धनासरी रागे रविदासस्य भक्तिपद्यम्
इदं धनासरीरागे रविदासेन रचितं भक्तिपद्यम्। अत्र भक्तः माधवेन (विष्णुना) सह विच्छेदं शोचति, पुनर्मिलनाय आशां च व्यक्तीकरोति।
पद्यानि
हे माधव! बहुषु जन्मसु भवता सह विरहितोऽपि अयं दासः तव लेखे गणितः। वस्त्रं प्राणान् सजीवननिधिं च मनः रामरसेन विकसितम्।
श्लोकः 1
हे सुगठित सुज्ञान अनुपमरूप! जीवस्य प्रेम्णा भवान् विस्मृतः। भ्रमेण मोहितं मनः उन्मत्तं अभवत्, यथा चातकः प्रेमपिपासुः।
श्लोकः 2
येन प्रकारेण अनेके विनोदाः सम्पादिताः, तेनैव प्रकारेण संयोगः जातः। अनेकैः यत्नैः ध्यात्वा तं भगवन्तं भक्तं न परित्यजति।
श्लोकः 3
अनेकानि रूपाणि बहूनि रङ्गाणि कुर्वन् सः नवनिधिभिः अप्यगण्यः। भक्तिः विरहिता निष्फला; दासाय तु मेलनं स्वभावतः सुलभम्।
श्लोकः 4
मिलनेन मिलनेन जीवः अनन्तः सम्पद्यते, स पुनर्जन्म न प्राप्नोति। रविदासः कथयति—आशया लग्नः सन् जीवामि, येन मिलित्वा परमां गतिं प्राप्नोति।
श्लोकः 5
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
एतत् पद्यं गुरुग्रन्थसाहिबस्य भागः, यत्र रविदासस्य वाणी संगृहीता। अस्य प्रयोगः सिक्खधर्मे प्रातःकाले वा सन्ध्यायां भक्त्या गीयते। रविदासः पञ्चदशशताब्द्याः भक्तिकविः, निर्गुणसम्प्रदायस्य प्रमुखः।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
Bhagat Ravidas स्य अन्ये रचनाः
ज्ञातव्य-विशेषः
रागः
धनासरी रागः गुरुग्रन्थसाहिबे पञ्चमे गुरु अर्जुनदेवेन सम्पादितः। अयं रागः शृङ्गारविरहभावप्रधानः, अत्र भगवतः माधवस्य विरहे जीवस्य व्याकुलता वर्णिता।
कविः
रविदासः (सन् १४५०-१५२०) निर्गुणभक्तिकविः, चर्मकारकुलोत्पन्नः। अस्य पदानि गुरुग्रन्थसाहिबे ४१ स्थानेषु सन्ति। अत्र 'कहत रविदास' इति स्वनामोल्लेखः कृतः।
चात्रिकपक्षी
'चात्रिक' इति पक्षी (Cuculus micropterus) वर्षाकाले जलबिन्दुम् एव पिबति। अत्र भक्तः चात्रिक इव प्रेमपिपासुः वर्णितः – 'तिउ चात्रिक प्रेम पियारी'।
नवनिधिः
'नव निधि' इति नवधनानि – पद्म, महापद्म, शङ्ख, मकर, कच्छप, मुकुन्द, कुन्द, नील, वर (विष्णुपुराणानुसारम्)। अत्र भगवतः रूपरङ्गाः नवनिधिभिः अपि अतुलनीयाः इति कथितम्।
रहाउ
'रहाउ' (विरामः) इति गुरुग्रन्थसाहिबस्य रचनाशैली। अत्र द्वितीयपदे 'रहाउ' शब्दः, यस्य अर्थः – एषः पदः मुख्यभावः, अन्ये पदाः तस्य विस्तारः। अत्र विरहव्याकुलता मुख्यभावः।
Guru Ravidas Ji
रविदासियाधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता