ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ (ਧਨਾਸਰੀ)
ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ (ਅੰਗ 694), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ; ਪਾਠ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਵੇਖੋ।
ਤੁਕਾਂ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵਿਛੁੜਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਜੀਵ ਤੇਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰੀਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਖਜ਼ਾਨਾ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ-ਰਸ ਦੀ ਝਾਕ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਸੁਘੜ, ਸੁਜਾਨ ਅਤੇ ਅਨੂਪ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜੀਵ ਨੇ ਮੋਹ-ਵਸ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਿਆ ਮਨ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸੀ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਅਨੇਕ ਵਿਨੋਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
(ਪ੍ਰਭੂ) ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਰੰਗ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਪਰ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
(ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ) ਮਿਲਦਿਆਂ-ਮਿਲਦਿਆਂ ਜੀਵ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਆਸ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
'ਬਹੁਤ ਜਨਮ ਬਿਛੁਰੇ ਥੇ ਮਾਧਉ' ਵਾਲੀ ਤੁਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ 694 ਉੱਤੇ ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਹੈ। ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਵਜੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਠ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਟਿੱਪਣੀ: ਅੰਗ 694 ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੰਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਹਾਉ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ 'ਇਹੁ ਜਨਮੁ ਤੁਮੑਾਰੇ ਲੇਖੇ' ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਕਹਿ ਰਵਿਦਾਸ ਆਸ ਲਗਿ ਜੀਵਉ ਚਿਰ ਭਇਓ ਦਰਸਨੁ ਦੇਖੇ ॥੨॥੧॥' ਨਾਲ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਪਾਠ ਇਸ ਤੁਕ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਚਾਰ ਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਵ-ਰੂਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹੂਬਹੂ ਪਾਠ ਅੰਗ 694 ਉੱਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਥਾਨ
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ (15ਵੀਂ-16ਵੀਂ ਸਦੀ) ਹਨ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗ 694 ਉੱਤੇ ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ
ਧਨਾਸਰੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ।
ਇਹ ਤੁਕ
'ਬਹੁਤ ਜਨਮ ਬਿਛੁਰੇ ਥੇ ਮਾਧਉ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਹੇ ਮਾਧਵ, ਬਹੁਤ ਜਨਮ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ ਰਿਹਾ'। ਮਾਧਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਗ 694 ਦਾ ਪਾਠ ਅੱਗੇ 'ਇਹੁ ਜਨਮੁ ਤੁਮੑਾਰੇ ਲੇਖੇ' ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਜਨਮ ਤੇਰੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗੇ।
ਅੰਗ 694 ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ
ਰਹਾਉ ਦੀ ਤੁਕ 'ਹਉ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਉ ਰਮਈਆ ਕਾਰਨੇ' ਹੈ, ਭਾਵ ਮੈਂ ਰਮਈਆ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਲਿਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆਂ।
ਪਾਠ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ
ਇਸ ਪੰਨੇ ਦਾ ਪਾਠ ਇਸ ਤੁਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਬੰਦਾਂ (ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਪੰਛੀ, ਨਵ ਨਿਧਿ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਣਾ) ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅੰਗ 694 ਜਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਵ-ਰੂਪ ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਹੂਬਹੂ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗ 694 ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੋ।
Guru Ravidas Ji
ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ