ਮਾਟੀ ਕੋ ਪੁਤਰਾ (ਆਸਾ ਰਾਗ - ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ)
ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਮਨੁੱਖ) ਦਾ ਕੀ ਭਰਮ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨੱਚਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਦੇਖ-ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਸਮਾਏਗਾ। ਇਹੀ ਅਰਜ਼ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਮਾਇਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਸਤੂ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟ-ਲਪੇਟ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਬਿਖਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਭਰਮ (ਮੋਹ) ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਯਾਨੀ ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਦਾ ਖੇਲ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਗਣ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ 487 ਉੱਤੇ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਦੀ ਉਪਮਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਸਥਾਈਤਾ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
Bhagat Ravidas ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਾਗ
ਇਹ ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਸਨ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਚਮਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ 487 ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਆਸਾ ਰਾਗ ਆਸ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ
ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਪੁਤਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਥਾਈਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੁਤਲਾ ਕਿਵੇਂ ਨੱਚਦਾ ਹੈ — ਦੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਭੱਜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ; ਭਾਵ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਿਉਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ।
ਮਾਇਆ ਦਾ ਖੇਲ
ਇਸ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ (ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਮੋਹ) ਨੂੰ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਬਾਜ਼ੀਗਰ
ਅੰਗ 487 ਦੇ ਮੂਲ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਬਾਜ਼ੀਗਰ, ਭਾਵ ਰਚਣਹਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਜਾਗ ਕੇ ਰਚਣਹਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਪਾਉਣਾ ਹੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।
ਪਾਠ ਬਾਰੇ ਨੋਟ
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਢਿੱਲਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤੁਕਾਂ ਅੰਗ 487 ਦੇ ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਠ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ 487 ਵੇਖੋ।
Guru Ravidas Ji
ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ