ਤੁਕਾਂ
273. ਸਭ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਅੰਗੀ ਮਾਰਗ ਸ਼ਿਰੇਸ਼ ਹੈ; ਸਭ ਸੱਚਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟੀ ਆਰੀ ਸੱਚਾਈਆਂ ਸ਼ਿਰੇਸ਼ ਹਨ; ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਰਾਗ ਸ਼ਿਰੇਸ਼ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਦੋ-ਪੇਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਨਨ-ਨੇਤਰ ਸ਼ਿਰੇਸ਼ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
274. ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਓ! ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਾਰ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਮੋਹ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
275. ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲ ਕੇ ਤੁਸੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੋਗੇ। ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੱਢਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਆਪ ਸਮਝ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
276. ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ; ਤਥਾਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਾਰ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
277. 'ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਅਨਿੱਚ ਹਨ'—ਜਦ ਕੋਈ ਪਰਬੁੱਧ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬੀ-ਵਜ਼ਹ ਲਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪੱਥ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
278. 'ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਦੁੱਖ ਹਨ'—ਜਦ ਕੋਈ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬੀ-ਵਜ਼ਹ ਲਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪੱਥ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
279. 'ਸਭ ਧਰਮ ਅਨਾਤਮਾ ਹਨ'—ਜਦ ਕੋਈ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬੀ-ਵਜ਼ਹ ਲਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪੱਥ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
280. ਜਾਗਣ ਦਾ ਸਮਾ ਆਓ ਤੇ ਨਾ ਜਾਗੇ, ਯੁਵਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੋਂ ਅਲਸੀ, ਨਿਰਬਲ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ, ਮਨਦ ਬੁੱਧੀ—ਅਜਿਹਾ ਅਲਸੀ ਕਦੇ ਹਕਮਤ ਦਾ ਪੱਥ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
281. ਬਾਣਾ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਮਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸ੍ਵਯੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਤ, ਸ਼ਰੀਰ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਕਾਮ ਨਾ ਕਰਦਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕਰਮ-ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਪੱਥ ਅਪਨਾਓ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
282. ਯੋਗ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਯੋਗ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਿਆਸ ਹੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿੱਕਾਸ ਅਤੇ ਅਵਨਤੀ ਦਾ ਦੁ-ਮਾਰਗ ਜਾਣ ਕਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਵਧੇ ਏਨਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
283. ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਕਾਟ ਲਓ, ਸਿਰਫ ਇਕ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ! ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਹੀ ਭੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਟਿਲ ਝਾੜ ਨੂੰ ਕਾਟ ਕੇ, ਜੰਗਲ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਹੇ ਭਿੱਖਿਆਂ!
ਸ਼ਲੋਕ 11
284. ਜਦ ਤੱਕ ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪੁਰਖ ਦੀ ਕਾਮ-ਆਸ ਦੀ ਸੂਖ਼ਮ ਜ਼ਾ ਭੀ ਕੱਟੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾ ਦਾ ਦੂਧ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਬਛੜਾ ਮਾ ਨਾਲ ਬਖਤਾ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
285. ਆਪ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਓ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੁੜ ਦਾ ਸਫੇਦ ਕਮਲ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੱਟਾ ਜਾਏ. ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸਾਧ ਕਰੋ ਜੋ ਸੁਗਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ.
ਸ਼ਲੋਕ 13
286. 'ਇੱਥੇ ਰਿਆਣ-ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਾਂ, ਇੱਥੇ ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਾਂ'—ਏਨਾ ਮੂੜ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੀ ਆਸਨ-ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਬੁਖਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
287. ਬੇਟਿਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੋ ਸੀ ਮਸਤ, ਲੌਕਿਕ ਜਿਵਨ ਵਿੱਚ ਮਨ ਡੂੰਘੇ ਬੰਧੇ ਵਾਲੇ ਅਦਮੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਗਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਇਆ ਹੋਇਆ ਗਾਂ ਵਖਾਮ ਵੱਡੀ ਬਹੁ ਵਿੱਚ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
288. ਬੇਟਾ ਰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮੌਤ ਦੇ ਹੱਥ ਪੜਦਾ ਆਦਮੀ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੁਚਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 16
289. ਇਸ ਸਤਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ੀਲਮਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧਮਾਨ ਮੁੰਡਾ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਪੱਥ ਦਰਾਜ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 17
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇਆ, ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ) ਦਾ ਮੱਗ ਵੱਗ ਹੈ, ਗਾਥਾ 273–289। ਸਾਵੱਥੀ ਦੇ ਜੇਤਵਨ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਗਾਥਾਵਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ-ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਬੁੱਧ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪਧਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚੇ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਾਰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ: ਅਸ਼ਟਾਂਗਿਕ ਆਰੀਆ ਮਾਰਗ, ਜੋ ਹਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਥਾ 283–284 ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਵਨ’ (ਜੰਗਲ) ਅਤੇ ‘ਵਨਥ’ (ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਝਾੜੀ) ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਖੇਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਗਾਥਾ 287–288 ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸਾਗੋਤਮੀ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਰੋੜ੍ਹ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਹੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਸਰਵੋਚ੍ਚ ਮਾਰਗ (ਗਾਥਾ 273)
ਸਭ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਅੰਗੀ ਮਾਰਗ ਸ਼ਿਰੇਸ਼ ਹੈ; ਸਭ ਸੱਚਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟੀ ਆਰੀ ਸੱਚਾਈਆਂ ਸ਼ਿਰੇਸ਼ ਹਨ; ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਰਾਗ ਸ਼ਿਰੇਸ਼ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਦੋ-ਪੇਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ-ਨੇਤਰ ਬੁੱਧ ਸ਼ਿਰੇਸ਼ ਹਨ।
ਆਪ ਯਤਨ ਅਤੇ ਗੁਰਾਂ (ਗਾਥਾ 276)
ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਕਸ਼ਮ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ; ਤਥਾਗਤ ਕੇਵਲ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਾਰ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ।
ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹੇਠ-ਭਾਉ (ਗਾਥਾਵਾਂ 277–279)
'ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਅਨਿੱਚ ਹਨ'; 'ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਦੁੱਖ ਹਨ'; 'ਸਭ ਧਰਮ ਅਨਾਤਮਾ ਹਨ'। ਜਦ ਕੋਈ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬੇ-ਰੋਜ਼ ਹੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।
ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਜੰਗਲ ਕਾਟੋ (ਗਾਥਾਵਾਂ 283–284)
ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਕਾਟ ਲਓ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ! ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਹੀ ਭੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਤੇ ਇਸਦੀ ਝਾੜ ਨੂੰ ਕਾਟ ਕੇ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਹੇ ਭਿੱਖਿਆਂ!
ਮੌਤ ਦਾ ਮਹਾ ਤੂਫਾਨ (ਗਾਥਾਵਾਂ 287–288)
ਬੇਟਿਆਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੌਕਿਕ ਜਿਵਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਗੂੜਕ ਬੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਅਦਮੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਏ ਗਾਂਵ ਨੂੰ ਬੁਜ਼ਰਗ ਹੜ ਵਹਾ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਟਾ, ਪਿਤਾ ਨ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੌਤ ਆਣ ਤੇ ਕੋਈ ਸਾਹਚਰਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ