এক সুচিন্তিত অন্তিম বাছনি
পৰম্পৰা অনুসাৰে, কবীৰে নিজৰ অন্তিম দিনবোৰ পবিত্ৰ নগৰী বাৰাণসীৰ সলনি মাঘৰত কটাবলৈ বাছনি কৰিছিল। বাৰাণসী, অৰ্থাৎ কাশীত মৃত্যু হ’লে মুক্তি নিশ্চিত হয়, আৰু মাঘৰত মৃত্যু হ’লে নিম্নতৰ পুনৰ্জন্ম হয় বুলি প্ৰচলিত বিশ্বাসটোক তেওঁ ইচ্ছাকৃতভাবে প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। তেওঁ ১৫১৮ চনত তাতেই দেহত্যাগ কৰিছিল। তেওঁ শিকোৱা সকলো কথাৰ সৈতে সঙ্গতি ৰাখি, এইটো ঈশ্বৰলৈ পোৱাৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ চমু পথসমূহৰ চূড়ান্ত প্ৰত্যাখ্যান আছিল; নিজৰ চৰ্তত জীৱন যাপন কৰা আৰু নিজৰ চৰ্তত মৃত্যু গ্ৰহণ কৰা জীৱনৰ প্ৰতীক।
শৰীৰৰ লৈ বিবাদ
কবীৰৰ মৃত্যুৰ পিছত, তেওঁৰ হিন্দু আৰু মুছলমান উভয় অনুগামী নিজ নিজ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ বাবে তেওঁৰ শৰীৰৰ ওপৰত দাবী কৰিবলৈ একত্ৰিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়; হিন্দুসকলে তেওঁক দাহ কৰিব বিচাৰিছিল, আৰু মুছলমানসকলে তেওঁক সমাধিস্থ কৰিব বিচাৰিছিল। দুয়ো দলে যেতিয়া তেওঁৰ অৱশেষ লৈ তৰ্ক কৰি আছিল, পৰম্পৰাই কয় যে কবীৰে নিজেই তেওঁলোকৰ সন্মুখত প্ৰকট হৈ শৰীৰ ঢাকি থকা কাপোৰখন তুলি তাৰ তলত চাবলৈ কৈছিল।
শৰীৰ আছিল যিখন ঠাইত ফুল
শিষ্যসকলে কাপোৰখন তুলিলে তাত কোনো মৃতদেহ নাছিল; তেওঁৰ শৰীৰ যিখন ঠাইত আছিল, তাত কেৱল ফুলৰ স্তূপহে আছিল। শৰীৰৰ লৈ যেনেকৈ বিবাদ হৈছিল, ফুলৰ লৈও তেনেকৈ বিবাদ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে, দুয়ো সম্প্ৰদায়ে ফুলবোৰ নিজৰ মাজত ভাগ কৰি ললে। মুছলমানসকলে নিজৰ অংশ মাঘৰতে সমাধিস্থ কৰিলে; হিন্দুসকলে নিজৰ অংশ বাৰাণসীলৈ লৈ গৈ নিজৰ ৰীতি অনুসৰি দাহ কৰিলে। প্ৰতিটো পৰম্পৰাই তাক পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা পদ্ধতিৰে নিজৰ শোক সম্পূৰ্ণ কৰিলে।
এশ মিটাৰ দূৰত্বত দুটা স্মাৰক
কবীৰৰ ফুলৰ অৰ্ধেক অংশ মাঘৰত সমাধিস্থ কৰা ঠাইত, হিন্দু স্মাৰক সমাধি আৰু মুছলমান সমাধি মাজাৰ, দুয়োটা নিৰ্মাণ কৰা হ’ল; সেইবোৰ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় এশ (100) মিটাৰ দূৰত থিয় হৈ আছে। আজিও দুয়োটাৰে ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হয় আৰু তাত দৰ্শনাৰ্থীসকলে যায়; কোনো এটা পৰম্পৰাৰ বুলি ধৰা দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা গুৰুৰ বাবে, নিজৰ স্মাৰকৰ ক্ষেত্ৰতো, এইটো এটা চিৰস্থায়ী, ভৌতিক স্মাৰক।
সম্প্ৰদায়ৰ ঊৰ্ধ্বৰ এক তীৰ্থযাত্ৰা
মাঘৰে কবীৰপন্থী, হিন্দু আৰু মুছলমান তীৰ্থযাত্ৰী, আৰু ভাৰতৰ সমন্বয়ী ভক্তি-সূফী ঐতিহ্যৰ গৱেষকসকলক একেদৰে আকৰ্ষণ কৰে। বাৰাণসীৰ কবীৰ চৌৰা মঠে তেওঁ বাস কৰি উপদেশ দিয়া ঠাইখন সংৰক্ষণ কৰে; মাঘৰে সংৰক্ষণ কৰে যে জীৱনত যেনেকৈ, মৃত্যুতো তেওঁ নিজৰ শিক্ষাক কোনো এটা ধৰ্মীয় পৰিচয়লৈ সীমাবদ্ধ কৰিবলৈ কেনেকৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। কবীৰৰ নিজৰ পদবোৰ, যিবোৰৰ বহুতো পিছত গুৰু গ্ৰন্থ সাহিবৰ ভজনৰ মাজত সংকলিত হৈছিল, তেওঁৰ মৃত্যুৱে এই ঠাইখন তীৰ্থযাত্ৰীৰ দৰ্শনযোগ্য স্থান কৰাৰ বহু আগতেই এই অস্বীকৃতিক তেওঁৰ শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ কৰি তুলিছিল।
বিবাদ এৰাই নহয়, অলৌকিকতাই ইয়াক কেনেকৈ সমাধান কৰিলে
ফুলৰ কাহিনীটোৱে সৰলভাবে এইটো কোৱা নাই যে দুয়ো সম্প্ৰদায় শান্তিপূৰ্ণভাৱে ঠাইখন ভাগ কৰিবলৈ সন্মত হ’ল। ইয়াত এনে তীব্ৰ বিবাদৰ বৰ্ণনা আছে যিটো কেৱল শৰীৰটোৱেই অদৃশ্য হ’লে শান্ত হ’ব পাৰিলহেঁতেন। এই বিৱৰণ গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ ই একতাক সহজে অহা বস্তু হিচাপে উপস্থাপন নকৰি, কবীৰৰ শিক্ষাক এক প্ৰকৃত, সুনিৰ্দিষ্ট সংঘাতত মূলবদ্ধ ৰাখে। সেই অলৌকিকতাই দুয়ো সম্প্ৰদায়ক নিজৰ ভাষাত শোক কৰাৰ এটা উপায় দিলে; এটা শৰীৰে কেতিয়াও সম্ভৱ নকৰা ধৰণে ফুলবোৰ ভাগ কৰিব পৰা হ’ল। প্ৰতিটো পৰম্পৰাই আনৰ বাবে নিজৰ আচাৰ এৰিবলৈ কোৱা নহৈ, নিজৰ ৰীতি-নীতি সম্পূৰ্ণৰূপে পালন কৰিব পাৰিলে।
কথাৰ সলনি গঢ়ৰ জৰিয়তে যুক্তি দিয়া স্মাৰক
ধৰ্মীয় একতাৰ বিষয়ে অধিকাংশ শিক্ষা বিবৃতি, পদ বা প্ৰৱচন ৰূপে দিয়া হয়, যিবোৰ শ্ৰোতাই গ্ৰহণ কৰিব পাৰে বা আঁতৰাই থ’ব পাৰে। মাঘৰে তাৰ সলনি সৰল ভৌতিক বিন্যাসৰ জৰিয়তে নিজৰ যুক্তি আগবঢ়ায়: এশ মিটাৰ দূৰত্বত থকা দুটা গঠন, প্ৰতিটো নিজ পৰম্পৰা অনুসৰি সম্পূৰ্ণৰূপে সন্মানিত, আৰু একোটাই আনটোত লীন নহয় বা আনটোতকৈ ওপৰত স্থাপন কৰা নহয়। স্থানটোৱে কি কয় সেয়া বুজিবলৈ দৰ্শনাৰ্থীক কবীৰৰ কাব্যৰ এটাও পদ বুজিবলগীয়া নহয়, কাৰণ এটা শব্দও উচ্চাৰণ নহওঁতেই বিন্যাসটোৱেই শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
পৰম্পৰাই অভিশপ্ত বুলি কোৱা ঠাইৰ বাছনি
বাৰাণসীৰ সলনি মাঘৰত মৃত্যুবৰণ কৰাৰ কবীৰৰ সিদ্ধান্তৰ নিজস্ব এক নীৰৱ যুক্তি আছে, যি পিছত যি ঘটিল তাৰ পৰা স্বতন্ত্ৰ। যি ঠাইৰ বিষয়ে জনপ্ৰিয় বিশ্বাস আছিল যে তাত মৃত্যুৱে তেওঁক নিম্নতৰ পুনৰ্জন্মলৈ ঠেলি দিব, সেই ঠাইখনেই ইচ্ছাকৃতভাৱে বাছি লৈ তেওঁ এই দাবীৰ প্ৰত্যক্ষ পৰীক্ষা কৰিলে যে মুক্তি ভূগোলৰ ওপৰত নহয়, বৰঞ্চ যাপন কৰা জীৱনৰ গুণগত মানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। মাঘৰত মৃত্যুবৰণ কৰি, শতিকাৰ পিছতো মুক্ত গুৰু হিচাপে স্মৰণ কৰা হোৱা, আৰু দুটা বিশ্বাসে আজিও পবিত্ৰ বুলি ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা আৰু দৰ্শন কৰা ঠাইত সেয়া ঘটা, এইটো কবীৰৰ নিজৰ নীৰৱ খণ্ডন, যি বিশ্বাসক প্ৰত্যাহ্বান জনাই তেওঁ নিজৰ অন্তিম দিনবোৰ কটাইছিল।
এই ঠাইৱে নিজৰ দৰ্শনাৰ্থীৰ পৰা কি বিচাৰে
মাঘৰলৈ অহা তীৰ্থযাত্ৰীয়ে, অধিকাংশ পবিত্ৰ স্থানে যেনেকৈ অনুমতি দিয়ে, এটা মাথো দেউলত শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি সৰলভাৱে গুচি যাব নোৱাৰে। সমাধি আৰু মাজাৰ এনেকৈ ওচৰা-ওচৰিকৈ আছে যে এটা দৰ্শন কৰোঁতে আনটোক কমেও স্বীকাৰ নকৰাকৈ থাকিলে সেইটো এটা ইচ্ছাকৃতভাৱে দৃষ্টি আঁতৰোৱা কাম হৈ পৰে; আৰু ইমান দূৰৰ পৰা অহা অধিকাংশ তীৰ্থযাত্ৰীয়ে তাৰ সলনি দুটা গঠনৰ মাজৰ চুটি দূৰত্বটো খোজকাঢ়ি পাৰ হোৱাটো বাছি লয়। এটা স্মাৰকৰ পৰা আনটোলৈ যোৱা এই সৰু, ভৌতিক কাৰ্যটোৱে, কবীৰৰ নিজৰ জীৱনে তেওঁক লগ পোৱা প্ৰতিজনৰ পৰা যি পাৰ হোৱাটো দাবী কৰিছিল, তাৰেই সৰু ৰূপটো পুনৰাবৃত্তি কৰে। এক বিশ্বাসৰ সীমাৰ ভিতৰত আৱদ্ধ হৈ থাকিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা সত্যৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ ইচ্ছা এইটো।
আপুনি জানেনে?
মাঘৰৰ সৈতে ‘নিম্নতৰ’ পৰলোকৰ সম্বন্ধ কবীৰৰো আগৰ বহু পুৰণি লোকবিশ্বাস; তাত দেহত্যাগ কৰাৰ তেওঁৰ বাছনি আছিল ইয়াৰ সুচিন্তিত আৰু স্পষ্ট প্ৰত্যাখ্যান, আকস্মিক নহয়।
পুৰণি গ্ৰন্থ আৰু আঞ্চলিক ব্যৱহাৰত এই ঠাইৰ নাম কেতিয়াবা ‘মগাহৰ’ বুলি লিখা হয়।
উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্য চৰকাৰে মাঘৰৰ কবীৰ সমাধি স্থলক এটা আনুষ্ঠানিক স্মাৰক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰাঙ্গণ হিচাপে বিকশিত কৰিছে; ই ধৰ্মীয় গুৰুত্বৰ বাহিৰেও এক ঐতিহ্য স্থান হিচাপে ইয়াৰ মৰ্যাদা প্ৰতিফলিত কৰে।
Sant Kabir
কবীৰৰ ভজন: দেহক সূক্ষ্ম বস্ত্ৰৰ দৰে বৰ্ণনা কৰে, যিটো ৰামনামৰ ৰঙত ৰঙীন কৰি কলংকহীনভাৱে ঘূৰাই দিব লাগে; জীৱন ক্ষণস্থায়ী বুলি স্মৰণ কৰাই দিয়ে।
এই ভজনত কবীৰে ভক্তক কৈছে যে ঈশ্বৰ দেৱালয়, মছজিদ বা কাবা-কৈলাশত নাই, বৰং তেওঁ প্ৰতি উশাহত উপস্থিত। খোজকাৰীয়ে মুহূৰ্তৰ তালাশত তেওঁক লগ পাব পাৰে।
এই পদটো হৈছে এটা সন্ত দোহা, য'ত মধুৰ আৰু শীতল বাক্যৰ গুণৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে। এনে বাণী ব্যৱহাৰ কৰিলে মনৰ অহংকাৰ নাশ হয় আৰু আনকো শীতল কৰি নিজেও শীতল হোৱা যায়।
কবীৰৰ নামত প্ৰচলিত এই দোহাটোৱে শিকায় যে আনৰ মাজত বেয়া বিচাৰিলে একো নাপালে, কিন্তু নিজৰ হৃদয়ত সন্ধান কৰিলে নিজতকৈ বেয়া কোনো নাপালে।
কবীৰ পন্থৰ পৰা অধিক
বাৰাণসীৰ কবীৰ চৌৰা ঐতিহ্যগতভাৱে কবীৰৰ গৃহ আৰু সেই স্থান হিচাপে শ্ৰদ্ধেয়, য'ত তেওঁৰ গুৰু ৰামানন্দে তেওঁক শিষ্যৰূপে গ্ৰহণ কৰিছিল; আজি ই কবীৰ পন্থৰ প্ৰধান পীঠ।
বিজক কবীৰ পন্থৰ পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ, য’ত সন্ত কবীৰ দাস জীৰ গভীৰ আধ্যাত্মিক শিক্ষা আছে।
সন্ত কবীৰৰ দুটা শাৰীৰ পদ (*দোহা*) জপ আৰু মনন তৎক্ষণাত আধ্যাত্মিক জ্ঞান, আত্ম-পৰ্যবেক্ষণ আৰু শান্তি প্ৰদান কৰে।
সৎলোক হৈছে সৎপুৰুষ (সত্য পৰমেশ্বৰ)ৰ অমৰ, শোকহীন আধ্যাত্মিক খণ্ড, জন্ম-মৃত্যুৰ সীমাৰ বাহিৰত।
সন্ত কবীৰৰ তীক্ষ্ণ ভক্তিমূলক শ্লোকবোৰে সন্ধানীসকলক সোঁৱৰাই দিয়ে যে ঈশ্বৰ কৰুণা, সত্য আৰু প্ৰেমত পোৱা যায়, খালী ধৰ্মীয় প্ৰদৰ্শনত নহয়।
চৌকা বাৰা কাবীৰ পন্থৰ কেন্দ্ৰীয় পৱিত্ৰ অনুষ্ঠান, য'ত ভক্তিমূলক গান, চাকি জ্বলোৱা, নাৰিকল অৰ্পণ আৰু আধ্যাত্মিক দীক্ষা অন্তৰ্ভুক্ত।
সম্পৰ্কিত শিক্ষা
একেই শিক্ষা, বিভিন্ন পৰম্পৰাত প্ৰতিধ্বনিত