ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਮਠ

ਪੁਰਾਣੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਸਥਿਤ ਹੈ — ਉਹ ਮੁਹੱਲਾ ਅਤੇ ਮਠ ਜਿਸਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਤੋਂ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵੀ ਬਣੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਘਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਕਬੀਰ ਬੀਜਕ, ਸਾਖੀ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨੀਰੂ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੁਲਾਹੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੀਮਾ ਨੇ ਲੱਭਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਿੱਤਾ, ਯਾਨੀ ਬੁਣਾਈ ਸਿਖਾਈ; ਉਹੀ ਬੁਣਾਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਧਾਗੇ, ਖੱਡੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰੂਪਕਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੀ।

ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਵਾਇਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਟਨਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ: ਵੈਸ਼ਨਵ ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੇਲੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣਾ। ਭਗਤੀ ਕਵੀ-ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਭਗਤੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਦਵੈਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵੱਲ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਪੰਥ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਗਏ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਨ ਹੀ ਨਾ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਨੇ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੀ ਰੀਤ ਛੱਡਣ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ ਜਿਸਦੀ ਜਾਤ-ਪ੍ਰਥਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਰਸਮੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਕਬੀਰ ਪੰਥ ਇਸ ਇੱਕੋ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਆਤਮਿਕ ਬੀਜ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਗਤੀ ਉੱਗੀ।

ਕੇਵਲ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਮਠ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੰਤਾਂ, ਜਾਂ ਮਠਾਧੀਸ਼ਾਂ, ਦੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਵੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕਬੀਰ ਪੰਥੀਆਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਗਾਤਾਰ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸੇ ਸਿੱਧੇ, ਵਿਚੋਲਗੀ-ਰਹਿਤ ਰੱਬੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਗਹਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਕਥਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਥਾ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੋਲਾ ਛੱਡ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਿਹਾ; ਹਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਰਵਾਇਤ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝਗੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੰਤਿਮ ਚਾਦਰ ਹੇਠੋਂ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਆਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਣ ਯੋਗ ਸੀ; ਭਗਤ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ — ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖਾ।

ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਅ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਕਬੀਰ ਪੰਥ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬਹੁਲਤਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ — ਫਿਰਕੂ ਵੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰੱਬੀ ਏਕਤਾ — ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਚਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਰਖ-ਭੂਮੀ ਇਸੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ — ਜਿੱਥੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਰ ਸਮਾਜਿਕ ਆਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾ ਕੇ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈ।

ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ-ਸਮੂਹਾਂ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਾਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲ ਉੱਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ ਬਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੁਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਦਗੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਥਾਪਤਕਲਾ ਨਾਲੋਂ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਰਮਕਾਂਡ ਜਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਖੱਡੀ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਤਖ਼ਤ, ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨੇੜੇ ਰਹੀ ਜੋ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮਠ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਜੀਵਨ ਉਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵੰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਮੁਹੱਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬਾਣੀ ਉਹਨਾਂ ਗਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਪ ਕਦੇ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਦਰਜ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 541 ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਮਿਲੀ — ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਹਰ ਹੱਦ ਕਿੰਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ। ਕਬੀਰ ਬੀਜਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਬੀਰ ਪੰਥੀ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਕਬੀਰ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ — ਹਰ ਇੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋਹਿਆਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਇਹ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਵੱਲ ਅੱਜ ਵੀ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੰਥ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਗਹਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਜਤਾ ਸਕਿਆ ਸੀ।

ਅੱਜ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਲੂਸ ਜਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ; ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਠ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹੰਤ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਪਿੱਛੇ ਕੇਵਲ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਯਾਦਗਾਰ ਨਾਲੋਂ, ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਜਮਾਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਰ ਪੰਥੀਆਂ ਲਈ, ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਿਸੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਦੇ ਕਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਨ ਬਾਰੇ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਸਾਦੇ, ਅਲੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਧਿਆਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈ — ਉਹੀ ਧਿਆਨ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਰੀਤ ਆਖਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।