ਤੁਕਾਂ
256. ਮਨਮਾਨੀ ਅਥਵਾ ਜਲਦੀ ਫੈਸਲਾ ਦੇ ਕੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਹਿਤ ਅਤੇ ਅਹਿਤ ਦੋਵੋ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ...
ਸ਼ਲੋਕ 1
257. ਜੋ ਬਿਨਾ ਜਲਦੀ, ਧਰਮ ਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਰਾਖਿਆ ਅਜਿਹਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁਖ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾ 'ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
258. ਸਿਰਫ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਵੈਰ ਤੋ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਭੈ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾ 'ਬੁੱਧਿਮਾਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
259. ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਧਰਮ-ਧਾਰੀ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਥੋਡ਼ਾ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਲ ਅਪ੍ਰਮੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੱਚਾ ਧਰਮ-ਧਾਰੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
260. ਸਿਰਫ ਮੱਥੇ ਦੇ ਗੋਰੇ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਰ੍ਥ (ਥੇਰ) ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਪਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ 'ਵਿਅਰਥ ਮਰਕੱਮ' (ਮੋਘਜਿਨ੍ਣ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
261. ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ ਧੀ ਪੁਰਸ਼ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾ 'ਸਮਰ੍ਥ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
262. ਸਿਰਫ ਵਾਕ-ਕੌਸ਼ਲ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਨ ਨਹੀ ਬਨਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਈਰਸ਼ਾਲੂ, ਕੰਜੂਸ ਅਤੇ ਛਲ-ਕਪਟੀ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
263. ਪਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਸਮੂਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਜੜ ਸਮੇਤ ਚੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ—ਉਹ ਦੋਸ਼-ਮੁਕਤ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾ 'ਸਜ਼ਿਅਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
264. ਮੁੰਡੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵ੍ਰਤ-ਭੰਗ, ਝੂਠ-ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਾਸਨਾ ਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਮਾਣ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁਖ ਕਿਵੇ ਸਮਾਣ ਬਨ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਲੋਕ 9
265. ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਹਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀਆਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲੋ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਮਾਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
266. ਸਿਰਫ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਕੋਈ ਭਿਖੂ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਅਪਨਾ ਕੇ ਕੋਈ ਭਿਖੂ ਨਹੀ ਬਨਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
267. ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪੁਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੋਵੇ ਸਿਉਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਏ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਲ ਨਾਲ ਜਗਤ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾ 'ਭਿਖੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
268. ਸਿਰਫ ਚੁੱਪ ਨਾਲ ਅਨਜਾਣ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਮੁਨੀ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤਰਾਜੂ ਜਿਵੇ ਸ਼ੁੱਤਮ ਲੈਦਾ ਹੈ...
ਸ਼ਲੋਕ 13
269. ...ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵਿਰਖਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਹੈ; ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਮੁਨੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
270. ਜੀਵਜੰਤੂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਕੇ ਕੋਈ ਆਰਿਆ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਸਭ ਜੀਵਜੰਤੂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਕੋਈ 'ਆਰਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
271. ਨਾ ਮਾਤਰ ਨੀਤੀ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਇਕਾਂਤ ਰਹਿਣ ਨਾਲ...
ਸ਼ਲੋਕ 16
272. ...'ਮੈ ਤਿਆਗ ਦੇ ਸੁਖ ਛੁਆ ਹੈ'—ਆਂ ਕਹ ਕੇ ਕੋਈ ਭਿਖੂ ਸੰਤਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਭ ਆਸ਼ਰਵਾਂ (ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਾਵਾਂ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਿਰਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ!
ਸ਼ਲੋਕ 17
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇ, ਪਾਲੀ ਕੈਨਨ) ਦੇ ਧੰਮੱਠ ਵੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਗਾਥਾ 256–272। ਸਾਵੱਥੀ ਦੇ ਜੇਤਵਨ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਗਾਥਾਵਾਂ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਨਿਆਈ ਜੱਜਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਦਰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਹੰਕਾਰੀ ਬਿਰਧ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ, ਅਤੇ ਮੁੰਡਨ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਵਿਖਾਵੇ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ ਲੋਭ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਖੰਡੀ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਛਿੜੇ। ਗਾਥਾ 256–257 ਸਾਵੱਥੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਜਿਸਟ੍ਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਗਾਥਾ 260–261 ਥੇਰ ਲਕੁੰਡਕ ਭੱਦਿਯ ਬਾਰੇ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਹੋਏ ਭਿਕਸ਼ੂ ਕੱਦ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਮਣੇਰ ਸਮਝ ਬੈਠੇ, ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਧੌਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਥੇਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਅਤੇ ਗਾਥਾ 264–265 ਭਿਕਸ਼ੂ ਹੱਥਕ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਬਹਿਸਾਂ ਜਿੱਤਦਾ ਸੀ। ਗਾਥਾ 271–272 ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਾੜਨਾ ਸਨ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀ ਇਕਾਂਤ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਬੈਠਣ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਨਿਰਪੱਖ ਨਿਆ (ਗਾਥਾਵਾਂ 256–257)
ਪੱਖਦਾਰ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੱਚ ਅਤੇ ਗਲਤ ਦੋਵੋ ਨੂੰ ਤੋਲਦਾ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸੱਚ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਹ ਹੀ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਚਾ ਸਮਰ੍ਥ (ਗਾਥਾਵਾਂ 260–261)
ਸਿਰਫ ਮੱਥਾ ਧੂਸਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਰ੍ਥ ਨਹੀ ਬਨਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਪਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ 'ਵਿਅਰਥ ਮਰਕੱਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਰ੍ਥ ਹੈ।
ਸਿਰਫ ਮੁੰਡਨ ਨਾਲ ਸਮਾਣ ਨਹੀ (ਗਾਥਾਵਾਂ 264–265)
ਮੁੰਡੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵ੍ਰਤ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਾਸਨਾ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਣ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਜੋ ਸਭ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਹਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀਆਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਚਾ ਆਰਿਆ (ਗਾਥਾ 270)
ਜੀਵਜੰਤੂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹਾਂਚਾਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਆਰਿਆ ਨਹੀ ਬਨਦਾ। ਸਭ ਜੀਵਜੰਤੂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਕੋਈ 'ਆਰਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਤਾਨ ਨਾ ਪਾਓ (ਗਾਥਾਵਾਂ 271–272)
ਨਾ ਮਾਤਰ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਇਕਾਂਤ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਭਿਖੂ ਸੰਤਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—'ਮੈ ਤਿਅਾਗ ਦਾ ਸੁਖ ਛੁਆ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ—ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਭ ਆਸ਼ਰਵਾਂ (ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਾਵਾਂ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਿਰਸੀ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਏ!
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ