ਤੁਕਾਂ
320. ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਗ ਸਹਿ ਲਿਆ; ਕਿਉਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਅਨਿਯਮਤ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
321. ਸਿਰਫ ਦਾਨ਼ ਜਾਨਵਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਸਿਰਫ ਦਾਨ਼ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਤਮ ਹੈ—ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਵਲਗਲ ਲਾਂਛਨ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
322. ਪ੍ਰਸਿੱਖ ਖੱਚਰ ਖੁਬਸੂਰਤ ਹਨ, ਸਿੰਧ ਨਸਲ ਦੇ ਖਰੇ ਤਖਤਿਆਂ ਖੁਬਸੂਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਡੇ ਸੂੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਖੁਬਸੂਰਤ ਹਨ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਾਨ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹਨਾਂ ਸਭਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਧਰੇ ਘਾ ਖੁਬਸੂਰਤ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
323. ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਅਛੁਤ ਸਥਾਨ (ਨਿਰਵਾਣ) ਤਕ ਨਹੀਂ ਪੌਂਚ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮ-ਨਿਯਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸੰਪੂਰਨ ਦਮਿਤ ਸਵ ਕਰਤੇ ਪੌਂਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
324. ਧਨਪਾਲ ਨਾਮ ਦਾ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਬਲ ਰੁੱਤ ਤੋਂ ਭਿਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਨਾਲੋਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਹਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਉਹ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
325. ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਆਲਸ, ਲੋਭ, ਨੀਂਦ ਦਾ ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਦਾਦ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨਾ ਖਾ ਖਾ ਮੋਟੇ ਹੁਏ ਬਹੁਤ ਵਡੇ ਸਝ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਰੋਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮੰਦ-ਬੁੱਧ ਮੂਰਖ ਬਾਰ ਮੰਦ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
326. ਪਹਿਲੇ ਇਹ ਚਿੱਤ ਅਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹਾ ਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬੁਧਿ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਨ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਮਹਾਵਤ ਮਦਮਸਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
327. ਜਾਗ੍ਰਤ ਰਹੋ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰੋ! ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਚਕਤ ਵਿੱਚ ਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਰਾ ਕਰਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਆਖਾ ਖਾਈ ਖੁੱਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਕਲਾ ਲੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
328. ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਧਿਮਾਨ, ਸਜ਼ਿਆਮੁੱਦ ਸਾਥੀ ਮਿਲੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੋ—ਸਭ ਭੈ-ਭਏ ਵੱਤਦੇ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਸਜਾਗਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਥ ਚਲੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
329. ਪਰ ਜੇ ਅਜਿਹੋ ਬੁਧਿਮਾਨ, ਸਜ਼ਿਆਮੁੱਦ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ—ਤਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਤ ਪੰਥ ਤਿਆਗ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮਾਤਂਗ ਹਾਥੀ ਵਨ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕੇਲੇ ਚਲੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
330. ਅਕੇਲੇ ਚਲਣਾ ਬਹਿਤ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮਿਕ ਬੁਰਾਈ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਅਕੇਲੇ ਚਲੋ, ਮਾਤਂਗ ਹਾਥੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇ-ਪ੍ਰਬਾ ਰਹ ਕੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
331. ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਆਵਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਲਭਣਾ ਸੁਖ ਹੈ; ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸਤੋਂ ਸੰਤੋਸ਼ ਸੁਖ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪੁੰਨ ਸੁਖ ਹੈ; ਪਰ ਸਭ ਕਸ਼ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਛੱਡ ਪ੍ਰਮ ਸੁਖ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
332. ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਤੇ ਪੁਜਾ ਸੁਖ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਾਣ ਤੇ ਪੁਜਾ ਵੀ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸੰਨਯਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੁਖ ਹੈ; ਪਵਿਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਸੁਖ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
333. ਬੁਢਾਪੇ ਤਕ ਬਰਕਰਾਰ ਸ਼ੀਲ ਸੁਖ ਹੈ; ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਰਦਾ ਸੁਖ ਹੈ; ਜ੍ਞਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੁਖ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਕਤਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਮ ਸੁਖ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇਆ, ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ) ਦਾ ਨਾਗ ਵੱਗ ਹੈ, ਗਾਥਾ 320–333। ਕੋਸੰਬੀ ਅਤੇ ਸਾਵੱਤਥੀ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਥਾ 320–322 ਕੋਸੰਬੀ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਮਾਗੰਦੀਆ ਨੇ, ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾੜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ। ਪੂਜਨੀਕ ਆਨੰਦ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਗਰ ਚੱਲਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਕਿ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਬੁੱਧ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਸਾਨ੍ਹ ਹਾਥੀ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਥਾ 328–330 ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਰਿਲੇੱਯਕ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਾਲੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਨਾ (ਪਿੰਡ 320)
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਗਾਲੀਆਂ ਸਹਿ ਲਿਆ; ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਲੋਕ ਬੁਰੇ ਚਲਨੀ ਹਨ।
ਆਤਮ-ਦਮਨ ਹੀ ਸਰਵਉੱਤਮ (ਪਿੰਡ 321–323)
ਪ੍ਰਸਿੱਖ ਖੱਚਰ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਸਿੰਧ ਨਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਖਤਿਆਂ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਡੇ ਸੂੰਡ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਮਹਾਨ ਹਨ; ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਸਬ ਤੋਂ ਕਿਧਰੇ ਵਾਡਾ ਸੁਸ਼ਾਵ ਜੋ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਿਆ ਹੈ।
ਜੰਗਲੀ ਮਨ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਨਾ (ਪਿੰਡ 326)
ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਮਨ ਜਿਧਰ ਆਪਾਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਧਰ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਧਰ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਸੀ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੋਕਾਂ ਗਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਨ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਮਹਾਵਤ ਮਦੋਨਮਾਦ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕੇਲੇ ਮੰਡਿਆ ਬਹੁ ਭਲਾ (ਪਿੰਡ 328–330)
ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਧਿਮਾਨ, ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਥੀ ਮਿਲੇ ਜੋ ਚੰਗੀ ਜੀਵਨ ਗਜੁ ਕਰਦਾ ਹਾ, ਤਾ ਸਾਹ ਭਜਾਂ ਸਭ ਭਈ-ਭਯ ਜਿਤਕਰ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਚਲੋ। ਪਰ ਜੇ ਅਜਿਹੋ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਤ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਅਕੇਲੋ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਾਤਂਗ ਹਾਥੀ ਵਣ ਵਿਚ ਅਕੇਲੋ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਸਾ ਮੂਢ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ; ਅਕੇਲੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਾ ਕਰਕੇ ਮੰਡਿਆ ਬਹੁ ਭਲਾ।
ਚਾਰ ਵਿਧ ਸੁਖ (ਪਿੰਡ 331–333)
ਹੋਵੇ ਤਾ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਸੁਖ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਇਆ ਹੋਏ ਸੋ ਸੰਤੋਖ ਸੁਖ ਹੈ; ਜਿਉ ਦੇ ਅਨਤ ਤੇ ਪੂੰਜ ਸੁਖ ਹੈ; ਪਰ ਸਭ ਕਸ਼ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਛੱਡ ਪਹਿ ਸਰਸ ਸੁਖ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ