तपः
शब्दार्थः
तपस्या
व्युत्पत्तिः संस्कृतमूलं च
संस्कृतधातोः 'तप्' (उष्णीकरणे, दहने) इत्यस्मात्; जैनधर्मे कर्मणां 'दहनस्य' बाह्याभ्यन्तरविधिः, द्वादशविधेषु विभक्तः — षड् बाह्याः, षड् आभ्यन्तराः।
आध्यात्मिकभावार्थः सन्दर्भः च
उपवासादिबाह्यतपसः अपि अधिकं, जैनधर्मः क्षमा (प्रायश्चित्तम्) विनम्रता (विनयः) इत्यादीन् आभ्यन्तरतपसः अधिककठिनान् मूल्यवतश्च मन्यते।