अष्टाविंशतियुगानि विटे स्थितः — श्रीविठ्ठलारार्तिक्यम्

पण्डरपुरस्य श्रीविठ्ठलमन्दिरे नित्यं प्रातः ३:०० वादने गीयमाना इयं परमपावनी काकड-आरती। सन्त-तुकारामेन रचितायां अस्यां आरत्यां अरुणोदये भगवतः पाण्डुरङ्गस्य प्रबोधनं प्रार्थ्यते। चन्द्रभागातटे वैष्णवाः एकत्रिताः सन्तः दर्शनार्थं प्रतीक्षन्ते।

एते सप्तदशशतकीयमराठीसंततुकारामकृताः श्लोकाः एकान्तवासस्य आनन्दं वर्णयन्ति, यत्र वृक्षाः, पक्षिणः, निरावरणं च व्योम परितः सन्ति। कविः सरलजीवनेन सन्तोषं लभते—चीरकम्, कमण्डलुः, वायुश्च सहायः—भगवत्कथाश्रवणात् परमं सुखं प्राप्नोति, स्वमनसि च सामञ्जस्यं अनुभवति।

सन्तबहिणाबायीमहोदयायाः अयं प्रसिद्धः अभङ्गः वारकरीपरम्परायाः ऐतिहासिकं तात्त्विकं च स्वरूपं वर्णयति। भक्तिमन्दिरस्य निर्माणे ज्ञानेश्वरः आधारशिलां स्थापितवान्, नामदेवः तस्य विस्तारम् अकरोत्, एकनाथः स्तम्भरूपेण स्थितः, तुकारामश्च सुवर्णकलशः जातः।

सन्तचोखामेलायाः अयं प्रसिद्धः अभङ्गः आत्मिकशुद्धतायाः सामाजिकसमतायाश्च सर्वोच्चं प्रमाणम्। इक्षुदण्डः वक्रः भवेत् किन्तु तस्य माधुर्यं न कदापि विकृतं भवति; तथैव देहस्य जातिः वा रूपं यत्किमपि स्यात्, अन्तरात्मनः भक्तिरसः सर्वदा विशुद्धः एव तिष्ठति।

एषः भजनः भगवतः जगदीशस्य (विष्णोः) स्तुतिः अस्ति। भक्ताः एनं गायन्ति येन तेषां दुःखं नश्यति सुखं च लभ्यते।

इदं पारम्परिकं हिन्दुस्तोत्रम् (आरती) भगवतः कृष्णस्य स्तुतये गीयते, यत्र तस्य दिव्यसौन्दर्यम्, मोहनवेणुगानम्, वृन्दावनस्य पवित्रभूमौ तस्य प्रियसान्निध्यं च वर्ण्यते। इदं दीपस्य भक्तेः आनन्ददायकं नैवेद्यम्, कृष्णं प्रियगोपालं भक्तशोकहर्तारं च आचक्षाणम्।

एषा भक्तिगीतिका अस्ति, आरती इति नाम्ना प्रसिद्धा, श्रीरामस्य प्रशंसायां गीयते। रामस्य शक्तिं, भक्तरक्षणं, दिव्यं महिमानं च वर्णयति, पूजाकाले दीपं निवेदयन्तः पारम्परिकतया गीयते।

मराठीभाषया कृतं हार्दिकं स्तोत्रं दुर्गादेव्याः प्रशंसायाम्। या अनाथानां रक्षिका, महिषासुरस्य हन्त्री, भक्तान् सर्वक्लेशेभ्यः उद्धरन्ती प्रेममयी माता च इति प्रसिद्धा। गायकः तां प्रार्थयते यत् सा जन्ममरणचक्रं समापयेत् दैनन्दिनजीवनस्य भारान् च अपहरेत्।

इदं श्रीश्यामबाबायाः स्तुतिपरं भक्तिगीतम् (आरती) अस्ति, यः कृष्णभगवतः प्रियतमो रूपः। अस्मिन् तस्य दिव्यं रूपम्, तस्मै कृतानि नैवेद्यानि, भक्तानां हर्षश्च वर्णितः, तस्य कृपां रक्षणं च प्रार्थयति।

एषा भक्तिगीतिः श्रीसत्यनारायणदेवस्य, विष्णुभगवतः एकस्य रूपस्य, स्तुतिपूजनाय समर्पिता अस्ति। सत्यनारायणपूजा इति नियमिते कर्मकाण्डे इयं रचना पठ्यते। अत्र देवस्य करुणायाः कृपायाः च कथानि वर्णितानि, भक्तिभावेन गायनं क्षमाप्राप्त्यै समृद्धये च क्रियते।