माटीको पुत्र
यो गुरु ग्रन्थ साहिबमा समाविष्ट भगत रविदासको भजन हो, जसले मानव शरीर माटीबाट बनेको र मायाको मोहले भ्रमित भएर नाचिरहेको कुरा बताउँछ। यसले संसारको अस्थिरता र आत्माको वास्तविक स्वरूपबारे चिन्तन गराउँछ।
श्लोक
आसा राग। माटीको पुत्र (मानव शरीर) कसरी नाच्दछ? देख्दै, देख्दै र सुन्दै बाउलो हुन्छ। कहाँबाट आयो, कहाँ समायो? (यो नै रहाउ - पुनरावृत्ति पंक्ति)
श्लोक 1
जब केही पाउँछ, तब गर्व गर्छ। माया प्राप्त हुँदा त्यसैमा रम्छ। जब केही छुट्छ, तब रोउन थाल्छ। लपेट्दै लपेट्दै अन्तमा बिछुटिन्छ।
श्लोक 2
रविदास जी भन्छन्—यो भ्रम (संसारको मोह) कहिल्यै मेटिँदैन, जसरी सपनामा रात बिर्सिन्छ ।
श्लोक 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो भजन सिख धर्मको पवित्र ग्रन्थ गुरु ग्रन्थ साहिबको आसा राग (संगीतको एक विशेष धुन) खण्डमा समाविष्ट छ। यसका रचयिता भगत रविदास हुन्, जो पन्ध्रौँ–सोह्रौँ शताब्दीका भक्ति आन्दोलनका प्रमुख सन्त थिए। सिख परम्परामा यो भजन कीर्तन (भक्ति संगीत) को रूपमा गाइन्छ र ध्यान तथा चिन्तनको लागि प्रयोग गरिन्छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचनाकार
यो शब्द गुरु ग्रन्थ साहिबमा संकलित संत रविदास (रैदास)को रचना हो। रविदास १५औँ शताब्दीका भक्ति आन्दोलनका प्रमुख संत थिए, जो छुआछुत र सामाजिक असमानताको विरोधका लागि परिचित छन्।
राग
यो शब्द 'आसा' रागमा गाइन्छ, जुन गुरु ग्रन्थ साहिबको सबैभन्दा लामो राग हो। आसा राग प्रातःकालको समयमा गाइन्छ र यसले आत्मिक जागरण तथा सांसारिक मोहको नाशको भावना झल्काउँछ।
माटोको पुतलीको उपमा
रविदासले मानव जीवनलाई माटोको पुतलीसँग तुलना गरेका छन् – यो क्षणभर नाच्छ, तर वास्तवमा यसको कुनै स्थायित्व छैन। यो उपमा हिन्दू परम्पराको 'मृण्मय पुतलिका' (माटोको पुतली) को प्रतीकबाट लिइएको हो, जसले मानव शरीरको नश्वरता देखाउँछ।
माया र दुःखको चक्र
पहिलो पदमा भनिएको छ कि जब मानिसले केही पाउँछ, तब गर्व गर्छ, र जब त्यो बिछोडिन्छ, तब रुन थाल्छ। यसले माया (भ्रमात्मक आसक्ति) को चक्रलाई उजागर गर्छ, जसले मानिसलाई सुख-दुःखमा बाँधेर राख्छ। रविदासको अनुसार, यो भ्रम सपनाजस्तै छ जो रातभर देखिन्छ तर बिहान भएपछि बिर्सिन्छ।
रहाउ र अन्तिम विचार
यस शब्दको रहाउ (मूल पंक्ति)ले मानव जीवनको अर्थ खोज्न प्रेरित गर्छ – 'कहाँबाट आयो र कहाँ समायो?' अन्तिम पदमा रविदास भन्छन् कि यो भ्रम (भ्रम) कहिल्यै समाप्त हुँदैन, जस्तै सपनामा रात बित्छ। यो उपदेशले मानिसलाई आत्मिक जागरणको आवश्यकता देखाउँछ।
Guru Ravidas Ji
रविदासिया धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित