ਦੋਹੇ

ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਹਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਪਾਰ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੋਹਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਗੋਵਿੰਦ) ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗੋਵਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹੀ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਲੱਭਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੁਰਾਈ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।

ਇਹ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਵੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇ।

ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਭਗਤੀ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਲਈ ਟਾਲਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅੱਜ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਬਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਲੀ ਸੌ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਫਲ ਮੌਸਮ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਈ ਪੰਡਿਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਦੋ ਅੱਧੇ ਅੱਖਰ (ਢਾਈ ਅੱਖਰ) ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋਹਾ (ਦੋ-ਸਤਰੀ ਕਵਿਤਾ) ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੱਕੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਾਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਸਣ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਦੀਵਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਦ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨ (ਚੇਤਨਾ) ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਜਦਕਿ ਸਰੀਰ ਮਰ-ਮਰ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਸਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਇੱਛਾਵਾਂ) ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁਕਦੀਆਂ।