प्रभुसँग एकताको अनुभव
यो गुरु रविदासको एक भजन हो जसमा जीवात्मा र परमात्माको अभिन्न एकतालाई पानी र छाल, सुन र गहना, तथा सूर्यको किरण र मृगतृष्णा जस्ता दृष्टान्तहरूद्वारा वर्णन गरिएको छ। यसले अहंकारको मिथ्यापन र ईश्वरमा पूर्ण समर्पणको महत्त्व बताउँछ।
श्लोक
राग सोरठि
श्लोक 1
जब म थिएँ, तब तिमी थिएनौ; अब तिमी छौ, म छैन। जसरी अथाह जलमा लहर उठ्छ, खेल्छ, र पुनः जलमै समा जान्छ — केवल जल नै रहन्छ।
श्लोक 2
हे माधव! यो भ्रम यस्तो छ भनी के भनौं? जसरी मानिसले ‘मेरो’ र ‘जीव’ भनी भ्रममा पर्छ, त्यस्तै।
श्लोक 3
जसरी सुनको गहनाबाट सुन वा घडाको पानी पानीमै समा जान्छ। धेरै भन्दै, बताउँदै पनि कसैले ब्रह्मलाई जान्दैन — राम राजालाई चिन।
श्लोक 4
जसरी सूर्यको किरणमा देखिएको पानीको भ्रमले तिर्खाएको मृगलाई झुक्काउँछ। धेरै भन्दै पनि कसैले ब्रह्मलाई जान्दैन — राम राजालाई चिन।
श्लोक 5
मन साँचो राजाको रङमा रङ्गिएको छ। जसरी मजीठको रङ लागेपछि कच्चा मायाको रङ लाग्दैन।
श्लोक 6
रविदास भन्छन्, यो प्रियको हातमा छ। जसरी बत्तीको डोरी, पतङ्ग, र लहर — त्यसरी नै तिमीमा शरीर र मन समाहित भए।
श्लोक 7
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो भजन गुरु रविदास (सन् १४५०–१५२०) द्वारा रचित हो, जो भक्ति आन्दोलनका एक प्रमुख सन्त थिए। यो पवित्र ग्रन्थ गुरु ग्रन्थ साहिबमा सोरठि राग अन्तर्गत सङ्कलित छ। यसलाई प्रायः सिक्ख र रविदासी समुदायहरूले कीर्तनको रूपमा गाउँछन्, विशेष गरी गुरु रविदासको जयन्ती वा ध्यान-सभाहरूमा। यसको भाषा पुरानो पञ्जाबी र हिन्दीको मिश्रण हो, तर यसको सन्देश सबैका लागि सरल र गहिरो छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचनाकार
यो शब्द गुरु रविदास (सन् १४५०–१५२०) को हो, जो भक्ति आन्दोलनका एक प्रमुख सन्त हुन्। उनलाई 'रविदास' वा 'रैदास' पनि भनिन्छ, र उनका रचनाहरू गुरु ग्रन्थ साहिबमा सङ्कलित छन्।
राग
यो शब्द 'सोरठि' रागमा गाइएको छ, जुन गुरु ग्रन्थ साहिबको एक प्रमुख राग हो। सोरठि राग गम्भीर र शान्त भावको लागि जानिन्छ, जसले आत्म-विलयको विषयलाई उपयुक्त बनाउँछ।
मुख्य उपमा
पहिलो पदमा 'अनल अगम जैसे लहरि मोद जल केवल जल माही' भन्ने उपमा छ – जसरी आगो र पानीको लहर अन्ततः पानीमै मिल्छ, त्यसरी नै जीवात्मा परमात्मामा विलीन हुन्छ। यो अद्वैत (गैर-द्वैत) दर्शनको स्पष्ट अभिव्यक्ति हो।
सुन र पानीको दृष्टान्त
तेस्रो पदमा 'जैसे कनक कटक जल कुंभ का जलु जलहि समाइआ' भनिएको छ – जसरी सुनको गहना र माटोको घडाको पानी अन्ततः पानीमै मिल्छ, त्यसरी नै ब्रह्म (परमात्मा) सबैमा व्याप्त छ। यहाँ 'कनक' (सुन) र 'कटक' (गहना) को भेद मिथ्या हो भन्ने सन्देश छ।
मृगतृष्णाको उपमा
चौथो पदमा 'जैसे रबि किरन कहे जलु मूठै त्रिख मृग भ्रमु भुलाइआ' – जसरी सूर्यको किरणले पानीको भ्रम सिर्जना गर्छ र मृगलाई भुलाउँछ, त्यसरी नै संसारको मोहले मानिसलाई भ्रममा राख्छ। यो उपमा भक्ति साहित्यमा प्रसिद्ध छ।
अन्तिम पदको प्रतीक
अन्तिम पदमा 'जैसे पाटु पतंगु तरंगु तउ महि तनु मनु गइआ समाइआ' – जसरी कपडा, पतङ्ग (पुतली) र छाल (तरङ्ग) आ-आफ्नो मूलमा मिल्छ, त्यसरी नै रविदासको तन र मन परमात्मामा विलीन भएको छ। यहाँ 'पाटु' (कपडा) धागोमा, 'पतंगु' (पुतली) आगोमा, र 'तरंगु' (छाल) पानीमा मिल्ने प्रतीक हुन्।
Guru Ravidas Ji
रविदासिया धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
