ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਛੰਦ
ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ/ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ 'ਦੋਹਾ' ਤੋਂ — ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅਵਧੀ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਛੰਦ।
ਸੰਖੇਪ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ — ਹਨੁਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਵਰਗੇ ਸਤੋਤਰ ਦੋਹੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੁਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਜਾਂ ਅਸ਼ੀਰਵਚਨ ਨਾਲ ਘੇਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੋਹਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਗੋਵਿੰਦ) ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗੋਵਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹੀ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
1 verseਕਬੀਰ ਨੂੰ ਮਨਸੂਬ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਹਾ: ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਲੱਭਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਬੁਰਾ ਕੋਈ ਨਾ ਦਿਸਿਆ।
1 verseਇਹ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਵੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇ।
1 verseਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਭਗਤੀ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਲਈ ਟਾਲਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅੱਜ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1 verseਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਹਾ ਜੋ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਕਾਸ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਉਦੋਂ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰੁੱਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
1 verseਕਬੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਹਾ (ਦੋਹਾਵਲੀ 210): ਸੰਸਾਰ ਪੋਥੀਆਂ ਪੜ੍ਹ-ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਿਆਣਾ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਢਾਈ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
1 verse