શ્લોકો
જ્યારે આખો જગત કામ, ક્રોધ અને મોહની આગમાં અવિરત જળતો હોય તો આ અજ્ઞાત હસવું અને આનંદ શું? અજ્ઞાનના ઘોર અંધકારમાં ફસાયો, તમે જ્ઞાનનો દીપ કેમ નહીં શોધો?
શ્લોક 1
આ સુશોભિત નશ્વર પુતળાને જુઓ, જે ઘાવોનો ભાર છે, રોગે પીડિત શરીર એકસાથે ગંધાયેલું, અનેક કલ્પનાથી ભરપૂર, જેમાં કોઈ સ્થિરતા નથી કે કોઈ નિશ્ચિત્તા નથી.
શ્લોક 2
આ શરીર ક્ષીણ છે, રોગોનું નબળું આશ્રય, અત્યંત ભાંગણું; આ દુર્ગંધિત દ્રવ્ય તૂટે છે, કારણ કે જીવન મરણમાં સમાપ્ત થાય છે.
શ્લોક 3
શરદ ઋતુમાં ફેંકવામાં આવેલી સુકી લાઉકીના વર્ણન જેવું છતું ફેલાયેલું, કબુતરી રંગનાં આ હાડકાં, તેને જોઈને કેવો આનંદ થઈ શકે?
શ્લોક 4
હાડકાથી બનેલો એક નગર, માંસ અને રક્તથી લેપાયેલો; તેમાં ઉમર, મોત, અહંકાર અને ટેવુકતા વસે છે.
શ્લોક 5
સુશોભિત રાજકીય રથ પણ ક્ષીણ થાય છે; આ શરીર પણ વર્ધાપણે પહોંચે છે; પણ સાધુ જનોનો ધર્મ ક્યારેય જીણતો નથી: તેથી સજ્જનો સજ્જનોને એમ જણાવે છે.
શ્લોક 6
ઓછું શિક્ષણવાળો આ પુરુષ ગોશાળાની ગાય જેવો વર્ધાપણ પામે છે: તેનું માંસ વધે છે પણ તેની પ્રજ્ઞા માત્ર એક વાળ પણ વધતી નથી.
શ્લોક 7
અસંખ્ય જીવનોના સંસારમાં ફરતો, આ ઘરના નિર્માતા (તૃષ્ણા)ને શોધતો પણ ન મળતો; વારંવાર જન્મ લેવું દુઃખીકર છે.
શ્લોક 8
અસંખ્ય જીવનોના સંસારમાં, આ ઘર નિર્માતા (તૃષ્ણા)ને શોધતો રહ્યો છતાં ન મળતો... હે ઘર નિર્માતા! તમે દર્શાયા છો. તમે પુનઃ ઘર નહીં બનાવી શકો! તમારાં બધાં બીમ ભાંગી ગયાં છે, તમારો મુખ્ય આધાર નષ્ટ થયો છે.
શ્લોક 9
અસંખ્ય જીવનોના સંસારમાં ફરતો, આ ઘરના નિર્માતા (તૃષ્ણા)ને શોધતો છતાં ન મળતો... હે નિર્માતા! તમે દર્શાયા છો. તમે ફરી ઘર બનાવી શકશો નહીં! તમારાં રમતો તૂટી ગયાં છે, તમારો આધાર ભાંગી ગયો.
શ્લોક 10
જેઓ યૌવનમાં બ્રહ્મચર્ય પાળ્યું નથી અને આધ્યાત્મિક સમૃધ્ધિ કમાઈ નથી તેઓ જીવનના અંતે કણસ અનુતાપમાં તકલીફ ભોગવે છે, જેમ કે માછલીરહિત સુકેલાં તળાવ પાસે વર્ધાપણી બગુલો બેશુમાર વીલાપ કરે.
શ્લોક 11
પૃષ્ઠભૂમિ
આ અધ્યાય પાલિ ધમ્મપદ (ખુદ્દક નિકાય, પાલિ ત્રિપિટક)ના જરાવગ્ગનો છે, ગાથા 146–156. સાવત્થી અને ઉરુવેલાના બોધિવૃક્ષ પાસે કહેવાયેલા આ અધ્યાયમાં ત્રિપિટકની ઐતિહાસિક રીતે સૌથી વધુ પૂજનીય ગાથાઓ સમાવિષ્ટ છે. પરંપરા અનુસાર ગાથા 153–154 ('અનેકજાતિસંસારં...') એ પરમ વિજયગીત (પઠમ-બુદ્ધ-વચન) છે, જે ભગવાન બુદ્ધે બોધિવૃક્ષ નીચે પરમ સંબોધિ પ્રાપ્ત કરતી વેળાએ પ્રભાતે મૌનપણે પોતાના હૃદયમાં ઉચ્ચાર્યું હતું. અન્ય ગાથાઓ ગણિકાઓ સિરિમા અને જનપદકલ્યાણીના ઓસરતા સૌંદર્યનું વર્ણન કરે છે, અને ભિક્ષુઓને યાદ અપાવે છે કે સૌંદર્ય ક્ષણભંગુર છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
શું તમે જાણો છો?
બુદ્ધદ્વારા પ્રથમ વચનો (ગાથા 153–154)
આ વિશ્વવિખ્યાત ગાથાઓમાં, નવ જાગૃત બુદ્ધ પુનર્જન્મના આવાસ નિર્માતા (તૃષ્ણા)ને સંબોધે છે: 'અસંખ્ય જીવન માટે હું આ ઘરના નિર્માતાને શોધતો ફિર્યો... હે ગૃહ નિર્માતા! તમે જોવામાં આવ્યા છો. તમે વધુ ઘર બનાવી શકશો નહીં! તમારાં બધાં બીમ તૂટી ગયાં છે, તમારો મુખ્ય આધાર ભાંગી ગયો છે.'
બળતી બ્રહ્માંડમાં કેમ હસવું? (ગાથા 146)
જ્યારે આખી દુનિયા કામ, ક્રોધ અને મોહની આગમાં સતત જળતી હોય, તો આ અજ્ઞ હસવું અને આનંદ શું? અજ્ઞાનના ઘોર અંધકારમાં ફસાયો, તમે જ્ઞાનનો દીપ શા માટે શોધતા નથી?
અસ્થિનું કોટ (ગાથા 150)
માનવ શરીર કેલ્શિયમ હાડકાં વડે બંધાયેલો એક કિલ્લો છે, માંસ અને રક્ત વડે લેપાયેલો; તેમાં વર્ધાપણ, મોત, અહંકાર અને છેતરપિંડી વસે છે.
ગાયની માફક અજ્ઞાનતા (ગાથા 152)
ઓછાં શિક્ષણવાળો આ માણસ ગૌશાલાની ગાયની માફક વર્ધાપણ પામે છે: તેનું માંસ વધે છે પણ તેની પ્રજ્ઞા એક વાળ જેટલી પણ વધતી નથી.
માછલીવિહીન તળાવ પાસે વાક (ગાથા 155–156)
જેઓ યૌવનમાં બ્રહ્મચર્ય પાળ્યું નથી અને આધ્યાત્મિક દૌલત કમાઈ નથી તેઓ જીવનના અંતમાં કડવા પસ્તાવામાં ભુગવે છે, જેમ કે માછલીરહિત સુકાયેલાં તળાવ પાસે બધુર જીણશીર્ણ બગુલું વીલાપ કરતું બેસે.
વિષય પ્રમાણે બ્રાઉઝ કરો
Buddha
બૌદ્ધ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
