ਕਬੀਰ ਦਾ ਚੱਕੀ ਵਾਲਾ ਦੋਹਾ

ਇਹ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਚਾਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਭਜਨ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਜਨ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਸੇ ਮੰਦਰ, ਮਸਜਿਦ, ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

ਇਹ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਵੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇ।

ਇਹ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਲੱਭਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੁਰਾਈ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਭਗਤੀ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਲਈ ਟਾਲਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਅੱਜ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਬਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਲੀ ਸੌ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਫਲ ਮੌਸਮ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਈ ਪੰਡਿਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਦੋ ਅੱਧੇ ਅੱਖਰ (ਢਾਈ ਅੱਖਰ) ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਕਬੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਦ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨ (ਚੇਤਨਾ) ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਜਦਕਿ ਸਰੀਰ ਮਰ-ਮਰ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਸਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਇੱਛਾਵਾਂ) ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁਕਦੀਆਂ।

ਇਹ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਰੀਕ ਬੁਣੀ ਹੋਈ ਚਾਦਰ ਵਾਂਗ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਚਾਦਰ (ਸਰੀਰ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੁਣੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।