ਸ਼ਬਦ, ਬਾਣੀ
ਪੰਜਾਬੀ/ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ "ਸ਼ਬਦ" (ਸ਼ਬਦ, ਧੁਨੀ) ਤੋਂ — ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਭਗਤ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸਤੋਤਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੀਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਜੀਵ ਬਾਣੀ ਹੈ — ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਦਿੱਵ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਨ ਦਾ ਰਾਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ‘ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਕੀ’ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
15 versesਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਕਟ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2 versesਇਹ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ ਅਤੇ ਨੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਾਣੇ ਭਗਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤਰਦੇ ਹਨ।
4 versesਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ ਦਾ ਸਲੋਕ (ਅੰਗ 517), ਜੋ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3 versesਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ (ਅੰਗ 694), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ; ਪਾਠ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਵੇਖੋ।
3 versesਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ: ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਗਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਰੱਸੀ ਸੱਪ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕੜੇ ਇੱਕੋ ਸੋਨਾ ਹਨ।
6 verses