Bharat Devotion
Embroidered artwork for मार्ग वग्ग: आर्य अष्टांगिक मार्ग व त्रिलक्षण (गाथा २७३–२८९): Embroidered Buddha seated in meditation on a pink lotus, with a golden dharma wheel and a white stupa in the mountains

मार्ग वग्ग

आर्य अष्टांगिक मार्ग व त्रिलक्षण (गाथा २७३–२८९)

धम्मपदातील मार्ग वग्ग (गाथा 273–289) उन्नत अष्टांगिक मार्ग आणि अस्तित्वाचे तीन लक्षण मुक्तीचे मार्ग म्हणून घोषित करते.

गाथाথেৰবাদबुद्ध

श्लोक

२७३। मग्गानट्ठङ्गिको सेट्ठो, सच्चानं चतुरो पदा। विरागो सेट्ठो धम्मानं, द्विपदानञ्च चक्खुमा।
अर्थ

273. सर्व मार्गांमध्ये अष्टांगिक मार्ग सर्वश्रेष्ठ आहे; सर्व सत्यांमध्ये चार आर्य सत्य श्रेष्ठ आहेत; सर्व धर्मांमध्ये विराग (अनासक्ती) श्रेष्ठ आहे; आणि दोन पायांच्या प्राण्यांमध्ये डोळस बुद्ध श्रेष्ठ आहेत.

श्लोक 1

२७४। एसोवेव मग्गो नत्थिञ्ञो, दस्सनस्स विसुद्धिया। एतम्हि तुम्हे पतिपज्जथ, मारस्सेतं पमोहनं।
अर्थ

274. हाच एकमेव मार्ग आहे, दृष्टीच्या शुद्धीसाठी दुसरा कोणताही मार्ग नाही. तुम्ही याच मार्गावर चाला! हा मार (मोह) याला पूर्णपणे भुलवणारा मार्ग आहे.

श्लोक 2

२७५। एतम्हि तुम्हे पटिपन्ना, दुक्खस्सन्तं करिस्सथ। अक्खातो वे मया मग्गो, अञ्ञाय सल्लकन्तनं।
अर्थ

275. या मार्गावर चालून तुम्ही दुःखाचा अंत कराल. दुःखाचे शल्य उपटून टाकण्याचा मार्ग स्वतः जाणून मी तुम्हाला हा मार्ग सांगितला आहे.

श्लोक 3

२७६। तुम्हेहि किच्चमातप्पं, अक्खातारो तथागता। पटिपन्ना पमोक्खन्ति, झायिनो मारबन्धना।
अर्थ

276. प्रयत्न तुम्हाला स्वतःलाच करावा लागेल; तथागत केवळ मार्ग दाखवणारे आहेत. जे या मार्गावर चालून ध्यानधारणा करतात, ते माराच्या बंधनातून मुक्त होतात.

श्लोक 4

२७७। "सब्बे सङ्खारा अनिच्चा"ति, यदा पञ्ञाय पस्सति। अथ निब्बिन्दति दुक्खे, एस मग्गो विसुद्धिया।
अर्थ

277. 'सर्व संस्कार अनित्य आहेत'—जेव्हा मनुष्य प्रज्ञेने हे प्रत्यक्ष पाहतो, तेव्हा तो दुःखापासून विरक्त होतो. हाच विशुद्धीचा खरा मार्ग आहे.

श्लोक 5

२७८। "सब्बे सङ्खारा दुक्खा"ति, यदा पञ्ञाय पस्सति। अथ निब्बिन्दति दुक्खे, एस मग्गो विसुद्धिया।
अर्थ

278. 'सर्व संस्कार दुःखमय आहेत'—जेव्हा मनुष्य प्रज्ञेने हे प्रत्यक्ष पाहतो, तेव्हा तो दुःखापासून विरक्त होतो. हाच विशुद्धीचा खरा मार्ग आहे.

श्लोक 6

२७९। "सब्बे धम्मा अनत्ता"ति, यदा पञ्ञाय पस्सति। अथ निब्बिन्दति दुक्खे, एस मग्गो विसुद्धिया।
अर्थ

279. 'सर्व धर्म अनात्म आहेत'—जेव्हा मनुष्य प्रज्ञेने हे प्रत्यक्ष पाहतो, तेव्हा तो दुःखापासून विरक्त होतो. हाच विशुद्धीचा खरा मार्ग आहे.

श्लोक 7

२८०। उट्ठानकालम्हि अनुट्ठहानो, युवा बली आलसियं उपेतो। संसन्नसङ्कप्पमनो कुसीतो, पञ्ञाय मग्गं अलसो न विन्दति।
अर्थ

280. उठण्याच्या वेळी न उठणारा, तरुण आणि बलवान असूनही आळसात बुडालेला, दुर्बळ संकल्पाचा आणि सुस्त मनाचा आळशी माणूस प्रज्ञेचा मार्ग कधीही शोधू शकत नाही.

श्लोक 8

२८१। वाचानुरक्खी मनसा सुसंवुतो, कायेन च अकुसलं न कयिरा। एते तयो कम्मपथे विसोधये, आराधये मग्गमिसिप्पवेदितं।
अर्थ

281. वाणीचे रक्षण करणारा, मनाने उत्तम प्रकारे संयमित, आणि शरीराने कोणतेही अकुशल कर्म न करणारा—या तिन्ही कर्ममार्गांची शुद्धी करून ऋषींनी दाखवलेला मार्ग प्राप्त करावा.

श्लोक 9

२८२। योगा वे जायती भूरि, अयोगा भूरिसङ्खयो। एतं द्वेधापथं ञत्वा, भवाय विभवाय च। तथात्तानं निवेसेय्य, यथा भूरि पवड्ढति।
अर्थ

282. ध्यानधारणेतूनच महान प्रज्ञा उत्पन्न होते, आणि साधनेच्या अभावाने प्रज्ञा नष्ट होते. उन्नती आणि अवनतीचा हा दुहेरी मार्ग ओळखून माणसाने स्वतःला असे घडवावे जेणेकरून त्याची प्रज्ञा अखंड वाढत राहील.

श्लोक 10

२८३। वनं छिन्दथ मा रुक्खं, वनतो जायते भयं। छेत्वा वनञ्च वनथञ्च, निब्बाना होथ भिक्खवो।
अर्थ

283. वासनेचे संपूर्ण जंगल तोडून टाका, केवळ एक झाड नाही! कारण या वासनेच्या जंगलातूनच भय निर्माण होते. हे भिक्षूंनो, कामनांचे जंगल आणि झुडपे तोडून पूर्णपणे मुक्त (निर्वाण) व्हा!

श्लोक 11

२८४। याव हि वनथो न छिज्जति, अणुमत्तोपि नरस्स नारिसु। पटिबद्धमनोव ताव सो, वच्छो खीरपकोव मातरि।
अर्थ

284. जोपर्यंत मनुष्याच्या मनातील वासनेचे सूक्ष्म झाडही तोडले जात नाही, तोपर्यंत त्याचे मन तसेच बंधनात अडकलेले राहते जसे दूध पिणारे वासरू आपल्या आईच्या मागे बांधलेले असते.

श्लोक 12

२८५। उच्छिन्द सिनेहमत्तनो, कुमुदं सारदिकंव पाणिना। सन्तिमग्गमेव ब्रूहय, निब्बानं सुगतेन देसितं।
अर्थ

285. स्वतःमधील आसक्ती अशा प्रकारे तोडून टाक जसे शरद ऋतूत हाताने पांढरे कमळ तोडले जाते! सुगतांनी (बुद्धांनी) उपदेशिलेल्या परम शांतीच्या आणि निर्वाणाच्या मार्गाचीच कास धर.

श्लोक 13

२८६। इध वस्सं वसिस्सामि, इध हेमन्तगिम्हिसु। इति बालो विचिन्तेति, अन्तरायं न बुज्झति।
अर्थ

286. 'येथे मी पावसाळ्यात राहीन, येथे हिवाळ्यात आणि येथे उन्हाळ्यात'—असा विचार मूर्ख माणूस करतो, पण समोर उभ्या असलेल्या मृत्यूच्या संकटाला ओळखत नाही.

श्लोक 14

२८७। तं पुत्तपसुसम्मत्तं, ब्यासत्तमनसं नरं। सुत्तं गामं महोघोव, मच्चु आदाय गच्छति।
अर्थ

287. मुले आणि जनावरांच्या मोहात मग्न असलेल्या आणि संसारात आसक्त झालेल्या माणसाला मृत्यू तसाच उचलून घेऊन जातो, जसा महापूर गाढ झोपलेल्या गावाला वाहून नेतो.

श्लोक 15

२८८। न सन्ति पुत्ता ताणाय, न पिता नापि बन्धवा। अन्तकेनाधिपन्नस्स, नत्थि ञातीसु ताणता।
अर्थ

288. मृत्यूच्या वेळी रक्षणासाठी मुले उपयोगी पडत नाहीत, वडील नाही आणि नातेवाईकही नाही. मृत्यूच्या पाशात अडकलेल्या माणसाला आप्तस्वकीयांचा कोणताही आधार नसतो.

श्लोक 16

२८९। एतमत्थवसं ञत्वा, पण्डितो सीलसंवुतो। निब्बानगमनं मग्गं, खिप्पमेव विसोधये।
अर्थ

289. हा परमार्थ ओळखून, शीलसंपन्न आणि बुद्धिमान माणसाने थेट निर्वाणाकडे जाणाऱ्या मार्गाची त्वरित शुद्धी करावी.

श्लोक 17

पृष्ठभूमि

हा अध्याय पाली धम्मपदातील (खुद्दक निकाय, पाली त्रिपिटक) मग्गवग्ग असून त्यात गाथा 273–289 आहेत. श्रावस्तीतील जेतवन येथे सांगितलेल्या या गाथा, जगातील विविध रस्ते आणि प्रवासमार्ग यांविषयी चर्चा करणाऱ्या पाचशे भिक्षूंना उपदेशिल्या गेल्या. त्यांचे संभाषण ऐकून भगवान बुद्ध सभागृहात आले आणि त्यांनी खरा, अतुलनीय मार्ग सांगितला: सर्व दुःखांच्या पलीकडे नेणारा आर्य अष्टांगिक मार्ग. गाथा 283–284 अरण्याचे चिंतन करणाऱ्या भिक्षूंना सांगितल्या गेल्या; त्यात 'वन' (अरण्य) आणि 'वनथ' (कामवासनेचे झुडूप) या शब्दांच्या श्लेषाचा वापर आहे. गाथा 287–288 किसागोतमी हिला तिच्या बाळाच्या मृत्यूनंतर सांगितल्या गेल्या; झोपलेल्या गावाला मोठा लोंढा वाहून नेतो तसा मृत्यू येतो, तेव्हा पुत्र, पिता किंवा आप्त कोणीही संरक्षण देऊ शकत नाही, याची त्या सर्व मर्त्यांना आठवण करून देतात.

या पाठाबद्दल

रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal

Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.

Gautama Buddha च्या आणखी रचना

तीन शरण: त्रिरत्न शरण घेण्याचा बौद्ध मंत्रमैत्रीविषयक प्रवचन (मेत्ता सुत्त)मृतक नातेवाईकांना पुण्यदानमनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)रत्नांचा उपदेश (रतन सुत्त)धम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)

तुम्हाला माहीत आहे का?

सर्वोच्च मार्ग (गाथा 273)

सर्व मार्गांमध्ये अष्टांगिक मार्ग सर्वोत्तम आहे; सर्व सत्यांमध्ये चार आर्य सत्य सर्वोत्तम आहेत; सर्व धर्मांमध्ये विराग (अनुरागभावना) सर्वोत्तम आहे; आणि द्विपाद प्राण्यांमध्ये, ज्ञान-नेत्र (बुद्ध) सर्वोच्च आहे.

स्वयंप्रयत्न आणि शिक्षक (गाथा 276)

तुम्हीच प्रयत्न करावा लागेल; तथागत केवळ मार्गदर्शक आहेत. या मार्गात प्रवेश करून ध्यान करणारे मार (इच्छा-मृत्यु) बंधनातून मुक्त होतात.

अस्तित्वाचे तीन लक्षण (गाथा 277–279)

'सर्व संस्कार नित्य आहेत'; 'सर्व संस्कार दुःख आहेत'; 'सर्व धर्म अनात्मा आहेत'. ज्ञानाने हे पाहिल्यावर व्यक्ती दुःखापासून मुक्त होतो: हा शुद्धीचा मार्ग आहे.

कामनेचे जंगल कात (गाथा 283–284)

इच्छेचे संपूर्ण जंगल कात, केवळ एक झाड नाही! कारण इच्छेच्या जंगलातून भय निर्माण होते. जंगल आणि झुडपे नष्ट करून, मुक्त व्हा, हे भिक्षुंनो!

मृत्यूची महाबाढ (गाथा 287–288)

पुत्र आणि पशुधनात आसक्त, सांसारिक जीवनात बुडालेल्या मनुष्याला, तसेच मृत्यु त्याला पकडून घेते जसे सोते हुए गावास महाप्रवाह सुद्धा नेते. पुत्र, पिता किंवा नाते-भाई मृत्यूच्या वेळी काहीही मदत करू शकत नाहीत.

विषयानुसार ब्राउझ करा

#Dhammapada#Buddhism#Pali Canon#Eightfold Path
Buddha ची संपूर्ण स्तुती व पाठ

Buddha

Buddha चे सर्व पाठ पहा →
मंत्र

अमिताभ बुद्धाला नमस्कार

नमो 'अमिताभ बुद्धाय: अमिताभ बुद्ध, अनंत प्रकाशाच्या बुद्धाला समर्पित सुखावतीव्यूह परंपरेतून घेतलेला संक्षिप्त संस्कृत नमस्कार।

1 verse
मंत्र

भैषज्यगुरू मंत्र — औषधी बुद्धाचा उपचार मंत्र

हा महायान बौद्ध परंपरेतील भैषज्यगुरू (औषधी बुद्ध) यांचा पवित्र मंत्र आहे. आजारपण, दुःख आणि मानसिक त्रासांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी हा मंत्र भक्तिभावाने म्हटला जातो. मंत्र 'तद्यथा' (अशा प्रकारे) असा सुरू होतो आणि 'स्वाहा' (सत्य व्हावो) असा संपतो. हे सराधना विशेषत: तिबेटीय आणि पूर्व एशियाई बौद्ध परंपरेत महत्त्वपूर्ण आहे.

1 verse
मंत्र

वज्रसत्त्व शताक्षरी मंत्र

हे एक पवित्र बौद्ध मंत्र आहे जे नकारात्मक कर्मे आणि मानसिक कलुषे शुद्ध करण्यासाठी म्हटले जाते. हे वज्रसत्त्वाला आवाहन करते, जे मनाच्या शुद्ध, अविनाशी स्वरूपाचे प्रतिनिधित्व करते, अडथळे दूर करण्यासाठी आणि आध्यात्मिक सिद्धी प्राप्त करण्यासाठी.

1 verse
पूजा ग्रंथ

आठ प्रतिज्ञा (उपोसथ पाळणे)

आठ शील (अष्टशील), बौद्धांनी उपोसथ दिवशी किंवा ध्यानसाधनेच्या शिबिरांत स्मृती आणि आत्मशिस्त वाढवण्यासाठी पाळायचे नैतिक प्रशिक्षणाचे नियम.

8 verses

बौद्ध धर्म से और

सभी देखें

तीन शरण: त्रिरत्न शरण घेण्याचा बौद्ध मंत्र

हा बौद्ध प्रार्थना पाली भाषेत बोलला जातो जेथे प्रार्थी बुद्ध, धर्म आणि संघ (त्रिरत्न)चा शरण घेतो. हा शरण मंत्र तीन वेळा पुनरावृत्ती केला जातो, जो विश्वास आणि समर्पणचा ऐतिहासिक घोषणा आहे.

3 verses

मृतक नातेवाईकांना पुण्यदान

हा थेरवाद बौद्ध परंपरेतील एक छोटा पाली श्लोक आहे, जो दिवंगत नातेवाईकांना पुण्य अर्पण करण्यासाठी आणि त्यांच्या सुखाची कामना करण्यासाठी तीन वेळा म्हटला जातो. थेरवाद अंत्यसंस्कार व स्मरण विधींमध्ये तो वारंवार वापरला जातो.

3 verses

मनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)

धम्मपदातील 33-43 श्लोक: अस्थिर मन रक्षण करणे कठीण असते, तथापि दमिता आणि सुदिशेने निर्देशित मन खरी आनंद आणि भयमुक्तता नियमित करते।

11 verses

धम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)

धम्मपदाचा यमक वग्ग (श्लोक 1-20) या धर्मग्रंथला सुरुवात देतो, असे शिकवतो की मन सर्व अनुभवांना आकार देतो आणि शत्रुता समाप्त करणे प्रतिशोध नाही, तर अद्वेषाने होते।

20 verses

अप्रमाद वग्ग: धम्मपदातील सजगतेची सुवचने

धम्मपदाचे श्लोक 21-32: अपप्रमाद (सावधानता) अमृताचा मार्ग, प्रमाद (असावधानता) मृत्यूचा मार्ग - तेव्हा बुद्धिमान लोक त्यांचे लक्ष ध्यान संपत्तीसारखे संरक्षण करतात।

12 verses

अरहंत वग्ग: पूर्ण मुक्त महापुरुष (गाथा ९०–९९)

धम्मपदाचे अरहंत वग्ग (गाथा 90–99) जागृत अरहंताचा, जो इच्छा-मुक्त आहेत, सन्मान करतात; जे जेथे राहतील तेथे शांत असतात, जसे हंस उडताना पाछे कोणताही पदचिन्ह ठेवत नाहीत.

10 verses

संबंधित शिकवणी

तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत

बौद्ध धर्मक्रोध वग्ग: क्रोधावर विजय (गाथा २२१–२३४)बौद्ध धर्ममल वग्ग: चित्ताचे विकार व आत्मशुद्धी (गाथा २३५–२५५)