චතුරාර්ය සත්‍ය

චතුරාර්ය සත්‍ය, සංයුත්ත නිකාය 56.11 හි සටහන් වූ, ධම්ම චක්‍රය ගමන් කරවීම වන ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රයේ බුදුරජාණන් විසින් ප්‍රථම වශයෙන් ප්‍රකාශිත විය. මෙය, ඔහුගේ ම අවබෝධයෙන් පසු ඔහුගේ පළමු ධර්ම දේශනය වූ අතර, එය වරක් ඔහු සමඟ තපස් කළ පස්වග තවුසන්ට සාරානාත් හි මිගදායේ දේශනා කරන ලදී. පසුකාලීන විවරණ සම්ප්‍රදාය, මෙම ධර්මයේ ව්‍යුහය දක්ෂ වෛද්‍යවරයකුගේ ක්‍රමයට සමාන කරයි. බුදුරජාණන් මුලින්ම රෝගයක් හඳුනා ගනී, පසුව එහි හේතුව හඳුනා ගනී, පසුව ප්‍රතිකාරයක් ඇති බව රෝගියාට සහතික කරයි, අවසානයේ ප්‍රතිකාරය නියම කරයි. සත්‍ය හතර මෙම ම අනුපිළිවෙල අනුගමනය කරයි: දුක, එහි ආරම්භය, එහි නිරුද්ධය, හා එම නිරුද්ධයට මාර්ගය.

පළමු සත්‍යය, හේතුඵල පැවැත්ම පුරා ගලා යන අතෘප්තියේ හා අස්ථාවරත්වයේ ධාරාව වන දුක්ඛය නම් කරයි. සම්ප්‍රදාය මෙම එකම සත්‍යය තුළ ස්තර තුනක් වියෝජනය කරයි. දුක්ඛ-දුක්ඛ, උපත, ජරාව, රෝගය හා මරණයේ සරල දුකයි; හඳුනා ගැනීමට කිසිදු විස්තරයක් අවශ්‍ය නොවන වේදනාවයි. විපරිණාම-දුක්ඛ, වෙනසේ වඩාත් සියුම් දුකයි; එය පමණක් සතුටුදායක තත්ත්වයන් නොපවතින, හා අවසානයේ ඉවත් වී යා යුතු බැවින් හටගන්නා දුකයි. සංස්කාර-දුක්ඛ, වඩාත් ගැඹුරු ස්තරයයි; එය, ඕනෑම හේතුඵල තත්ත්වයකට, එය වර්තමාන මොහොතේ උදාසීන හෝ සතුටුදායක ලෙස හැඟුනද, ඇලී සිටීම තුළ ගොඩනැඟුණු අස්ථිත්වමය කනස්සල්ලයි. දුක මෙතරම් නිවැරදිව නම් කිරීම ආශාභංගවාදයක් නොවේ. එය, ප්‍රතිකාරයක් සොයන්නට නොහැකි, විනිශ්චයාත්මක පළමු පියවරයි.

දෙවන සත්‍යය, දුක්ඛයේ හේතුව තණ්හාවේ, එනම් ආශාවේ හෝ තෘෂ්ණාවේ, ස්ථානගත කරයි. ග්‍රන්ථ, මෙම තණ්හාව ගන්නා දිශා තුනක් විස්තර කරයි. කාම-තණ්හා, ඉන්ද්‍රිය සුවයට ආශාවයි; සතුටුදායක දර්ශන, හඬ, රස හා හැඟීම් දෙසට ඇදීමයි. භව-තණ්හා, පැවැත්ම දිගටම පවත්වා ගැනීමට ආශාවයි; දිගටම පැවතීමට, තත්ත්වයක් ලබා ගැනීමට, හා ස්ථාවර ආත්මයක් ලෙස පැවතීමට ඇති ආශාවයි. විභව-තණ්හා, අපැවැත්මට ආශාවයි; අත්දැකීමක් කෙළින්ම මුණ ගැසීම වෙනුවට, පලා යෑමට හෝ එය නිරුද්ධ කිරීමට ඇති ආශාවයි. තණ්හාවේ සෑම ස්වරූපයක්ම, සියලු හේතුඵල දේවල අනිත්‍යතාව වන අනිච්ච සමඟ ගැටේ; ජලයේ කැළඹීමකින් පසු රැල්ලක් ඇති වන්නාක් මෙන් ම, බලාපොරොත්තු සුන්වීම එම ගැටුමෙන් අනතුරුව එයි. බුදුරජාණන්ගේ රෝග විනිශ්චය, දුකේ මූල හේතුව ලෝකයේ ම අනිත්‍යතාව තුළ නොව, එයට විරුද්ධව මනසේ තණ්හාව තුළ ස්ථානගත කරයි.

දුකට හඳුනාගත හැකි හේතුවක් ඇති බැවින්, තෙවන සත්‍යය, බලාපොරොත්තු සහගත ප්‍රතිඥාවකට වඩා, තාර්කික නිගමනයක බලයෙන් අනුගමනය කරයි. තණ්හාව දුක්ඛයේ හේතුව නම්, තණ්හාව ඉවත් කිරීම දුක්ඛය ඉවත් කරයි. නිරෝධ, මෙම නිරුද්ධය නම් කරන අතර, නිබ්බාන, නිර්වාණය, රාග (ආශාව හෝ තණ්හාව), ද්වේෂ (ද්වේෂය) හා මෝහ (මුළාව) යන ගිනි තුන සම්පූර්ණයෙන් නිවී ගිය පසු ඉතිරි වන අසංස්කාරික සාමය නම් කරයි. බුදුරජාණන් මෙය ඈත පාරභෞතික අනුමානයක් ලෙස නොව, කෙළින්ම සනාථ කළ හැකි තත්ත්වයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරයි; ඔහු හා ඔහුගේ ප්‍රථම ශ්‍රාවකයන් පස්දෙනා, එය හුදෙක් ධර්මයක් ලෙස පිළිගැනීම තුළින් නොව, තම ම අභ්‍යාසය තුළින් අවබෝධ කළ බව සිහිපත් වේ.

සිව්වන සත්‍යය, මෙම නිරුද්ධය දෙසට ප්‍රායෝගික මාධ්‍යය ලබා දේ: ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය. මාර්ගය, ප්‍රඥාව — නිවැරදි දැක්ම හා නිවැරදි අදහස, සදාචාරාත්මක හැසිරීම — නිවැරදි කතාව, නිවැරදි ක්‍රියාව, හා නිවැරදි ජීවිකාව, හා මානසික විනය — නිවැරදි උත්සාහය, නිවැරදි සිහිකල්පනාව, හා නිවැරදි සමාධිය, ඒකාබද්ධ කරයි. බුදුරජාණන් මෙම මාර්ගය මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව ලෙස හඳුන්වූයේ, ඔහුගේ කුමාරයා ලෙස මුල් ජීවිතයේ ඉන්ද්‍රිය සුවයත්, ඔහු අවබෝධයට පෙර තවුසෙකු ලෙස උත්සාහ කර අතහැර දැමූ අන්ත ස්වයං පීඩනයත් අතර, හිතාමතා තබන ලෙසයි. අන්ත දෙකම පරීක්ෂා කර කිසිවක් ප්‍රමාණවත් නොවන බව සොයාගත් ඔහු, අෂ්ටාංගික මාර්ගය, තෙවන සත්‍යයේ විස්තර කර ඇති නිරුද්ධය දක්වා ම අභ්‍යාසකරුවෙකු රැගෙන යා හැකි සමතුලිත විනය ලෙස ඉදිරිපත් කළේය.

බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය අවධාරණය කරන්නේ, චතුරාර්ය සත්‍ය, හුදෙක් බලධරයකු මත විශ්වාස කළ යුතු විශ්වාසයේ ලිපි ලෙස කිසි විටෙකත් අදහස් නොකළ බවයි. ඒවා, භාවනාවේ අභ්‍යාසකරුවාගේ ම අවධානය තුළින් තහවුරු කිරීමට විවෘත, අත්දැකීමේ ස්වභාවය පිළිබඳ සෘජු නිරීක්ෂණ ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත. සෑම සත්‍යයක්ම, පසුකාලීන සම්ප්‍රදාය අංග තුනක් ලෙස හඳුන්වන දෙයක් ද දරයි: සත්‍යය දැන ගැනීම, එය සම්බන්ධයෙන් කළ යුතු දේ තේරුම් ගැනීම, හා මෙය සැබවින්ම කර ඇති බව තහවුරු කිරීම. දුක සම්පූර්ණයෙන් දැන ගත යුතුය, එහි හේතුව අත්හරිනු ලැබිය යුතුය, එහි නිරුද්ධය අවබෝධ කළ යුතුය, හා මාර්ගය සැබවින්ම වැපිරිය යුතුය; එසේ සෑම සත්‍යයක්ම, බුද්ධිමතව විමසන ප්‍රකාශයක සිට, අත්දැකීමෙන් සම්පූර්ණ කරන කාර්යයක් දක්වා ගමන් කරයි.

සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, චතුරාර්ය සත්‍ය, වෛද්‍ය තර්කයේ ව්‍යුහය නිශ්චිතවම පිළිබිඹු කරයි; එබැවින් ධර්මය, බොහෝ දුක් විනිශ්චයන් අවසන් වන ස්ථානයේ, එනම් අත්හැරීමේ, අවසන් නොවේ. රෝග විනිශ්චයේ හා ප්‍රතිකාරයේ වැඩිදුර පියවර නොමැතිව, රෝගයක් හා එහි හේතුව හඳුනාගැනීම, වෛද්‍යවරයකුගේ කාර්යයෙන් අර්ධයක් පමණක් වනු ඇත. බුදුරජාණන්ගේ පළමු ධර්ම දේශනය, දෙකම ලබා දේ: තෙවන සත්‍යයේ, තත්ත්වය සුව කළ හැකි බවට සහතිකය, හා සිව්වන සත්‍යයේ, එම ප්‍රතිකාරය සොයන නිශ්චිත රෙජිමය. මේ හේතුවෙන් ම, සම්ප්‍රදාය, ධර්ම දේශනය මානව තත්ත්වය පිළිබඳ විලාපයක් ලෙස නොව, එහි මාර්ගය ගනු ලබන ඕනෑම අයෙකුට දුකේ අවසානය දෙසට දිගටම ගමන් කරන, ධම්මචක්ක, චක්‍රයක ගමන ආරම්භ කිරීම ලෙස සිහිපත් කරයි.

අනිත්‍යතාව, අනාත්මය, හෝ ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාදය පිළිබඳ වුවද, බෞද්ධ දර්ශනයේ පසුකාලීන සෑම විස්තරණයක්ම, සාරානාත් හි ප්‍රථම වශයෙන් දැරූ පදනමෙන් විකාශනය වන බව වටහා ගනී. චතුරාර්ය සත්‍ය, සම්ප්‍රදාය තුළ බොහෝ ධර්ම අතර එක් ධර්මයක් නොව, අනෙකුත් සෑම ධර්මයක්ම එහි ස්ථානය හා එහි අරමුණ සොයා ගන්නා රාමුවයි. දුක්ඛ, තණ්හා, නිරෝධ හා මාර්ග අධ්‍යයනය කිරීම එබැවින් හුදෙක් ඓතිහාසික ධර්ම දේශනයක් ඉගෙනීම නොව, පස්වග තවුසෝ මිගදායේ ගත් එකම චතුරාකාර කාර්යය ගැනීමකි: දුක දැන ගැනීම, එහි හේතුව අත්හැරීම, එහි නිරුද්ධය අවබෝධ කිරීම, හා එහි මග පෙන්වන මාර්ගයේ ගමන් කිරීම.