର ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଜଂଗ, ଓ ଉଦାସିନତା ରକ୍ଷକର ଅଶୁଦ୍ଧତା।
ଶ୍ଲୋକ 7
242. ଦୁଶୀଳତା ନାରୀର ଅଶୁଦ୍ଧତା; ଷିଦାମୋ ଦାତାର ଅଶୁଦ୍ଧତା; ମନ୍ଦ ଅବସ୍ଥା ସତ୍ୟିଅନନ୍ତ ଏଥି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ଅଶୁଦ୍ଧତା।
ଶ୍ଲୋକ 8
243. ମାତ୍ର ଏ ସବୁ ଅଶୁଦ୍ଧତାଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ (ଅବିଜ୍ଞା), ସବୁଠାରୁ ବଡ ଅଶୁଦ୍ଧତା। ଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଶୁଦ୍ଧତା ଦୂର କରି, ନିରଶୁଦ୍ଧ ହୋ, ହେ ଭିକ୍ଷୁମାନେ!
ଶ୍ଲୋକ 9
244. ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଲୋକର, କାଉଏ ଭଳି ଦୁଃସାହସୀ, ନିନ୍ଦାକାରୀ, ଆକ୍ରମଣକାରୀ, ଅଭଦ୍ର, ଓ ଜୀବନଧାରାରେ ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିର ଜୀବନ ସହଜ।
ଶ୍ଲୋକ 10
245. ମାତ୍ର ବିନୀତ ଲୋକର, ସର୍ବଦା ଶୁଦ୍ଧତା ଖୋଜନ୍ତା, ଆସକ୍ତିହୀନ, ଅଦମ୍ଭ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଜୀବିକାର ଅନୁଷ୍ଠାତା, ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିର ଜୀବନ କଷ୍ଟକର।
ଶ୍ଲୋକ 11
246. ଯେ ଏଭିଅନ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରାଣ ନାଶ କରେ, ମିଥ୍ୟା କୁହେ, ଯାହା ଦତ୍ତ ନାଏ ତାହା ନେଇ ଯାଏ, ଓ ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀର କାଛକୁ ଯାଏ...
ଶ୍ଲୋକ 12
247. ...ଓ ମଦ୍ୟରେ ଆତ୍ମ-ନିମଜ୍ଜନ କରେ—ଏହିରୂପ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଜଗତରେ ହିଁ ଆପଣାର ମୂଳ ଖୋଳାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 13
248. ଜାଣ ଏ, ହେ ମନୁଷ୍ୟ: ଅପକର୍ମ ଅସଂଯତତାରେ ଭରାଯାଏ! ତୃଷ୍ଣା ଓ ଅଧର୍ମ ତୋମାକୁ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖର ବଶୀଭୂତ ନ କରୁକ।
ଶ୍ଲୋକ 14
249. ଲୋକେ ଆପଣାର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁଯାୟୀ, ଆପଣାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରେ। ଯେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦତ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉପରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେ ଦିନରାତି ଏକାଗ୍ରତା ପାଏ ନାହି।
ଶ୍ଲୋକ 15
250. ମାତ୍ର ଯେ ଏ ଗର୍ହିତାବେଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଛିନ୍ନ, ଭୂମିଚ୍ୟୁତ, ଓ ବିନଷ୍ଟ ତାଙ୍କ—ସେ ସତ୍ୟଏ ଦିନରାତି ଏକାଗ୍ରତା ପାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 16
251. କାମଙ୍କ ଭଳି ଅଗ୍ନି ନାଇ; ଦ୍ବେଷଙ୍କ ଭଳି ପାଶ ନାଇ; ମୋହଙ୍କ ଭଳି ଜାଲ ନାଇ; ତୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଭଳି ବନ୍ୟାଜଳ ନାଇ।
ଶ୍ଲୋକ 17
252. ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଦେଖିବା ସହଜ, ମାତ୍ର ନିଜର ଦେଖିବା କଷ୍ଟକର। ଯେ ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଫସକାଇ ବାଡ଼ି ଫେଳେ ଲେଉଁଛା, ମାତ୍ର ନିଜର ଦୋଷ ଚତୁର ଜୁଆରି ଅଭାଗ୍ୟ ମାଠି ଲୁଣ୍ଠା ଭଳି ଘୋଚି ରଖେ।
ଶ୍ଲୋକ 18
253. ଯେ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଦେଖେ ଓ ଖିଜି ଉଠେ, ତାଙ୍କ ମାନସିକ ଅଶୁଦ୍ଧତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ସେ ଅଶୁଦ୍ଧତା ବିନାଶ ଠାରୁ ବହୁ ଦୂର।
ଶ୍ଲୋକ 19
254. ଆକାଶରେ ସାଡ଼ିଙ୍କ ପାଦରେଖ ନାଇ; ଆର୍ୟ ମାର୍ଗ ବାହିରେ ସଚ୍ଚା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନାଇ। ମାନବଜାତି ମାନସିକ ବିସ୍ତାରଣ ଓ ଚିନ୍ତାଗତ ଆସକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ, ମାତ୍ର ତଥାଗତ ସବୁ ବିସ୍ତାରଣଠାରୁ ମୁକ୍ତ।
ଶ୍ଲୋକ 20
255. ଆକାଶରେ ସାଡ଼ିଙ୍କ ପାଦରେଖ ନାଇ; ଆର୍ୟ ମାର୍ଗ ବାହିରେ ସଚ୍ଚା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନାଇ। କୌଣସି ସାଂଖେତିକ ବିଷୟ ନିତ୍ୟ ନାଇ; ଜାଗୃତ ଲୋକଙ୍କରେ ଅସାନ୍ତି ନାଇ।
ଶ୍ଲୋକ 21
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ବର୍ଗ ପାଳି ଧମ୍ମପଦର (ଖୁଦ୍ଦକ ନିକାୟ, ପାଳି ତ୍ରିପିଟକ) ମଳ ବଗ୍ଗ, ଗାଥା 235–255 ଅଟେ। ସାବତ୍ଥୀର ଜେତବନ ଓ ରାଜଗହର ବେଳୁବନ ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ଉପଦିଷ୍ଟ ଏହି ଗାଥାଗୁଡ଼ିକ ଭିକ୍ଷୁ, ବଧକାରୀ ଓ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୈତିକ ଜାଗରୂକତାକୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ। ଗାଥା 235–238 ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ କସାଇଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯେ ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମ୍ବଳ ସଂଗ୍ରହ ନକରି ଜୀବନ ବିତାଇଥିଲେ। ଗାଥା 240 ଜଣେ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯାହାଙ୍କର ନିଜର ନୂତନ ଚୀବର ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମିଥିଲା, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ସେହି ଚୀବରର ଅଞ୍ଚଳରେ କୀଟ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଗାଥା 246–248 ପଞ୍ଚଶୀଳ (Pañcasīla) ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଣାଳୀବଦ୍ଧ ଭାବେ ସତର୍କ କରିଥିଲା, ଏହା ଘୋଷଣା କରି ଯେ ଶୀଳ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଏହି ଜୀବନରେ ହିଁ ନିଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଳକୁ ଖୋଳି ପକାଏ।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ଉଠିଯାଇଥିବା ପତ୍ର (ଗାଥା 235–238)
ତୁମେ ମୁନିଯାଇଥିବା ହଳଦିଆ ପତ୍ର ଭଳି ହୋ ଯାହାକୁ ଖସିଯିବା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ; ମୃତ୍ୟୁର ଦୂତେମାନେ ତୁମାକ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନର ସୀମାନ୍ତରେ ଅଛ, ତଥାପି ତୁମେ ଅଧ୍ୟକାରଣ ଯାତ୍ରାର ପାଥେୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିନାହଁ। ପୋତେ ଆଶୁ ବିଶ୍ଚେଷ୍ଟା କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋ, ଆଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୀପ ଜ୍ଵାଳନ କର!
ଅନୁକ୍ରମିକ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ (ଗାଥା 239)
ଦାକ୍ଷିଣ୍ୟ ସୁନାର ଯେପରି ଚାଦି ପରିଶୋଧନ କରେ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅଧିରୋଧ, ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଆପଣାର ଅଶୁଦ୍ଧତା ଧୋଇ ପରିଷ୍କାର କରିବେ।
ନିଜ ବିଧ୍ୱଂସୀ ଜଙ୍ଗ (ଗାଥା 240)
ଯେମତି ଲୌହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଙ୍ଗ ସେହି ଲୌହକୁ କ୍ଷୟ କରେ, ସେମତି ଅବିଜଞାନ-ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଆପଣାର କର୍ମ ସେମାନଙ୍କୁ ସିଧା ଦୁଃଖରେ ଲେଇଯାଏ।
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଶୁଦ୍ଧତା (ଗାଥା 243)
ସମସ୍ତ ସାଂସାରିକ ଅଶୁଦ୍ଧତାଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ (ଅବିଜ୍ଞା) ଅଛି, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ବଡ କଳୀ। ଓ ଭିକ୍ଷୁମାନେ, ଏହି ପ୍ରମତ ଅଶୁଦ୍ଧତା ପରିତ୍ୟାଗ କର, ଓ ନିର୍ଦୋଷ ଓ ଶୁଚି ହୋ!
ଅନ୍ୟାଂଶୁ ଅନ୍ୟେଷଣ (ଗାଥା 252–253)
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖିବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଆପଣାକ ଦେଖିବା କଠିନ। ଯେ ଲୋକ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ତ୍ରୁଟି ଖୋଜେ ଓ ଆଲୋଚନା କରେ ତାଙ୍କ ମାନସିକ ଅଶୁଦ୍ଧତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ବିଷୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାଉଜ୍ କରନ୍ତୁ
Buddha
ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ