मारुरागे रविदासवाणी
इदं रविदासेन विरचितं भक्तिगीतम्, यत्र भगवान् दीननाथत्वेन स्तूयते — स नीचान् उच्चान् करोति, दरिद्रान् पालयति, भक्तान् तारयति च ।
पद्यानि
मारूरागे रविदासस्य वाणी। एकः परमेश्वरः सद्गुरुप्रसादात्॥
श्लोकः 1
हे प्रिय, त्वया विना कः एतादृशं कर्म करोति? दरिद्रपालकः प्रभुः मम शिरसि छत्रं धारयति॥
श्लोकः 2
यस्य स्पर्शः जगति व्याप्नोति, तस्मिन् त्वमेव अवलम्बसे। मम गोविन्दः नीचम् उच्चं करोति, सः कस्मादपि न भीतः॥
श्लोकः 3
नामदेवः कबीरः तिलोचनः सधना सैनः तीर्णाः। रविदासः वदति, हे सन्ताः, शृणुत, प्रभुः सर्वान् तारयति॥
श्लोकः 4
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं गीतं श्रीगुरुग्रन्थसाहिबे मारुरागे (भारतीयसङ्गीतस्य रागविशेषे) संगृहीतम् । रविदासः पञ्चदश-षोडशशताब्द्यां चर्मकारकुले जातः भक्तिकविः, यस्य रचनाः सिखधर्मे अत्यन्तं पूज्यन्ते । अत्र नामदेव-कबीर-त्रिलोचन-साधना-सैनादीनां भक्तानाम् उल्लेखेन सर्वजातीनां कृते भगवत्कृपा सुलभेति प्रतिपाद्यते । एतत् सिखसम्प्रदाये रविदाससम्प्रदाये च पारम्परिकरूपेण गीयते ।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
ज्ञातव्य-विशेषः
रचयिता
रविदासः (रैदासः) भक्तिकालीनः संतकविः। चर्मकारजातीयोऽपि भक्त्या ऊर्ध्वगतिं प्राप्तवान्। अस्य पदस्य रागः मारूः, गुरुग्रन्थसाहिबे संगृहीतः।
गरीबनिवाज़
अत्र भगवान् ‘गरीबनिवाजु’ इति नाम्ना स्तूयते, यस्यार्थः ‘दरिद्राणां पालयिता’। रविदासः स्वनैच्यं दर्शयन् भगवतः कृपां वर्णयति यः नीचान् उच्चान् करोति।
संतगणनाः
नामदेवः, कबीरः, तिलोचनः, सधना, सैनः – एते पञ्च संताः उद्धृताः। भिन्नवर्णजातीयाः अपि भक्त्या मुक्तिं प्राप्तवन्तः। रविदासः तेषां गणने स्वयमपि योजयति, जातिभेदं निराकुर्वन्।
रहाउपद्धतिः
पदे ‘रहाउ’ इति ध्रुवपदं विद्यते, यत् गुरुग्रन्थसाहिबे मुख्यभावं सूचयति। अत्र ‘ऐसी लाल तुझ बिनु कउनु करै’ इति पुनरावर्तमानं वाक्यं भगवतः अद्वितीयं साहाय्यं द्योतयति।
सामाजिकसन्देशः
‘निचह ऊच करै मेरा गोबिन्दु’ – अनेन रविदासः भगवतः सामर्थ्यं प्रकाशयति यः नीचान् उच्चान् करोति। एतत् तत्कालीनजातिप्रथायाः विरुद्धं क्रान्तिकारि वचनम्।
Sant Namdev
रविदासियाधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता