Kabir Chaura Math

In het hart van het oude Varanasi staat Kabir Chaura, de wijk en de math (klooster) die traditioneel wordt aangewezen als de woning van Kabir, de mystieke dichter uit de vijftiende eeuw die van wever tot dichter van de mystiek werd en wiens verzen bewaard zijn in de Guru Granth Sahib, de Kabir Bijak, de Sakhi Granth en de Kabir Granthavali. De overlevering houdt in dat Kabir hier als zuigeling werd gevonden door een moslimwever genaamd Niru en zijn vrouw Nima, die hem in deze buurt grootbrachten. Zij leerden hem hun eigen vak, het weven, dat later veel van Kabirs meest onvergetelijke beelden van draad, weefgetouw en stof zou leveren.

Kabir Chaura is ook de plek waar de overlevering het meest beroemde voorval uit zijn vroege jeugd situeert: zijn aanvaarding als leerling door de vaishnava-heilige Ramananda, een devotionele dichter-heilige wiens eigen onderricht binnen het devotionele vaishnavisme neigde naar de monistische Advaita-filosofie. Volgens de legende die de traditie van de Kabir Panth bewaart, eiste de jonge Kabir, pas vijf jaar oud en geboren in een weversgezin van lage kaste, Ramananda als zijn goeroe op. Hij deed dat ondanks de maatschappelijke barrières die zo'n band gewoonlijk zouden hebben verhinderd. In plaats van de jongen weg te sturen, nam Ramananda hem aan; een besluit dat herinnerd wordt als datgene wat Ramananda zelf ertoe bracht de praktijk van onaanraakbaarheid, die de kastenconventie van hem verwachtte, achter zich te laten. Deze ene ontmoeting wordt door de Kabir Panth, meer dan welk formeel onderricht Ramananda later ook gaf, beschouwd als het geestelijke zaad waaruit Kabirs hele latere leven van grensoverschrijdende devotie groeide.

Anders dan veel historische heiligdommen die uitsluitend als bedevaartsoord dienen, blijft Kabir Chaura Math een actieve religieuze instelling. Het is de thuisbasis van een lijn van mahants, of abten, die relikwieën die met Kabir verbonden zijn bewaren en de tempel en de samadhi-gebouwen van de plek onderhouden. Zij blijven zijn leer doorgeven aan nieuwe generaties kabir panthi's die komen zoeken naar dezelfde directe, onbemiddelde ontmoeting met het goddelijke die Kabir zelf onderwees.

Kabirs eigen leven eindigde in Maghar en niet in Kabir Chaura, en het verhaal van zijn dood is voor zijn nalatenschap bijna even centraal geworden als het verhaal van zijn leven. Toen hij overleed, eisten zowel hindoes als moslims die hij had geïnspireerd hem als de hunne op; elke gemeenschap wilde de begrafenisriten volgens het eigen gebruik voltrekken. De overlevering herinnert zich dat dit geschil vanzelf oploste. Het lichaam dat naar verluidt onder het lijkkleed werd gevonden, kon noch voor crematie noch voor begrafenis volledig worden opgeëist, zoals beide gemeenschappen hadden verwacht; een laatste les, menen de gelovigen, even scherp als alles wat Kabir ooit in verzen schreef.

Kabir Chaura weerspiegelt hetzelfde grensoverschrijdende karakter als Kabirs eigen poëzie. Het wordt zowel door hindoe- als door moslimgelovigen bezocht, en door volgelingen van de bredere sant-traditie, ver buiten de formele Kabir Panth. Die veelheid aan bezoekers is niet toevallig. Het is misschien wel de waarachtigste levende uitdrukking van Kabirs eigen leer over de goddelijke eenheid voorbij sektarische verdeeldheid, een leer die haar eerste bewijsterrein vond in precies deze wijk, waar de zoon van een wever van lage kaste eens, tegen alle maatschappelijke verwachtingen van zijn tijd in, verklaarde dat hij al een goeroe had.

Veel heilige plekken die met grote heiligen worden geassocieerd, zijn in de loop der eeuwen herbouwd tot grootse tempelcomplexen, maar Kabir Chaura is relatief bescheiden gebleven, verscholen in de achterafsteegjes van een werkende buurt in plaats van verheven op een afzonderlijk heilig vlak. Gelovigen die er op bezoek komen, merken vaak op dat deze bescheidenheid beter bij Kabirs eigen leer past dan welke grootser architectuur ook, omdat zijn verzen er herhaaldelijk voor waarschuwden om uitgebreid ritueel of monumentale bouwwerken te verwarren met oprechte devotie. Het weefgetouw van een wever, niet een troon, stond altijd dichter bij het hart van wat Kabir werkelijk onderwees. Het voortdurende leven van Kabir Chaura als werkend math, en niet als museum, houdt die leer zichtbaar levend voor elke pelgrim die nog steeds door de poorten loopt.

De verzen die met deze wijk worden geassocieerd, zijn ver buiten de steegjes gereisd waar Kabir zelf ooit stof weefde; het gedocumenteerde totaal van zijn lofzangen die in de Guru Granth Sahib zijn opgenomen, bedraagt 541. Ze kregen een plaats in de Guru Granth Sahib naast de lofzangen van de sikh-goeroes, een opmerkelijk bewijs van hoe volledig Kabirs leer elke grens overschreed die zijn eigen biografie al had overschreden. De Kabir Bijak, verzameld en bewaard door zijn eigen volgelingen van de Kabir Panth, en de Sakhi Granth en de Kabir Granthavali, samengesteld door andere lijnen, bewaren elk een iets andere selectie en ordening van zijn tweeregelige verzen. Deze diversiteit in tekstoverlevering weerspiegelt dezelfde veelheid aan bezoekers die nog steeds naar Kabir Chaura wordt getrokken. Geen enkele sekte of gemeenschap heeft ooit volledig bepaald hoe Kabirs woorden worden herinnerd, net zomin als één gemeenschap zijn lichaam in Maghar volledig kon opeisen.

Bezoekers van Kabir Chaura vinden vandaag geen van de grote processies of uitgebreide ritueel-kalenders die veel andere beroemde heilige plekken van Varanasi kenmerken, en juist die stilte is een deel van wat pelgrims zoeken. De mahants die het math onderhouden, zetten een onderwijstraditie voort die gericht is op de directe ontmoeting met Kabirs eigen woorden, die worden voorgedragen en uitgelegd in plaats van alleen als relikwieën achter glas te worden vereerd. Dit houdt de plek in geest dichter bij een levend klaslokaal dan bij een monument dat in één historisch moment is bevroren. Voor veel kabir panthi's gaat de bedevaart naar Kabir Chaura minder over staan waar ooit een beroemd persoon stond, en meer over terugkeren, hoe kort ook, naar diezelfde ongekunstelde aandacht die voor het eerst een vijfjarige wevenszoon in staat stelde een goeroe te herkennen waar de gewoonte zei dat er geen te vinden was.