ਤੁਕਾਂ
334. ਅਸ਼ਵਚੇਤ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤਿਸ਼ਨਾ ਬੇਜ ਲਤਾ ਵਾਲੀ ਵਰਗਾ ਉਗਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਖੋਜਦੇ ਲੰਮੜ ਦੀ ਤਰ ਆਓ-ਭੂਓ, ਬੁਜੁਰਗ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਝ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
335. ਇਹ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੀਣ, ਜ਼ਹਰੀ ਤੇ ਵਾਸਗੇ ਤਿਸ਼ਨਾ ਜੋ ਕੋ ਵੀ ਪਕੜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੁੱਖ ਭਾਰ ਵਾਲੀ ਵਾਂ ਤੋਂ ਭਿੱਜੀ ਬਿਰਿਆ ਘਾਹ ਦੀ ਜਿਹਾ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
336. ਪਰ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਹੀਣ ਤਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੇਤੁ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਉਸ ਦੁੱਖ ਕਮਲ ਪੱਤੇ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੂੰਦ ਸਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵਾਲੀ ਜਿਹਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
337. ਤਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਜੇਤ ਲੱਗ ਆਦਮੀ ਲਈ, ਦੁੱਖ ਉਸ ਤੋਂ ਫਿਸਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕੱਟ ਆਦਮੀ ਲਈ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
338. ਜਿਵੇਂ ਕੱਟਿਆ ਰੁੱਖ ਵੀ ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਵਲਦੀ ਅਤੇ ਖੋਧ ਨਾ ਹਵੇ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਫੂਟਦਾ ਹੈ, ਮੀਦੇ ਆ ਤਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਅਨੁਸਾਏ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਖਤਮ ਨਾ ਹਵੇ ਦੇ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਬਾਰ ਬਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
339. ਜਦੋਂ ਤਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪੱਚਾ ਜੜ੍ਹ ਸਭ ਪਾਸੇ ਨੀ ਹੋਣ ਦੇ, ਜੇ ਮਨ ਇਸ ਨਾਲ ਰਜ਼ਾ ਨਾ ਹਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
340. ਜੋ ਪੰਜ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨੋ ਹਨ, ਓਹ ਤਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
341. ਜੇ ਆਦਮੀ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਤੇ ਸੋਚ ਸਮਝਵੇ, ਤਿਸ਼ਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
342. ਤਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜ ਕੇ, ਜੋ ਤੇ ਚਾਹਤ ਦਾ ਕਾਬੂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰੇ, ਓਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਨੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
343. ਜੋ ਭੰਡਾਰ ਜਮਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਸੋ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਾ ਸੁਖੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
344. ਇੱਕ ਭਿੱਖੂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਠੋ ਪਰ ਫੇਰ ਘਰਬਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੇਲ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਜੰਜੀਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
345. ਬੁਧਿਮਾਨ ਭਿੱਖੂ ਤਿਸ਼ਨਾ ਕੱਟ ਕੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
346. ਤਿਸ਼ਨਾ ਨਹੀ, ਰਾਗ ਨਹੀ, ਦੋਸ ਨਹੀ - ਬੁਧਿਮਾਨ ਆਦਮੀ ਦੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਮੁਬਾਰਕ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
347. ਚਾਹਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਸੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖੁਸ਼।
ਸ਼ਲੋਕ 14
348. ਭੂਤ ਛੱਡਾ, ਭਵਿੱਖ ਛੱਡਾ, ਵਰਤਮਾਨ ਛੱਡਾ! ਹੋਂਦ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਾਸੇ ਪਾਰ ਜਾ! ਦਿਮਾਗ ਜਦੋਂ ਸਭ ਜਗਾ ਨੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੇ ਜਨਮ ਤੇ ਬਿਓਂਤਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਆਓਲ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
349. ਜੋ ਕਾਮ ਚਾਹਤ ਛੱਡੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਨਹੀ। ਸੋ ਨਿਰਵਾਣ ਪਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 16
350. ਜੋ ਸੰਚਾ ਪ਼ਾੜੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡੇ, ਸੋ ਬੋਧ ਨਾਲ ਸਾਥੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 17
351. ਤਿਸ਼ਨਾ ਮੋਖ ਆਦਮੀ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਚਾਂਦ ਵਾਲੀ ਜਿਹਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 18
352. ਜੋ ਲਾਲਸਾ ਛੱਡੇ, ਕੋਈ ਖੋਜ ਨਹੀ। ਸੋ ਨਿਰਵਾਣ ਪਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 19
353. ਜੋ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਉਹ ਬੁੱਧ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਜੇਤ ਪਾ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੇਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 20
354. ਧਮ੍ਮ ਦਾਨ ਸਭ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਉਂ ਹੈ; ਧਮ੍ਮ ਰਸ ਸਭ ਰਸ ਤੋਂ ਬਿਉਂ ਹੈ; ਧਮ੍ਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਉਂ ਹੈ; ਤਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਖਤਮ ਸਭ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜੇਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 21
355. ਮਾਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਨੋ, ਤਿਸ਼ਨਾ ਨਾ ਹੋ ਤਾ ਖੁਸ਼ੀ ਪੂਰੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 22
356. ਅਨੁਚਿਤ ਘਾਹ ਖੇਤ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਹੈ, ਤਿਸ਼ਨਾ, ਦੋਸ, ਮੋਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 23
357. ਇਸ ਲਈ ਤਿਸ਼ਨਾ, ਦੋਸ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਬੇ ਅਖੰਡਤਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 24
358. ਵੀਤਰਾਗ ਆਦਮੀ ਬੋਧ ਧਮ੍ਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਨੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 25
359. ਜੋ ਤਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਸੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਵੇ; ਜੋ ਤਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 26
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇਆ, ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ) ਦਾ ਤਣ੍ਹਾ ਵੱਗ ਹੈ, ਗਾਥਾ 334 ਤੋਂ 359 ਤੱਕ। ਸਾਵੱਤਥੀ, ਰਾਜਗਹ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਥਾ 337 ਜੇਤਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਟ ਸੁੱਟੋ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁਗੰਧਿਤ ਬਿਰਣ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਗਾਥਾ 344 ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਭਿਖਸ਼ੂ ਬਾਰੇ ਆਖੀ ਗਈ ਜੋ ਜੰਗਲ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੈਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੁੜ ਬੇੜੀਆਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਪਏ। ਗਾਥਾ 353 ਬੋਧ ਗਯਾ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਸਾਧਕ ਉਪਕ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦਾ ਆਪਣੀ ਆਤਮ-ਬੋਧ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਲਾਨ ਸੀ। ਗਾਥਾ 354 ਸਾਵੱਤਥੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੱਕ ਨੂੰ ਆਖੀ ਗਈ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾਨ, ਰਸ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਬਾਰੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਤਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲਤਾ (ਗਾਥਾ 334–336)
ਅਸ਼ਵਚੇਤ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤਿਸ਼ਨਾ ਬੇਜ ਲਤਾ ਵਾਲੀ ਵਰਗਾ ਉਗਦੀ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਖੋਜਦੇ ਲੰਮੜ ਦੀ ਤਰ ਆਓ-ਭੂਓ, ਬੁਜੁਰਗ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਝ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰ ਵਾਲੀ ਵਾਂ ਤੋਂ ਭਿੱਜੀ ਬਿਰਿਆ ਘਾਹ ਦੀ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਦੁਬਾਰਾ ਰੁੱਖ (ਗਾਥਾ 338)
ਜਿਵੇਂ ਕੱਟਿਆ ਰੁੱਖ ਵੀ ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਵਲਦੀ ਅਤੇ ਖੋਧ ਨਾ ਹਵੇ ਤਾਂ ਅਵੁ ਸੁੱ ਹੁਦਾ ਹੈ, ਮੀਦੇ ਆ ਤਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਅਨੁਸਾਏ (ਅਵਚੇਤ ਕੀ) ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਦਲ ਭਗੰ ਜਾਂ ਦੇ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਬਾਰ ਬਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਛੱਡਾ (ਗਾਥਾ 348)
ਭੂਤ ਛੱਡਾ, ਭਵਿੱਖ ਛੱਡਾ, ਵਰਤਮਾਨ ਛੱਡਾ! ਹੋਂਦ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਾਸੇ ਪਾਰ ਜਾ! ਦਿਮਾਗ ਜਦੋਂ ਸਭ ਜਗਾ ਨੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੇ ਜਨਮ ਤੇ ਬਿਓਂਤਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਆਓਲ।
ਪਰਮ ਦਾਨ ਅਤੇ ਜੇਤ (ਗਾਥਾ 354)
ਧਮ੍ਮ ਦਾਨ ਸਭ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਉਂ ਹੈ; ਧਮ੍ਮ ਰਸ ਸਭ ਰਸ ਤੋਂ ਬਿਉਂ ਹੈ; ਧਮ੍ਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਉਂ ਹੈ; ਤਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਖਤਮ ਸਭ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜੇਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਲ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਘਾਹ (ਗਾਥਾ 356–359)
ਉਦਾਸੀ ਘਾਹ ਖੇਤ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਹੈ; ਕਾਮ, ਦੋਸ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਲਾਭ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਮ, ਦੋਸ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਲਾਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਦਾਨ ਬੇ ਅਖੰਡਤਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ