आठ प्रतिज्ञा (उपोसथ पाळणे)
आठ शील (अष्टशील), बौद्धांनी उपोसथ दिवशी किंवा ध्यानसाधनेच्या शिबिरांत स्मृती आणि आत्मशिस्त वाढवण्यासाठी पाळायचे नैतिक प्रशिक्षणाचे नियम.
श्लोक
मी प्राणी हिंसा न करण्याचे प्रशिक्षण व्रत स्वीकारतो/ते.
श्लोक 1
मी न दिलेली वस्तू घेण्यापासून दूर राहण्याचे प्रशिक्षण व्रत स्वीकारतो/ते.
श्लोक 2
मी ब्रह्मचर्याचे उल्लंघन करणाऱ्या आचरणापासून दूर राहण्याचे प्रशिक्षण व्रत स्वीकारतो/ते.
श्लोक 3
मी खोटे बोलण्यापासून दूर राहण्याचे प्रशिक्षण व्रत स्वीकारतो/ते.
श्लोक 4
मी आळसाचे कारण असणारे आंबवलेले आणि ऊर्ध्वपातन केलेले मादक पदार्थ घेण्यापासून दूर राहण्याचे प्रशिक्षण व्रत स्वीकारतो/ते.
श्लोक 5
मी अयोग्य वेळी भोजन करण्यापासून दूर राहण्याचे प्रशिक्षण व्रत स्वीकारतो/ते.
श्लोक 6
मी नृत्य, गायन, वाद्य वाजवणे, प्रदर्शन पाहणे, तसेच फुलांचे हार घालणे, सुगंधी द्रव्ये वापरणे, शरीर सजवणे आणि सौंदर्य वाढवणे यापासून दूर राहण्याचे प्रशिक्षण व्रत स्वीकारतो/ते.
श्लोक 7
मी उंच आणि आलिशान अंथरूण आणि आसन वापरण्यापासून दूर राहण्याचे प्रशिक्षण व्रत स्वीकारतो/ते.
श्लोक 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
आठ शील ही बौद्ध परंपरेतील नैतिक नियमावली आहे. तिचा मूळ स्रोत पाली त्रिपिटक असून सामान्य उपासक, विशेषतः थेरवाद परंपरेत, ती मोठ्या प्रमाणात पाळतात. पारंपरिकपणे ती पौर्णिमा, अमावास्या आणि अष्टमी या उपोसथ दिवसांवर, किंवा तात्पुरत्या ध्यानशिबिरांत घेतली जाते. पहिली पाच शीलं दैनंदिन जीवनाची मूलभूत नैतिक संहिता आहेत, तर अतिरिक्त तीन शीलं अधिक गहन साधनेच्या काळात साधेपणा आणि एकाग्रता वाढवण्यासाठी स्वीकारली जातात. ही आठपदरी पालना बुद्धांनी अंगुत्तर निकायातील 'उपोसथ सुत्त' (AN 8.41) मध्ये शिकवली आहे, ज्यात येथे पठण केलेले तेच आठ प्रशिक्षण नियम सांगितले आहेत.
तुम्हाला माहीत आहे का?
स्रोत
या गाथा म्हणजे बौद्ध धर्मातील आठ शीले (Atthasila) आहेत. उपोसथ (पाळण) दिवशी गृहस्थ उपासक पारंपरिकपणे यांचे पठण करतात, आणि ध्यान व नैतिक शिस्त यांवर केंद्रित असा तात्पुरता भिक्षूसदृश जीवनक्रम स्वीकारला जातो.
रचना
येथील पहिली पाच शीले (१–५) दैनंदिन जीवनासाठीच्या मूलभूत पंचशीलांशी जुळतात; पण तिसरा नियम अधिक कठोर आहे — 'व्यभिचार टाळणे' ऐवजी 'सर्व लैंगिक क्रिया टाळणे' असा. तसेच आणखी तीन नियम जोडले आहेत: दुपारनंतरचे भोजन न करणे, करमणूक किंवा अलंकार न करणे, आणि उंच व विलासी अंथरुण/आसन न वापरणे.
भाषांतर
प्रत्येक ओळ 'sikkhāpadaṃ samādiyāmi' या वाक्याने संपते, ज्याचा अर्थ 'मी हे शिक्षापद ग्रहण करतो' असा आहे. यावरून असे स्पष्ट होते की ही शीले दैवी आज्ञा नसून स्वेच्छेने स्वीकारलेली प्रशिक्षणाची मार्गदर्शक तत्त्वे आहेत आणि ती स्मृती (माइंडफुलनेस) आणि आत्मसंयम वाढविण्यास सहाय्यक आहेत.
उद्देश
आठ शीले विशेषतः पौर्णिमा, अमावास्या आणि शुक्ल-कृष्ण पक्षांच्या आठव्या दिवशी पाळली जातात. साधकांचा उद्देश जीवन सोपे करणे, ज्ञानेंद्रियांचे विक्षेप कमी करणे आणि ध्यानाच्या प्रयत्नात खोलवर जाणे असा असतो. बऱ्याचदा ते विहारात साधी पांढरी वस्त्रे परिधान करून दिवस घालवतात.
Buddha
बौद्ध धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
