सोरठिरागे रविदासदासस्य शब्दः
अयं शब्दः परमात्मनः सह आत्मनः अभेदं बोधयति। अत्र रविदासदासः जलतरङ्गसुवर्णालङ्कारादिभिः उपमाभिः जीवात्मनः परमात्मनि लीनतां वर्णयति।
पद्यानि
सोरठि इति रागः — भक्तिरसपूर्णः मङ्गलाचरणरूपः।
श्लोकः 1
यदा अहम् आसम्, तदा त्वं नासीः; अधुना त्वमेव असि, अहं न अस्मि। यथा जलतरङ्गाः जलाद् भिन्नाः न भवन्ति, किन्तु केवलं जलमेव, तथैव सर्वम् अपि ब्रह्मणः अभिन्नम्।
श्लोकः 2
हे माधव! एषः भ्रमः किम् उच्येत? यथा मनुष्यस्य अहङ्कारः पर्वतवत् दृढः भवति, तथैव अयं भ्रमः दृढः।
श्लोकः 3
यथा सुवर्णाभरणानि सुवर्णमेव, कुम्भस्थितं जलं जले एव विलीयते, तथैव आत्मा परमात्मनि लीनः भवति। वाचा वाचा ब्रह्म न ज्ञायते, केवलं रामराज्ञः अनुभवेन ज्ञायते।
श्लोकः 4
यथा सूर्यकिरणेषु जलभ्रमेण तृषितः मृगः भ्रान्तः भवति, तथैव मायया जीवः भ्रान्तः। वाचा वाचा ब्रह्म न ज्ञायते, केवलं रामराज्ञः अनुभवेन ज्ञायते।
श्लोकः 5
सत्यरङ्गेण राज्ञा मनः रञ्जितम्। यथा मञ्जिष्ठारङ्गः स्थिरः भवति, काचः मायारङ्गः न लगति, तथैव सत्यरङ्गेण मनः रञ्जितम्।
श्लोकः 6
रविदासः कथयति — इदं करगतम् अभवत्। यथा पटः पतङ्गः तरङ्गः च जले विलीयते, तथैव मम तनुः मनः च त्वयि लीनम् अभवत्।
श्लोकः 7
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
एषः शब्दः श्रीगुरुग्रन्थसाहिबे सोरठिरागे संकलितः। रविदासदासः भारतीयभक्तिपरम्परायाः प्रसिद्धसन्तः। अयं शब्दः सिखधर्मे तथा रविदाससम्प्रदाये कीर्तनार्थं प्रयुज्यते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
ज्ञातव्य-विशेषः
लेखकः
— रविदासः (१५-१६ शताब्दी) भक्तिआन्दोलनस्य प्रमुखः सन्तः। तस्य पदानि गुरुग्रन्थसाहिबे संगृहीतानि सन्ति। अत्र सोरठिरागेण गीतम्।
रागः
— सोरठिरागः भारतीयशास्त्रीयसङ्गीते मधुरः रागः। अयं रागः भक्तिभावं विरहं च जागर्ति। रविदासः अनेन रागेण आत्मनः परमात्मनः च एकत्वं वर्णयति।
द्वैतभ्रमः
— अत्र रविदासः द्वैतभ्रमं निराकरोति। यथा तरङ्गः जले एव, कनकं कटके एव, तथैव जीवः ब्रह्मणि एव। भ्रमः एव पृथक्त्वं भासते।
उपमाः
— चतस्रः उपमाः प्रयुक्ताः: जलतरङ्गः, कनककटकः, जलकुम्भः, मृगतृष्णा च। एताः सर्वाः अद्वैतस्य बोधाय। अन्ते मजीठरङ्गवत् साचारङ्गेण मनः रञ्जितम्।
समाप्तिः
— रविदासः आह: "हथ भाइया" इति। तनुः मनः च पतङ्गतरङ्गवत् परमात्मनि लीनम्। अयं भक्तियोगस्य परमः फलम्।
Guru Ravidas Ji
रविदासियाधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता