Bharat Devotion
Embroidered artwork for मल वग्ग: चित्ताचे विकार व आत्मशुद्धी (गाथा २३५–२५५): Embroidered Buddha seated in meditation on a pink lotus, with a golden dharma wheel and a white stupa in the mountains

मल वग्ग

चित्ताचे विकार व आत्मशुद्धी (गाथा २३५–२५५)

धम्मपदातील मल वग्गमध्ये मानसिक विकार आणि मलांचे परीक्षण केले जाते. अविद्या हाच संसारातील परम मल आहे असे प्रतिपादन केले जाते. या विभागात वयोवृद्ध कसाई यांच्याशी संबंधित गाथा आहेत. इतर गाथा कामना, द्वेष, मोह आणि तृष्णेचे धोके वर्णन करतात.

गाथाথেৰবাদबुद्ध

श्लोक

२३५। पण्डुपलासोव दानिसि, यमपुरिसापि च तं उपट्ठिता। उय्योगमुखे च तिट्ठसि, पाथेय्यम्पि च ते न विज्जति।
अर्थ

235. आता तू पिकलेल्या पिवळ्या पानासारखा झाला आहेस; यमाचे दूत तुझ्या दारात उभे आहेत. तू प्रयाणाच्या उंबरठ्यावर उभा आहेस, तरीही परलोकाच्या प्रवासासाठी तुझ्याकडे काहीही शिदोरी (पुण्य) नाही!

श्लोक 1

२३६। सो करोहि दीपमत्तनो, खिप्पं वायम पण्डितो भव। निद्धन्तमलो अनङ्गणो, दिब्बं अरियभूमिं उपेहिसि।
अर्थ

236. म्हणून स्वतःसाठी एक बेट (आश्रय) निर्माण कर! त्वरेने प्रयत्न कर आणि ज्ञानी हो! स्वतःचे दोष धुऊन निष्कलंक होऊन तू आर्यांच्या दिव्य भूमीला प्राप्त होशील.

श्लोक 2

२३७। उपनीतवयो च दानिसि, सम्पयातोसि यमस्स सन्तिके। वासो ते नत्थि अन्तरा, पाथेय्यम्पि च ते न विज्जति।
अर्थ

237. आता तुझे वय संपत आले आहे; तू यमराजाच्या दिशेने पुढे जात आहेस. वाटेत कुठेही थांबायला जागा नाही, तरीही तुझ्याकडे प्रवासासाठी कोणतीही शिदोरी नाही!

श्लोक 3

२३८। सो करोहि दीपमत्तनो, खिप्पं वायम पण्डितो भव। निद्धन्तमलो अनङ्गणो, न पुनं जातिजरं उपेहिसि।
अर्थ

238. म्हणून स्वतःसाठी एक आश्रय निर्माण कर! त्वरेने प्रयत्न कर आणि ज्ञानी हो! स्वतःचे दोष धुऊन निष्कलंक होऊन तू पुन्हा जन्म आणि वृद्धत्वाच्या फेऱ्यात सापडणार नाहीस.

श्लोक 4

२३९। अनुपुब्बेन मेधावी, थोकं थोकं खणे खणे। कम्मारो रजतस्सेव, निद्धमे मलमत्तनो।
अर्थ

239. हळूहळू, थोडे थोडे करून, क्षणाक्षणाला बुद्धिमान माणसाने आपले दोष दूर करावेत, जसा सोनार चांदीचा मळ आगीत जाळून टाकतो.

श्लोक 5

२४०। अयसाव मलं समुट्ठितं, तदुट्ठाय तमेव खादति। एवं अतिधोनचारिनं, सानि कम्मानि नयन्ति दुग्गतिं।
अर्थ

240. ज्याप्रमाणे लोखंडापासून निघालेला गंज ज्या लोखंडातून निघाला त्यालाच खाऊन टाकतो, त्याचप्रमाणे मर्यादांचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यक्तीचे स्वतःचेच कर्म त्याला दुर्गतीत घेऊन जातात.

श्लोक 6

२४१। असज्झायमला मन्ता, अनुट्ठानमला घरा। मलं वण्णस्स कोसज्जं, पमादो रक्खतो मलं।
अर्थ

241. सतत पठण न करणे हा मंत्रांचा मळ आहे, देखभाल न करणे हा घरांचा मळ आहे, आळस हा सौंदर्याचा मळ आहे आणि बेफिकीरपणा हा पहारेकऱ्याचा मळ आहे.

श्लोक 7

२४२। मलित्थिया दुच्चरितं, मच्छेरं ददतो मलं। मला वे पापका धम्मा, अस्मिं लोके परम्हि च।
अर्थ

242. दुराचार हा स्त्रीचा मळ आहे, कंजूषपणा हा दात्याचा मळ आहे; खरोखर पापयुक्त आचरण हे या लोकात आणि परलोकातही कलंक आहे.

श्लोक 8

२४३। ततो मला मलतरं, अविज्जा परमं मलं। एतं मलं पहन्त्वान, निम्मला होथ भिक्खवो।
अर्थ

243. परंतु या सर्व मळांपेक्षा अत्यंत भयंकर मळ म्हणजे अविद्या (अज्ञान), हाच जगातील परम मळ आहे. हे भिक्षूंनो, हा मळ फेकून देऊन सर्वथा निर्मळ व्हा!

श्लोक 9

२४४। सुजीवं अहिरिकेन, काकसूरेन धंसिना। पक्खन्दिना पगब्भेन, सङ्किलिट्ठेन जीवितं।
अर्थ

244. जो निर्लज्ज आहे, कावळ्यासारखा उद्धट आणि निर्ढावलेला आहे, इतरांवर धावून जाणारा, धिटाई करणारा आणि भ्रष्ट आचरण ठेवणारा आहे—त्याचे जगणे वरकरणी सोपे वाटते.

श्लोक 10

२४५। हिरीमता च दुज्जीवं, निच्चं सुचिगवेसिना। अलीनेनाप्पगब्भेन, सुद्धाजीवेन पस्सता।
अर्थ

245. परंतु जो लज्जाशील आहे, सदैव शुद्धतेचा शोध घेणारा आहे, अनासक्त, नम्र, शुद्ध आजीविका असणारा आणि विवेकशील आहे—त्याला जगात जगणे कठीण वाटते.

श्लोक 11

२४६। यो पाणमतिपातेति, मुसावादञ्च भासति। लोके अदिन्नं आदियति, परदारञ्च गच्छति।
अर्थ

246. जो माणूस या जगात प्राण्यांची हत्या करतो, खोटे बोलतो, न दिलेली वस्तू चोरतो, आणि परस्त्रीगमन करतो...

श्लोक 12

२४७। सुरामेरयपानञ्च, यो नरो अनुयुञ्जति। इधेवमेसो लोकस्मिं, मूलं खणति अत्तनो।
अर्थ

247. ...आणि जो मनुष्य दारू आणि नशेत गर्क राहतो—असा मनुष्य या जगात स्वतःच स्वतःच्या मुळावर घाव घालतो.

श्लोक 13

२४८। एवं भो पुरिस जानाहि, पापधम्मा असञ्ञता। मा तं लोभो अधम्मो च, चिरं दुक्खाय रन्धयुं।
अर्थ

248. हे मानवा, हे समजून घे की पापयुक्त कर्मांमध्ये कोणताही संयम नसतो! लोभ आणि अधर्म तुला दीर्घकाळासाठी दुःखाच्या खाईत लोटणार नाहीत याची काळजी घे.

श्लोक 14

२४९। ददाति वे यथासद्धं, यथापसादनं जनो। तत्थ यो मङ्कु भवति, परेसं पानभोजने। न सो दिवा वा रत्तिं वा, समाधिं अधिगच्छति।
अर्थ

249. लोक आपापल्या श्रद्धेनुसार आणि इच्छेनुसार दान देतात. जो इतरांना मिळालेले अन्न-पाणी पाहून मनात जळफळाट करतो, त्याला दिवसा किंवा रात्री कधीही समाधी (शांती) लाभत नाही.

श्लोक 15

२५०। यस्स चेतं समुच्छिन्नं, मूलघच्चं समूहतं। स वे दिवा वा रत्तिं वा, समाधिं अधिगच्छति।
अर्थ

250. परंतु ज्याने ही मत्सराची वृत्ती समूळ उपटून नष्ट केली आहे, त्यालाच दिवसा आणि रात्रीही परम शांती (समाधी) लाभते.

श्लोक 16

२५१। नत्थि रागसमो अग्गि, नत्थि दोससमो गहो। नत्थि मोहसमं जालं, नत्थि तण्हासमा नदी।
अर्थ

251. वासनेसारखी कोणतीही आग नाही, द्वेषासारखी कोणतीही घट्ट पकड नाही, मोहासारखे कोणतेही जाळे नाही आणि तृष्णेसारखी कोणतीही प्रवाही नदी नाही.

श्लोक 17

२५२। सुदस्सं वज्जमञ्ञेसं, अत्तनो पन दुद्दसं। परेसं हि सो वज्जानि, ओपुनाति यथाभुसं। अत्तनो पन छादेति, कलिंव कितवा सठो।
अर्थ

252. दुसऱ्यांचे दोष पाहणे सोपे असते, पण स्वतःचे दोष पाहणे फार कठीण. मनुष्य इतरांचे दोष भुशाप्रमाणे पाखडतो, पण स्वतःचे दोष लबाड जुगारी जसा खोटा फासा लपवतो तसे लपवून ठेवतो.

श्लोक 18

२५३। परवज्जानुपस्सिस्स, निच्चं उज्झानसञ्ञिनो। आसवा तस्स वड्ढन्ति, आरा सो आसवक्खया।
अर्थ

253. जो सतत दुसऱ्यांचे दोष शोधत राहतो आणि नेहमी चिडचिड करतो, त्याचे स्वतःचेच विकार वाढत जातात; तो दोषांच्या नाशापासून (निर्वाणापासून) फार दूर असतो.

श्लोक 19

२५४। आकासे पदं नत्थि, समणो नत्थि बाहिरे। पपञ्चाभिरता पजा, निप्पपञ्चा तथागता।
अर्थ

254. आकाशात कोणतीही पाऊलवाट नसते; आर्य मार्गाबाहेर कोणताही खरा श्रमण नसतो. सामान्य लोक प्रपंचात (मानसिक विकल्पात) रमलेले असतात, पण तथागत सर्व प्रपंचांपासून मुक्त असतात.

श्लोक 20

२५५। आकासे पदं नत्थि, समणो नत्थि बाहिरे। सङ्खारा सस्सता नत्थि, नत्थि बुद्धानमीञ्जितं।
अर्थ

255. आकाशात कोणतीही पाऊलवाट नसते; आर्य मार्गाबाहेर कोणताही खरा श्रमण नसतो. कोणतेही संस्कार (उत्पन्न गोष्टी) शाश्वत नसतात; आणि बुद्ध कधीही विचलित होत नाहीत.

श्लोक 21

पृष्ठभूमि

हा वर्ग पाली धम्मपदातील (खुद्दक निकाय, पाली त्रिपिटक) मलवग्ग असून त्यात गाथा 235–255 आहेत. श्रावस्तीतील जेतवनात आणि राजगृहातील वेळुवनात उपदेशिलेल्या या गाथा भिक्षू, खाटीक आणि गृहस्थ यांना उद्देशून होत्या, ज्यांनी म्हातारपणापर्यंत नैतिक जागरूकतेकडे दुर्लक्ष केले होते. गाथा 235–238 एका वृद्ध खाटकाला उद्देशून सांगितल्या, जो अखेरच्या घटकांपर्यंत कोणतीही आध्यात्मिक शिदोरी न जमवता जगला. गाथा 240 एका भिक्षूबद्दल सांगितली गेली, ज्याला आपल्या नव्या चीवराबद्दल अतिशय आसक्ती जडली; तो मरण पावला आणि त्या चीवराच्या काठात किडा म्हणून पुन्हा जन्मला. गाथा 246–248 मध्ये पंचशीलाचे (पंचसील) उल्लंघन करण्याविरुद्ध पद्धतशीर इशारा दिला आहे; शीलभंग करणारा याच जन्मात स्वतःची आध्यात्मिक मुळे स्वतःच खणून काढतो, असे सांगितले आहे.

या पाठाबद्दल

रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal

Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.

Gautama Buddha च्या आणखी रचना

तीन शरण: त्रिरत्न शरण घेण्याचा बौद्ध मंत्रमैत्रीविषयक प्रवचन (मेत्ता सुत्त)मृतक नातेवाईकांना पुण्यदानमनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)रत्नांचा उपदेश (रतन सुत्त)धम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)

तुम्हाला माहीत आहे का?

सुकलेलो पिवळा पान

तू सुकलेल्या पिवळ्या पानासारखा झाला आहेस. यमाचे दूत तुझ्या समोर उभे आहेत, तरीही तूने प्रवासासाठी कोणतीही संपत्ती जमा केलेली नाही.

हळूहळू शुद्धिकरण

बुद्धिमान व्यक्तीने स्वर्णकारी चांदीचा मल निघाळते त्याप्रमाणे हळूहळू आपले मानसिक विकार दूर करावे.

लोहाची जंग

लोहापासून उत्पन्न झालेली जंग तेच लोहा खाऊन टाकते, त्याप्रमाणे अनियमित व्यक्तीची स्वतःची कर्मे त्याला दुर्गतीला घेऊन जातात.

परम मल अविद्या

सर्व मलांपेक्षा अधिक भयंकर मल म्हणजे अविद्या. हे भिक्षू, हा परम मल सोडून संपूर्ण निर्मळ व्हा.

इतरांचे दोष शोधणे

दुसऱ्यांचे दोष पाहणे सोपे आहे, पण स्वतःचे दोष पाहणे अवघड आहे. जो सदा दुसऱ्यांचे दोष शोधत राहतो त्याचे मानसिक विकार वाढते जातात.

विषयानुसार ब्राउझ करा

#Dhammapada#Buddhism#Pali Canon#Impurities
Buddha ची संपूर्ण स्तुती व पाठ

Buddha

Buddha चे सर्व पाठ पहा →
मंत्र

अमिताभ बुद्धाला नमस्कार

नमो 'अमिताभ बुद्धाय: अमिताभ बुद्ध, अनंत प्रकाशाच्या बुद्धाला समर्पित सुखावतीव्यूह परंपरेतून घेतलेला संक्षिप्त संस्कृत नमस्कार।

1 verse
मंत्र

भैषज्यगुरू मंत्र — औषधी बुद्धाचा उपचार मंत्र

हा महायान बौद्ध परंपरेतील भैषज्यगुरू (औषधी बुद्ध) यांचा पवित्र मंत्र आहे. आजारपण, दुःख आणि मानसिक त्रासांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी हा मंत्र भक्तिभावाने म्हटला जातो. मंत्र 'तद्यथा' (अशा प्रकारे) असा सुरू होतो आणि 'स्वाहा' (सत्य व्हावो) असा संपतो. हे सराधना विशेषत: तिबेटीय आणि पूर्व एशियाई बौद्ध परंपरेत महत्त्वपूर्ण आहे.

1 verse
मंत्र

वज्रसत्त्व शताक्षरी मंत्र

हे एक पवित्र बौद्ध मंत्र आहे जे नकारात्मक कर्मे आणि मानसिक कलुषे शुद्ध करण्यासाठी म्हटले जाते. हे वज्रसत्त्वाला आवाहन करते, जे मनाच्या शुद्ध, अविनाशी स्वरूपाचे प्रतिनिधित्व करते, अडथळे दूर करण्यासाठी आणि आध्यात्मिक सिद्धी प्राप्त करण्यासाठी.

1 verse
पूजा ग्रंथ

आठ प्रतिज्ञा (उपोसथ पाळणे)

आठ शील (अष्टशील), बौद्धांनी उपोसथ दिवशी किंवा ध्यानसाधनेच्या शिबिरांत स्मृती आणि आत्मशिस्त वाढवण्यासाठी पाळायचे नैतिक प्रशिक्षणाचे नियम.

8 verses

बौद्ध धर्म से और

सभी देखें

तीन शरण: त्रिरत्न शरण घेण्याचा बौद्ध मंत्र

हा बौद्ध प्रार्थना पाली भाषेत बोलला जातो जेथे प्रार्थी बुद्ध, धर्म आणि संघ (त्रिरत्न)चा शरण घेतो. हा शरण मंत्र तीन वेळा पुनरावृत्ती केला जातो, जो विश्वास आणि समर्पणचा ऐतिहासिक घोषणा आहे.

3 verses

मृतक नातेवाईकांना पुण्यदान

हा थेरवाद बौद्ध परंपरेतील एक छोटा पाली श्लोक आहे, जो दिवंगत नातेवाईकांना पुण्य अर्पण करण्यासाठी आणि त्यांच्या सुखाची कामना करण्यासाठी तीन वेळा म्हटला जातो. थेरवाद अंत्यसंस्कार व स्मरण विधींमध्ये तो वारंवार वापरला जातो.

3 verses

मनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)

धम्मपदातील 33-43 श्लोक: अस्थिर मन रक्षण करणे कठीण असते, तथापि दमिता आणि सुदिशेने निर्देशित मन खरी आनंद आणि भयमुक्तता नियमित करते।

11 verses

धम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)

धम्मपदाचा यमक वग्ग (श्लोक 1-20) या धर्मग्रंथला सुरुवात देतो, असे शिकवतो की मन सर्व अनुभवांना आकार देतो आणि शत्रुता समाप्त करणे प्रतिशोध नाही, तर अद्वेषाने होते।

20 verses

अप्रमाद वग्ग: धम्मपदातील सजगतेची सुवचने

धम्मपदाचे श्लोक 21-32: अपप्रमाद (सावधानता) अमृताचा मार्ग, प्रमाद (असावधानता) मृत्यूचा मार्ग - तेव्हा बुद्धिमान लोक त्यांचे लक्ष ध्यान संपत्तीसारखे संरक्षण करतात।

12 verses

अरहंत वग्ग: पूर्ण मुक्त महापुरुष (गाथा ९०–९९)

धम्मपदाचे अरहंत वग्ग (गाथा 90–99) जागृत अरहंताचा, जो इच्छा-मुक्त आहेत, सन्मान करतात; जे जेथे राहतील तेथे शांत असतात, जसे हंस उडताना पाछे कोणताही पदचिन्ह ठेवत नाहीत.

10 verses

संबंधित शिकवणी

तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत

बौद्ध धर्ममार्ग वग्ग: आर्य अष्टांगिक मार्ग व त्रिलक्षण (गाथा २७३–२८९)बौद्ध धर्मनिरय वग्ग: अधर्म, खोटेपणा व दुर्गती (गाथा ३०६–३१९)