ਤੁਕਾਂ
235. ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸੁੱਕੇ ਪੀਲੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹੋ; ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਤੁਹਾਡੇ ਲਾਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਸਮਗ੍ਰੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ!
ਸ਼ਲੋਕ 1
236. ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਆਪ ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਬਣਾਓ! ਛੇਤੀ ਮੇਹਨਤ ਕਰੋ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਬਨੋ! ਮੈਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਨਿਰਦੋਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਰਜ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਮੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੋਗੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
237. ਤੁਹਾਡੀ ਆਯੁ ਹੁਣ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਯਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹੋ। ਰਾਸ਼ਟੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ, ਤਦਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਸਮਗ੍ਰੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ!
ਸ਼ਲੋਕ 3
238. ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਆਪ ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਬਣਾਓ! ਛੇਤੀ ਮੇਹਨਤ ਕਰੋ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਬਨੋ! ਮੈਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਨਿਰਦੋਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਜਨਮ ਜਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸੋਗੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
239. ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਪਲ ਪਲ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਜਾਤਰੀ ਆਪਣੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਹਿਰ ਕਾਰੀਗਰ ਤਾਪਿਆ ਚਾਂਦੀ ਤੋਂ ਮੈਲ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
240. ਜਿਵੇਂ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਪਿਦਾ ਹੋਇਆ ਜੰਗ ਉਸੇ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੂਣ ਨਾਲ ਯਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਨਿਯਮ ਜਾਤਰੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਜਾ ਤੋਂ ਕਸਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
241. ਸਵਾਧਿਆ ਨਾ ਕਰਨਾ ਮੰਤਰਾ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ; ਮੁਰੰਮਤ ਨਾ ਕਰਨਾ ਘਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ; ਆਲਸ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ; ਬੇ-ਧਿਆਨ ਰਾਖਿਆਂ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
242. ਦੁਰਾਚਾਰ ਔਰਤ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ; ਕੰਜੂਸੀ ਦਾਤਾ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ; ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਸੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਮੈਲ ਹਨ, ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੁਂਡੀ ਲੋਕ ਦਵੈਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
243. ਪਰ ਸਾਰੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਵਧ ਭਿਆਨਕ ਹੈ ਅਜਿਆਨ। ਹੇ ਭਿੱਖੂਓ! ਇਸ ਸਰਵ ਮੈਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬਨੋ!
ਸ਼ਲੋਕ 9
244. ਜੋ ਲਜਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੈ, ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਧੁਰਤਾਲੁ ਹੈ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਮਲਾਵਰ ਹੈ, ਮੈਲਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
245. ਪਰ ਜੋ ਲਜਾਲੁ ਹੈ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਲਿਪਤ ਹੈ, ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
246. ਜੋ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ...
ਸ਼ਲੋਕ 12
247. ...ਅਤੇ ਮਦ ਪਾਣਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ—ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕ ਜੜ ਖੋਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
248. ਮਨੁੱਖ, ਜਾਣ: ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ! ਲੋਭ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਤੁਹਾਡੇ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਦਾ ਖ਼ਮਰ ਨਾ ਬਣ ਜਾਣ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
249. ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੂਜਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਮਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
250. ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਈਰਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟੀ, ਮੂਲ ਤੋਂ ਉੱਖੜੀ, ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ—ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਮਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 16
251. ਕਾਮ ਵਾਂਗ ਅਗਨੀ ਨਹੀਂ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਂਗ ਜੰਜੀਰ ਨਹੀਂ; ਮੋਹ ਵਾਂਗ ਜਾਲ ਨਹੀਂ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਵਾਹ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 17
252. ਦੂਜਿਆ ਦਾ ਦੋਸ ਦੇਖਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਦੋਸ ਦੇਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆ ਦਾ ਦੋਸ ਤੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਲਾਓ, ਪਰ ਤਮਾਸ਼ਾ ਬਾਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਨਕਲੀ ਪਾਸਾ ਛੁਪਾਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਦੋਸ ਲੁਕਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 18
253. ਜੋ ਸਦਾ ਦੂਜਿਆ ਦਾ ਦੋਸ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਿੱਜਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਮੈਲ ਵੱਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਲ ਨਾਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 19
254. ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਗ ਨਹੀਂ; ਆਰਜ ਰਸਤੇ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਸਰਮਣ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਫੈਲਾਓ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਤਥਾਗਤ ਫੈਲਾਓ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 20
255. ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਗ ਨਹੀਂ; ਆਰਜ ਰਸਤੇ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਸਰਮਣ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾਕ ਨਹੀਂ; ਬੁਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 21
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇ, ਪਾਲੀ ਕੈਨਨ) ਦੇ ਮਲ ਵੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਗਾਥਾ 235–255। ਸਾਵੱਥੀ ਦੇ ਜੇਤਵਨ ਅਤੇ ਰਾਜਗਹ ਦੇ ਵੇਲੁਵਨ ਵਿੱਚ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਗਾਥਾਵਾਂ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ, ਕਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਨੈਤਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ। ਗਾਥਾ 235–238 ਇੱਕ ਬਿਰਧ ਕਸਾਈ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪੂੰਜੀ ਜੋੜੇ ਜੀਵਿਆ। ਗਾਥਾ 240 ਉਸ ਭਿਕਸ਼ੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਚੀਵਰ ਨਾਲ ਜਨੂੰਨੀ ਮੋਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਰ ਕੇ ਉਸੇ ਚੀਵਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮਿਆ। ਗਾਥਾ 246–248 ਨੇ ਪੰਜ ਸ਼ੀਲਾਂ (ਪੰਚਸੀਲ) ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਵਸਥਿਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਸ਼ੀਲ ਦਾ ਭੰਗ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਸੁੱਕਿਆ ਪੱਤਾ (ਸ਼ਲੋਕ 235–238)
ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਕੇ ਪੀਲੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜੋ ਡਿਗਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ; ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪਾਸੀ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਬਾਟ ਲਈ ਕੋਈ ਸਮਗ੍ਰੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਛੇਤੀ ਮੇਹਨਤ ਕਰੋ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਬਨੋ! ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਬਣਾਓ!
ਕ੍ਰਮਸ਼ ਸ਼ੁੱਧੀ (ਸ਼ਲੋਕ 239)
ਜਿਵੇਂ ਹੁਨਰਮੰਦ ਸੁਨਾਰ ਤਾਪਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਖਿੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੈਲਾ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੁਧਿਮਾਨ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਪਲਾਂ ਪਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹੇ ਦਾ ਜੰਗ (ਸ਼ਲੋਕ 240)
ਜਿਵੇਂ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਪਿਦਾ ਹੋਇਆ ਜੰਗ ਉਸੇ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨਿਯਮਤ ਆਦਮੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਦੁਖ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਵ ਮੈਲ: ਅਜਿਆਨ (ਸ਼ਲੋਕ 243)
ਸਾਰੀ ਮੈਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਹੇ ਭਿੱਖੂਓ! ਇਸ ਸਰਵ ਮੈਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬਨੋ!
ਦੂਜਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਣਾ (ਸ਼ਲੋਕ 252–253)
ਦੂਜਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਦੇਖਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਦੋਸ਼ ਦੇਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਦਾ ਦੂਜਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਮੈਲ ਵੱਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ