Bharat Devotion
Embroidered artwork for ब्राह्मण वग्ग: खरा ब्राह्मण (गाथा 383–423): Embroidered Buddha seated in meditation on a pink lotus, with a golden dharma wheel and a white stupa in the mountains

ब्राह्मण वग्ग

खरा ब्राह्मण (गाथा 383–423)

धम्मपदाचा चरम ब्राह्मण वग्ग (गाथा 383–423): बुद्ध खऱ्या ब्राह्मणाची व्याख्या जन्म किंवा संस्कारांद्वारे नव्हे, तर जागृत अर्हंत (अहात्) म्हणून करतात.

गाथाথেৰবাদबुद्ध

श्लोक

३८३। छिन्द सोतं परक्कम्म, कामे पनुद ब्राह्मण। सङ्खारानं खयं ञत्वा, अकतञ्ञूसि ब्राह्मण।
अर्थ

383. पराक्रम कर आणि तृष्णेचा प्रवाह तोडून टाक, सर्व वासनांना दूर पळवून लाव, हे ब्राह्मणा! सर्व संसाराचा अंत जाणून तू निर्वाणाचा (अविनाशी सत्याचा) ज्ञाता होशील!

श्लोक 1

३८४। यदा द्वयेसु धम्मेसु, पारगू होति ब्राह्मणो। अथस्स सब्बे संयोगा, अत्थं गच्छन्ति जानतो।
अर्थ

384. जेव्हा ब्राह्मण दोन गोष्टींमध्ये—शमथ (शांती) आणि विपश्यना (अंतर्दृष्टी)—पारंगत होतो, तेव्हा त्या ज्ञान्याच्या मनाची सर्व बंधने गळून पडतात.

श्लोक 2

३८५। यस्स पारं अपारं वा, पारापारं न विज्जति। वीतद्दरं विसंयुत्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

385. ज्याच्यासाठी न पैलतीर आहे, न अलीकडचा तीर, आणि न दोघांचे बंधन; जो सर्व संतापांतून मुक्त आणि अनासक्त आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 3

३८६। झायिं विरजमासीनं, कतकिच्चं अनासवं। उत्तमत्थं अनुप्पत्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

386. जो ध्यानमग्न आहे, निष्कलंक आहे, शांत बसलेला आहे, ज्याने आपले सर्व कर्तव्य पूर्ण केले आहे, जो विकारांपासून मुक्त आहे आणि ज्याने सर्वोच्च पद गाठले आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 4

३८७। दिवा तपति आदिच्चो, रत्तिमाभाति चन्दिमा। सन्नद्धो खत्तियो तपति, झायी तपति ब्राह्मणो। अथ सब्बमहोरत्तिं, बुद्धो तपति तेजसा।
अर्थ

387. सूर्य दिवसा तळपतो, चंद्र रात्री चमकतो, चिलखत घातलेला राजा ऐश्वर्याने तळपतो, ध्यानात बसलेला मुनी ध्यानाने तळपतो; परंतु तथागत बुद्ध रात्रंदिवस अखंड आपल्या दिव्य तेजाने तळपत असतात.

श्लोक 5

३८८। बाहितपापोति ब्राह्मणो, समचरिया समणोति वुच्चति। पब्बाजयत्तनो मलं, तस्मा पब्बजितोति वुच्चति।
अर्थ

388. पापांचा त्याग केल्यामुळे त्याला 'ब्राह्मण' म्हटले जाते; समतेच्या शांत आचरणामुळे त्याला 'श्रमण' म्हटले जाते; आणि स्वतःचे सर्व मळ बाहेर काढून टाकल्यामुळे त्याला 'प्रव्रजित' (संन्यासी) म्हटले जाते.

श्लोक 6

३८९। न ब्राह्मणस्स पहरेय्य, नास्स मुञ्चेथ ब्राह्मणो। धी ब्राह्मणस्स हन्तारं, ततो धी यस्स मुञ्चति।
अर्थ

389. खऱ्या ब्राह्मणावर कधीही आघात करू नये, आणि ब्राह्मणानेही आघात करणाऱ्यावर कधीही क्रोध सोडू नये. ब्राह्मणावर हात उचलणाऱ्याला धिक्कार असो, आणि जो रागाच्या बदल्यात राग व्यक्त करतो त्याला आणखी मोठा धिक्कार असो!

श्लोक 7

३९०। न ब्राह्मणस्सेतदकिञ्चि सेय्यो, यदा निसेधो मनसो पियेहि। यतो यतो हिंसमनो निवत्तति, ततो ततो सम्मति-म्-एव दुक्खं।
अर्थ

390. जेव्हा ब्राह्मण आपले मन प्रिय विषयांतून मागे खेचून घेतो, तेव्हा हा त्याच्यासाठी लहानसहान लाभ नसतो. ज्या ज्या क्षणी मनातील हिंसेची भावना मागे फिरते, त्या त्या क्षणी दुःख शांत होत जाते.

श्लोक 8

३९१। यस्स कायेन वाचाय, मनसा नत्थि दुक्कटं। संवुतं तीहि ठानेहि, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

391. ज्याच्या कायेने, वाणीने आणि मनाने कोणतेही दुष्कर्म घडत नाही; जो या तिन्ही मार्गांवर पूर्णपणे संयमित आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 9

३९२। यम्हा धम्मं विजानेय्य, सम्मासम्बुद्धदेसितं। सक्कच्चं तं नमस्सेय्य, अग्गिहुत्तंव ब्राह्मणो।
अर्थ

392. ज्याच्याकडून सम्यक संबुद्धांनी उपदेशिलेल्या धर्माचे ज्ञान मिळते, त्या आचार्याला अत्यंत आदराने नमन करावे, जसा अग्निहोत्री ब्राह्मण पवित्र अग्नीची मनोभावे पूजा करतो.

श्लोक 10

३९३। न जटाहि न गोत्तेन, न जच्चा होति ब्राह्मणो। यम्हि सच्चञ्च धम्मो च, सो सुची सो च ब्राह्मणो।
अर्थ

393. जटा धारण केल्याने नाही, गोत्रामुळे नाही, किंवा जन्मामुळे कोणी ब्राह्मण होत नाही. ज्याच्या ठायी सत्य आणि धर्म आहे, तोच खरा पवित्र आणि तोच खरा ब्राह्मण होय!

श्लोक 11

३९४। किं ते जटाहि दुम्मेध, किं ते अजिनसाटिया। अब्भन्तरं ते गहनं, बाहिरं परिमज्जसि।
अर्थ

394. अरे मूर्खा! डोक्यावरील या जटांचा काय उपयोग? आणि या हरणाच्या कातड्याच्या वस्त्राचा काय फायदा? तुझ्या अंतर्मनात तर वासनांचे घनदाट रान भरलेले आहे, आणि तू मात्र बाह्य शरीराला सजवत बसला आहेस!

श्लोक 12

३९५। पंसुकूलधरं जन्तुं, किसं धमनिसन्थतं। एकं वनस्मिं झायन्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

395. जो चिंध्यांचे वस्त्र नेसतो, ज्याचे शरीर तपश्चर्येने कृश झाले आहे आणि शिरा स्पष्ट दिसत आहेत, आणि जो वनात एकटाच ध्यानात लीन असतो—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 13

३९६। न चाहं ब्राह्मणं ब्रूमि, योनिजं मत्तिसम्भवं। भोवादी नाम सो होति, सचे होति सकिञ्चनो। अकिञ्चनं अनादानं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

396. केवळ ब्राह्मण मातेच्या उदरातून जन्म झाला म्हणून मी कोणाला ब्राह्मण म्हणत नाही. जर त्याच्याजवळ वासना आणि संपत्तीची आसक्ती असेल तर तो केवळ गर्विष्ठ 'भो-वादी' आहे. परंतु ज्याच्याजवळ काहीही परिग्रह नाही आणि ज्याला कशाचीही आसक्ती नाही—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 14

३९७। सब्बसंयोजनं छेत्वा, यो वे न परितस्सति। सङ्गातिगं विसंयुत्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

397. ज्याने सर्व बंधने तोडली आहेत, जो भयाने कधीही थरथर कापत नाही; जो सर्व आसक्तींच्या पलीकडे गेला आहे आणि पूर्णपणे मुक्त झाला आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 15

३९८। छेत्वा नद्धिं वरत्तञ्च, सन्दानं सहनुक्कमं। उक्खित्तपलिघं बुद्धं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

398. ज्याने द्वेषाचा पट्टा, तृष्णेची वेसण, मिथ्या विचारांची दोरी आणि अज्ञानाचा अडसर पूर्णपणे उखडून टाकला आहे—त्या जागृत बुद्धालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 16

३९९। अक्कोसं वधबन्धञ्च, अदुट्ठो यो तितिक्खति। खन्तिबलं बलानीकं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

399. जो मनात कोणताही द्वेष न ठेवता शिव्या, मारहाण आणि बंधने शांतपणे सहन करतो; ज्याची क्षमाशीलता हेच त्याचे सैन्य आणि ज्याची सहनशीलता हेच त्याचे बळ आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 17

४००। अक्कोधनं वतवन्तं, सीलवन्तं अनुस्सदं। दन्तं अन्तिमसारीरं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

400. जो अक्रोध आहे, व्रतस्थ आहे, शीलसंपन्न आहे, तृष्णारहित आहे, स्वतःला जिंकलेला आहे आणि ज्याचे हे शरीर अंतिम शरीर आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 18

४०१। वारि पोक्खरपत्तेव, आरग्गेरिव सासपो। यो न लिप्पति कामेसु, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

401. जसे कमळाच्या पानावर पाणी टिकत नाही, आणि जसा सुईच्या तीक्ष्ण टोकावर मोहरीचा दाणा थांबत नाही, तसाच जो कामभोगांमध्ये कधीही लिप्त होत नाही—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 19

४०२। यो दुक्खस्स पजानाति, इधेव खयमत्तनो। पन्नभारं विसंयुत्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

402. जो याच जन्मात आपल्या सर्व दुःखांचा अंत स्वतः अनुभवतो, ज्याने संसाराचा जड भार खाली उतरवून ठेवला आहे आणि जो सर्व बंधनांतून मुक्त झाला आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 20

४०३। गम्भीरपञ्ञं मेधाविं, मग्गामग्गस्स कोविदं। उत्तमत्थं अनुप्पत्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

403. ज्याची प्रज्ञा अगाध आहे, जो बुद्धिमान आहे, खरा मार्ग आणि खोटा मार्ग यातील भेद जाणण्यात कुशल आहे आणि ज्याने परम ध्येय गाठले आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 21

४०४। असंसट्ठं गहट्ठेहि, अनागारेहि चूभयं। अनोकसारिमप्पिच्छं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

404. जो गृहस्थांसोबतही आसक्त होत नाही आणि संन्याशांसोबतही नाही; ज्याचे कोणतेही निश्चित घर नाही आणि ज्याच्या गरजा अगदी मोजक्या आहेत—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 22

४०५। निधाय दण्डं भूतेसु, तसेसु थावरेसु च। यो न हन्ति न घातेति, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

405. ज्याने दुर्बळ आणि सबळ सर्व प्राणिमात्रांप्रती हिंसा (दंड) पूर्णपणे सोडली आहे; जो स्वतः कोणाचीही हत्या करत नाही आणि दुसऱ्याकडूनही करवून घेत नाही—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 23

४०६। अविरुद्धं विरुद्धेसु, अत्तदण्डेसु निब्बुतं। सादानेसु अनादानं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

406. जो शत्रूंमध्ये मैत्रीभावाने राहतो, हिंसक लोकांमध्ये पूर्ण शांत राहतो, आणि संसारात चिकटून बसलेल्या लोकांमध्ये पूर्णपणे अनासक्त राहतो—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 24

४०७। यस्स रागो च दोसो च, मानो मक्खो च पातितो। सासपोव आरग्गा, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

407. ज्याच्या मनातून वासना, द्वेष, गर्व आणि कपट सुईच्या टोकावरून पडणाऱ्या मोहरीच्या दाण्याप्रमाणे गळून पडले आहेत—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 25

४०८। अकक्कसं विञ्ञापनिं, गिरं सच्चं उदीरये। याय नाभिसजे कञ्चि, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

408. जो कठोर नसलेले, अर्थपूर्ण, सत्य आणि कोणालाही न दुखवणारे शब्द उच्चारतो—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 26

४०९। योध दीघं वा रस्सं वा, अणुं थूलं सुभासुभं। लोके अदिन्नं नादियति, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

409. जो या जगात न दिलेली कोणतीही वस्तू घेत नाही—मग ती लांब असो वा आखूड, बारीक असो वा जाड, सुंदर असो वा कुरूप—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 27

४१०। आसा यस्स न विज्जन्ति, अस्मिं लोके परम्हि च। निरासयं विसंयुत्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

410. ज्याच्या मनात या लोकासाठी किंवा परलोकासाठी कोणतीही अपेक्षा उरलेली नाही; जो सर्व इच्छांपासून मुक्त आणि विरक्त आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 28

४११। यस्सालया न विज्जन्ति, अञ्ञाय अकथङ्कथी। अमतोगधं अनुप्पत्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

411. ज्याच्या ठायी कोणतीही आसक्ती उरलेली नाही, जो ज्ञानामुळे सर्व संशयांच्या पलीकडे गेला आहे, आणि जो अमृतमय निर्वाणात विलीन झाला आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 29

४१२। योध पुञ्ञञ्च पापञ्च, उभो सङ्गमुपच्चगा। असोकं विरजं सुद्धं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

412. ज्याने या जगात पुण्य आणि पाप दोघांच्याही आसक्तीला पार केले आहे; जो शोकरहित, निष्कलंक आणि पूर्ण शुद्ध आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 30

४१३। चन्दंव विमलं सुद्धं, विप्पसन्नमनाविलं। नन्दीभवपरिक्खीणं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

413. चंद्राप्रमाणे जो निष्कलंक, शुद्ध, प्रसन्न आणि शांत आहे, आणि ज्याच्यातील पुनर्जन्माची वासना पूर्णपणे नष्ट झाली आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 31

४१४। योमं पलिपथं दुग्गं, संसारं मोहमच्चगा। तिण्णो पारगतो झायी, अनेजो अकथङ्कथी। अनुपादाय निब्बुतो, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

414. जो संसाराची ही दुर्गम दलदल आणि मोहाचा अंधकार पार करून पैलतीरावर गेला आहे; जो ध्यानस्थ, निष्कंप, संशयरहित आणि अनासक्त होऊन शांत झाला आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 32

४१५। योध कामे पहन्त्वान, अनागारो परिब्बजे। कामभवपरिक्खीणं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

415. ज्याने या जगात सर्व कामभोगांचा त्याग केला आहे आणि जो बेघर होऊन संन्यासी म्हणून वावरतो; ज्याच्यातील कामवासना आणि पुनर्जन्म समूळ नष्ट झाले आहेत—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 33

४१६। योध तण्हं पहन्त्वान, अनागारो परिब्बजे। तण्हाभवपरिक्खीणं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

416. ज्याने या जगात सर्व तृष्णेचा त्याग केला आहे आणि जो गृहहीन होऊन संन्यासी म्हणून वावरतो; ज्याची तृष्णा आणि भवचक्र समूळ नष्ट झाले आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 34

४१७। हित्वा मानुसकं योगं, दिब्बं योगं उपच्चगा। सब्बयोगविसंयुत्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

417. ज्याने मानवी बंधनांचा त्याग केला आहे आणि जो स्वर्गीय बंधनांच्याही पलीकडे गेला आहे; जो सर्व प्रकारच्या बंधनांतून पूर्णपणे विमुक्त झाला आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 35

४१८। हित्वा रतिञ्च अरतिञ्च, सीतिभूतं निरूपधिं। सब्बलोकाभिभुं वीरं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

418. ज्याने आसक्ती आणि वैताग दोघांचाही त्याग केला आहे; जो अंतर्मनाने शांत व विकारमुक्त झाला आहे; सर्व जगावर विजय मिळवणाऱ्या त्या वीर पुरुषालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 36

४१९। चुतिं यो वेदि सत्तानं, उपपत्तिञ्च सब्बसो। असत्तं सुगतं बुद्धं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

419. जो सर्व प्राणिमात्रांचे मरण आणि पुनर्जन्म सर्व बाजूंनी प्रत्यक्ष जाणतो; जो अनासक्त, सुगत आणि पूर्ण प्रबुद्ध आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 37

४२०। यस्स गतिं न जानन्ति, देवा गन्धब्बमानुसा। खीणासवं अरहन्तं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

420. ज्याची मुक्तीची गती देव, गंधर्व किंवा मनुष्यही शोधू शकत नाहीत; ज्याचे सर्व विकार समूळ नष्ट झाले आहेत, त्या अर्हंतालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 38

४२१। यस्स पुरे च पच्छा च, मज्झे च नत्थि किञ्चनं। अकिञ्चनं अनादानं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

421. ज्याच्या मनात भूतकाळात, भविष्यकाळात किंवा वर्तमानात कशाचीही आसक्ती नाही; जो पूर्णपणे अकिंचन (परिग्रहरहित) आणि अनासक्त आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 39

४२२। उसभं पवरं वीरं, महेसिं विजिताविनं। अनेजं न्हातकं बुद्धं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

422. जो मानवांमध्ये महापराक्रमी बैलाप्रमाणे श्रेष्ठ आहे, परम वीर आहे, महर्षी आहे, मारावर विजय मिळवणारा आहे, निष्कंप, विकारांच्या मळापासून मुक्त (स्नातक) आणि बुद्ध आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 40

४२३। पुब्बेनिवासं यो वेदी, सग्गापायञ्च पस्सति। अथो जातिक्खयं पत्तो, अभिञ्ञावोसितो मुनि। सब्बवोसितवोसानं, तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं।
अर्थ

423. जो आपले पूर्वजन्म जाणतो, जो स्वर्ग आणि नरक प्रत्यक्ष पाहतो, ज्याने पुनर्जन्माचा फेरा पूर्णपणे संपवला आहे, जो उच्च आध्यात्मिक ज्ञानाने परिपूर्ण झालेला मुनी आहे, आणि ज्याने साधनेची अंतिम परिसीमा गाठली आहे—त्यालाच मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

श्लोक 41

पृष्ठभूमि

हा अध्याय पाली धम्मपदातील (खुद्दक निकाय, पाली त्रिपिटक) ब्राह्मणवग्ग असून त्यात गाथा 383–423 आहेत. श्रावस्तीतील जेतवन आणि राजगृहातील वेळुवन येथे सांगितलेल्या या गाथा गर्विष्ठ वैदिक पुरोहित, कठोर तपश्चर्या करणारे तपस्वी आणि अर्हत्पदाचे सर्वोच्च फळ प्राप्त केलेले भिक्षू यांना उद्देशून होत्या. गाथा 383 एका ब्राह्मण श्रद्धावानाला तृष्णेचा प्रवाह तोडण्यासाठी जोमाने प्रयत्न करण्याचा उपदेश देताना सांगितली गेली. गाथा 387 तेव्हा सांगितली गेली जेव्हा राजा पसेनदी सूर्यास्ताच्या वेळी तेजस्वी राजवस्त्रे परिधान करून विहारात आला आणि आयुष्मान कालुदायी सुवर्णप्रकाश पसरवत खोल ध्यानात बसले होते; तेव्हा भगवान बुद्धांनी प्रकट केले की जागृत बुद्ध दिवसा सूर्याला, रात्री चंद्राला आणि दिवस-रात्र सर्व राजांना व तपस्व्यांना तेजाने मागे टाकतात. गाथा 393–394 मध्ये जटा वाढवणाऱ्या आणि हरणाची कातडी पांघरणाऱ्या, पण अंतरी मलिनता बाळगणाऱ्या ढोंगी लोकांचा ढोंगीपणा उघड केला. समारोपाच्या गाथा (420–423) बुद्धांच्या तीन उच्च विद्यांचा (तेविज्जा) सारांश देतात.

या पाठाबद्दल

रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal

Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.

Gautama Buddha च्या आणखी रचना

तीन शरण: त्रिरत्न शरण घेण्याचा बौद्ध मंत्रमैत्रीविषयक प्रवचन (मेत्ता सुत्त)मृतक नातेवाईकांना पुण्यदानमनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)रत्नांचा उपदेश (रतन सुत्त)धम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)

तुम्हाला माहीत आहे का?

जन्म किंवा वंशाने नव्हे (गाथा 393)

जटांद्वारे नव्हे, वंश-परंपरेद्वारे नव्हे, मातृ गर्भातून जन्मद्वारे नव्हे कोणी खरा ब्राह्मण होतो. ज्यांच्यामध्ये सत्य आणि धम्म आहे—तो शुद्ध आहे, तो खरा ब्राह्मण आहे!

अंतर्गत जंगल आणि बाह्य धुळणे (गाथा 394)

तुमच्या जटांचा काय उपयोग, हे मूर्खा? तुमच्या मृग-चर्मवस्त्राचा काय उपयोग? तुमच्या अंदरुन अशुद्धतेचे गोंधळलेले जंगल भरलेले आहे, तरीही तुम्ही फक्त बाहेरचे पॉलिश करत आहात!

चार चमक आणि बुद्ध (गाथा 387)

सूर्य दिवसाला चमकतो; चंद्र रात्रीला उजेड देतो; योद्धा कवच परिधान करून चमकतो; ध्यान मुनी समाधीत चमकतो; तर दिवस-रात अखंड चमकणारा जागृत बुद्ध सर्वोच्च वैभवात चमकतो.

सुई टिपावर सरसोंचे बी (गाथा 401 आणि 407)

पाणी कमल पत्रातून जसे घसरते, सरसोंचे बी सुई तीक्ष्ण टिपावरून जसे घसरते—इंद्रिय भोगांना धरून न राहणारा, ज्याचा कामु, द्वेष आणि गर्व निघून गेला—त्याला मी खरा ब्राह्मण म्हणतो.

ज्ञानाचा शिखर (गाथा 422–423)

उदात्त, सर्वोच्च वीर, महान ऋषी, मारचा विजेता, निष्कामुक, शुद्ध, जागृत; ज्याने आपने पूर्व जन्म जाणले, देवलोक आणि दुःख-लोकांना पाहिले, आणि सर्व भविष्य जन्मांचा नाश साधला—त्याला मी खरा ब्राह्मण म्हणतो!

विषयानुसार ब्राउझ करा

#Dhammapada#Buddhism#Pali Canon#Brahmana
Buddha ची संपूर्ण स्तुती व पाठ

Buddha

Buddha चे सर्व पाठ पहा →
मंत्र

अमिताभ बुद्धाला नमस्कार

नमो 'अमिताभ बुद्धाय: अमिताभ बुद्ध, अनंत प्रकाशाच्या बुद्धाला समर्पित सुखावतीव्यूह परंपरेतून घेतलेला संक्षिप्त संस्कृत नमस्कार।

1 verse
मंत्र

भैषज्यगुरू मंत्र — औषधी बुद्धाचा उपचार मंत्र

हा महायान बौद्ध परंपरेतील भैषज्यगुरू (औषधी बुद्ध) यांचा पवित्र मंत्र आहे. आजारपण, दुःख आणि मानसिक त्रासांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी हा मंत्र भक्तिभावाने म्हटला जातो. मंत्र 'तद्यथा' (अशा प्रकारे) असा सुरू होतो आणि 'स्वाहा' (सत्य व्हावो) असा संपतो. हे सराधना विशेषत: तिबेटीय आणि पूर्व एशियाई बौद्ध परंपरेत महत्त्वपूर्ण आहे.

1 verse
मंत्र

वज्रसत्त्व शताक्षरी मंत्र

हे एक पवित्र बौद्ध मंत्र आहे जे नकारात्मक कर्मे आणि मानसिक कलुषे शुद्ध करण्यासाठी म्हटले जाते. हे वज्रसत्त्वाला आवाहन करते, जे मनाच्या शुद्ध, अविनाशी स्वरूपाचे प्रतिनिधित्व करते, अडथळे दूर करण्यासाठी आणि आध्यात्मिक सिद्धी प्राप्त करण्यासाठी.

1 verse
पूजा ग्रंथ

आठ प्रतिज्ञा (उपोसथ पाळणे)

आठ शील (अष्टशील), बौद्धांनी उपोसथ दिवशी किंवा ध्यानसाधनेच्या शिबिरांत स्मृती आणि आत्मशिस्त वाढवण्यासाठी पाळायचे नैतिक प्रशिक्षणाचे नियम.

8 verses

बौद्ध धर्म से और

सभी देखें

तीन शरण: त्रिरत्न शरण घेण्याचा बौद्ध मंत्र

हा बौद्ध प्रार्थना पाली भाषेत बोलला जातो जेथे प्रार्थी बुद्ध, धर्म आणि संघ (त्रिरत्न)चा शरण घेतो. हा शरण मंत्र तीन वेळा पुनरावृत्ती केला जातो, जो विश्वास आणि समर्पणचा ऐतिहासिक घोषणा आहे.

3 verses

मृतक नातेवाईकांना पुण्यदान

हा थेरवाद बौद्ध परंपरेतील एक छोटा पाली श्लोक आहे, जो दिवंगत नातेवाईकांना पुण्य अर्पण करण्यासाठी आणि त्यांच्या सुखाची कामना करण्यासाठी तीन वेळा म्हटला जातो. थेरवाद अंत्यसंस्कार व स्मरण विधींमध्ये तो वारंवार वापरला जातो.

3 verses

मनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)

धम्मपदातील 33-43 श्लोक: अस्थिर मन रक्षण करणे कठीण असते, तथापि दमिता आणि सुदिशेने निर्देशित मन खरी आनंद आणि भयमुक्तता नियमित करते।

11 verses

धम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)

धम्मपदाचा यमक वग्ग (श्लोक 1-20) या धर्मग्रंथला सुरुवात देतो, असे शिकवतो की मन सर्व अनुभवांना आकार देतो आणि शत्रुता समाप्त करणे प्रतिशोध नाही, तर अद्वेषाने होते।

20 verses

अप्रमाद वग्ग: धम्मपदातील सजगतेची सुवचने

धम्मपदाचे श्लोक 21-32: अपप्रमाद (सावधानता) अमृताचा मार्ग, प्रमाद (असावधानता) मृत्यूचा मार्ग - तेव्हा बुद्धिमान लोक त्यांचे लक्ष ध्यान संपत्तीसारखे संरक्षण करतात।

12 verses

अरहंत वग्ग: पूर्ण मुक्त महापुरुष (गाथा ९०–९९)

धम्मपदाचे अरहंत वग्ग (गाथा 90–99) जागृत अरहंताचा, जो इच्छा-मुक्त आहेत, सन्मान करतात; जे जेथे राहतील तेथे शांत असतात, जसे हंस उडताना पाछे कोणताही पदचिन्ह ठेवत नाहीत.

10 verses

संबंधित शिकवणी

तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत

बौद्ध धर्मनाग वग्ग: हत्तीप्रमाणे सहनशीलता व एकांत (गाथा 320-333)