Kabirs samadhi en mazaar in Maghar

Volgens de traditie koos Kabir ervoor zijn laatste dagen door te brengen in Maghar in plaats van in de heilige stad Varanasi. Hij trotseerde bewust het populaire geloof dat sterven in Varanasi, Kashi, bevrijding garandeert, terwijl sterven in Maghar leidt tot een mindere wedergeboorte. Hij stierf daar in het jaar 1518. Het was, in overeenstemming met alles wat hij had geleerd, een definitieve verwerping van rituele kortere wegen naar het goddelijke, ten gunste van een leven en een dood die geheel op zijn eigen voorwaarden werden geleefd.

Na Kabirs dood zouden zowel zijn hindoeïstische als zijn moslimvolgelingen zich hebben verzameld om zijn lichaam op te eisen voor hun eigen begrafenisrituelen: de hindoes wilden hem cremeren, de moslims wilden hem begraven. Terwijl de twee groepen twistten over zijn stoffelijke resten, luidt de traditie dat Kabir zelf voor hen verscheen en hen opdroeg het doek dat zijn lichaam bedekte op te tillen en eronder te kijken.

Toen de discipelen het doek optilden, vonden zij helemaal geen lijk, alleen een hoop bloemen op de plek waar zijn lichaam had gelegen. Omdat zij zich niet over bloemen konden twisten zoals zij zich over een lichaam hadden getwist, verdeelden de twee gemeenschappen de bloesems onder elkaar. De moslims begroeven hun helft in Maghar zelf, en de hindoes brachten hun helft naar Varanasi om die volgens hun eigen riten te cremeren; elke traditie voltooide haar rouw op de wijze die zij heilig achtte.

Waar de helft van Kabirs bloemen in Maghar werd begraven, werden zowel een samadhi, het hindoeïstische gedenkteken, als een mazaar, het moslimgraf, gebouwd; ze staan ongeveer honderd (100) meter van elkaar. Beide worden tot op de dag van vandaag onderhouden en bezocht: een blijvend, tastbaar monument voor een leraar die weigerde door één enkele traditie te worden opgeëist, zelfs niet in de vorm van zijn eigen gedenkteken.

Maghar trekt evenzeer kabir-panthi's, hindoe- en moslimpelgrims en geleerden van het syncretistische bhakti-soefi-erfgoed van India aan. De Kabir Chaura math in Varanasi bewaart de plaats waar hij leefde en onderwees, terwijl Maghar bewaart hoe hij, in de dood zoals in het leven, weigerde zijn leer te laten reduceren tot één enkele religieuze identiteit. Kabirs eigen verzen, waarvan vele later werden opgenomen in de liederen van de Guru Granth Sahib, hadden diezelfde weigering al lang voor zijn dood tot het hart van zijn leer gemaakt, voordat zijn sterven de plaats in een bestemming voor pelgrims veranderde.

De legende van de bloemen beschrijft niet simpelweg twee gemeenschappen die overeenkomen de plaats vreedzaam te delen. Zij beschrijft een twist zo hevig dat alleen het verdwijnen van het lichaam zelf die kon ontzenuwen. Dit detail is van belang, omdat het Kabirs leer verankert in een werkelijk, concreet conflict, in plaats van eenheid voor te stellen als iets dat moeiteloos tot stand kwam. Het wonder gaf beide gemeenschappen iets om in hun eigen taal te betreuren: bloemen die verdeeld konden worden op een manier die één lichaam nooit had toegelaten. Elke traditie kon haar eigen riten volledig voltooien, zonder te worden gevraagd haar praktijk op te geven ten gunste van de ander.

De meeste leerstellingen over religieuze eenheid worden overgebracht als uitspraken, verzen of preken die een luisteraar kan aanvaarden of terzijde kan schuiven. Maghar voert zijn argument in plaats daarvan via een eenvoudige fysieke opstelling: twee bouwwerken op honderd meter afstand, elk volledig geëerd volgens de eigen traditie, geen van beide opgeslokt door het andere of boven het andere geplaatst. Een bezoeker hoeft geen enkel vers van Kabirs poëzie te begrijpen om te vatten wat de plek zegt, want de opstelling zelf voltrekt de leer voordat er één woord wordt uitgesproken.

Kabirs besluit om in Maghar te sterven in plaats van in Varanasi draagt een eigen, stil argument in zich, los van wat er daarna gebeurde. Door bewust de plek te kiezen waarvan het volksgeloof veronderstelde dat ze hem tot een mindere wedergeboorte zou veroordelen, stelde hij de bewering op de proef dat bevrijding van de geografie afhangt en niet van de kwaliteit van het geleefde leven. Dat hij in Maghar stierf en eeuwen later nog altijd wordt herinnerd als een bevrijde meester, op een plek die twee geloofsrichtingen nog steeds heilig genoeg achten om haar te onderhouden en te bezoeken, vormt Kabirs eigen stille weerlegging van het geloof waartegen hij zijn laatste dagen doorbracht.

Een pelgrim die in Maghar aankomt, kan niet zomaar eerbied betonen aan één heiligdom en weer vertrekken, zoals de meeste heilige plaatsen toestaan. De samadhi en de mazaar staan zo dicht bij elkaar dat het bezoeken van de ene zonder de andere minstens te erkennen een bewuste blik opzij vereist; en de meeste pelgrims die zo ver reizen, kiezen er liever voor de korte afstand tussen beide bouwwerken te voet af te leggen. Deze kleine, lichamelijke handeling, van het ene gedenkteken naar het andere lopen, herhaalt in het klein de oversteek die Kabirs eigen leven van iedereen die hem ontmoette vroeg. Het is de bereidheid om een waarheid te benaderen die weigerde binnen de grenzen van één geloof opgesloten te blijven.