मायामोहविषयकं रविदासभगवतः स्तोत्रम्
इदं भक्तिगीतं मानवजीवनस्य मायामोहस्य च अनित्यतां वर्णयति। यथा स्वप्ने रात्रिः विस्मर्यते, तथैव संसारे सुखदुःखानि क्षणिकानि।
पद्यानि
मृत्तिकापुत्रः कथं नृत्यति? पश्यन् शृण्वन् च उन्मादं गच्छति। कुतः आगतः कुत्र समायाति? इति विस्मयः।
श्लोकः 1
यदि किञ्चित् लभते तदा दर्पं करोति। माया संप्राप्ता चेत् तदा तिष्ठति। यदा किञ्चित् वियुज्यते तदा रोदिति। विलपन् विलपन् अन्ते विचारयति।
श्लोकः 2
रविदासः कथयति – भ्रमः न निवर्तते। यथा स्वप्ने रात्रिः विस्मर्यते तथा।
श्लोकः 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं श्रीगुरुग्रन्थसाहिबे (आदिग्रन्थे) अन्तर्भूतम्, यत् श्रीरविदासभगवतः कृतिः अस्ति। भक्तिपरम्परायाम् (सन्तपरम्परायाम्) एतत् प्रातःकाले वा सत्सङ्गे गीयते। अस्य गीतस्य विषयः मायामोहस्य अनित्यता मानवजीवनस्य च क्षणभङ्गुरता।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
Bhagat Ravidas स्य अन्ये रचनाः
ज्ञातव्य-विशेषः
रचयिता
एषः श्लोकः श्रीगुरुग्रन्थसाहिबे रविदासमहाराजेन (सन्तरविदासेन) रचितः। रविदासः पञ्चदशशताब्द्याः भारते एकः प्रमुखः भक्तिकविः आसीत्, यः चर्मकारकुले जन्म लब्ध्वा अपि निर्गुणभक्तेः प्रचारं कृतवान्।
प्रतीकवादः
'मटी को पुत्रा' इति पदेन मनुष्यदेहः मृत्तिकानिर्मितः इति सूच्यते। अत्र कविः देहस्य नश्वरतां दर्शयति, यथा मृत्तिकायाः पुतलिका नृत्यति, तथैव मनुष्यः संसारे मोहितः सन् व्यवहरति।
मायावादः
प्रथमपद्ये 'माइआ मिली तब होइ रहावै' इति वचनेन मायायाः आसक्तिः जीवं बद्धं करोति इति स्पष्टम्। रविदासः अद्वैतवेदान्तस्य प्रभावेण मायां संसारकारणं मन्यते।
स्वप्नदृष्टान्तः
द्वितीयपद्ये 'जैसे सुपनै रैनि बिसरै' इति दृष्टान्तः अत्यन्तं प्रसिद्धः। यथा रात्रौ दृष्टः स्वप्नः प्रातः विस्मर्यते, तथैव संसारस्य सुखदुःखानि मिथ्याभूतानि इति बोधयति।
रचनाशैलीः
अयं श्लोकः 'आसा' रागे निबद्धः, यः गुरुग्रन्थसाहिबे प्रातःकालीनः रागः। अत्र 'रहाउ' इति ध्रुवपदं प्रत्येकपद्यान्ते आवर्तते, येन मुख्यभावः पुनः पुनः स्मार्यते।
दार्शनिकसन्देशः
रविदासः अत्र ब्रह्मजिज्ञासाम् उपदिशति – 'कह ते आइआ कहा समाइआ' इति प्रश्नेन जीवस्य उत्पत्तिस्थानं च लयस्थानं च विचारयितुं प्रेरयति। अन्ततः भ्रमनिवृत्तिः एव मोक्षः इति सिद्धान्तः।
Guru Ravidas Ji
रविदासियाधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता