ସନ୍ଥ ରବିଦାସଙ୍କ ଶବଦ
ଜୀବ ଓ ବ୍ରହ୍ମର ଏକତା
ଭଗତ ରବିଦାସ ତରଙ୍ଗ ଓ ଜଳ, ସୁନା ଓ ଅଳଙ୍କାରର ଉପମା ଦେଇ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଆତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମା ଏକ, ଏବଂ ପୃଥକତା ଏକ ମାୟା।
ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
ସୋରଠି ରାଗ।
ଶ୍ଲୋକ 1
ଯେତେବେଳେ ମୋର ଅସ୍ତିତ୍ବ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନଥିଲ; ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ତୁମେ ଅଛ, ମୁଁ ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଳର ତରଙ୍ଗ ଓ ଲହରୀ – କେବଳ ଜଳ ହିଁ ଜଳରେ ଲୀନ।
ଶ୍ଲୋକ 2
ହେ ମାଧବ! ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ କ’ଣ କୁହାଯିବ? ଏହା ସେହିପରି ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ନିଜଠାରୁ ପୃଥକ ଭାବେ ଦେଖେ।
ଶ୍ଲୋକ 3
ଯେପରି ସୁନା ଓ ସୁନାର ବାହୁଡ଼ି (ଅଳଙ୍କାର) ଅଭିନ୍ନ, ଜଳ ଓ ଘଟର ଜଳ ପୁଣି ଜଳରେ ମିଶିଯାଏ; କେବଳ କହିବାରେ କେହି ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଜାଣି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ – ହେ ରାମ ରାଜା, ତୁମକୁ ଚିହ୍ନ।
ଶ୍ଲୋକ 4
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ମୃଗତୃଷ୍ଣା (ଜଳର ଭ୍ରମ) ଦେଖି ହରିଣ ଛଳନାରେ ଭୁଲିଯାଏ; କେବଳ କହିବାରେ କେହି ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଜାଣି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ – ହେ ରାମ ରାଜା, ତୁମକୁ ଚିହ୍ନ।
ଶ୍ଲୋକ 5
ମନ ସତ୍ୟ ରାଜା (ପରମାତ୍ମା)ଙ୍କର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଯାଏ। ଯେପରି ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାର ପକ୍କା ରଙ୍ଗ, ମାୟାର କାଚା ରଙ୍ଗ ତାହା ଉପରେ ଲାଗି ପାରେ ନାହିଁ।
ଶ୍ଲୋକ 6
ରବିଦାସ କହନ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ। ଯେପରି ପତ୍ର, ପତଙ୍ଗ (ପୋକ) ଓ ତରଙ୍ଗ – ତୁମଠାରେ ମୋର ଶରୀର ଓ ମନ ସମାହିତ ହୋଇଗଲା।
ଶ୍ଲୋକ 7
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ପ୍ରତିଦିନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ତିଥିରେ
ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ
ଘିଅ ଦୀପ, ଧୂପ, ତାଜା ଫୁଲ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ
- ମାନସିକ ଶାନ୍ତି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତି
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ଶବଦଟି ଭଗତ ରବିଦାସଙ୍କ ରଚନା, ଯାହା ଶିଖ ଧର୍ମର ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବର ଅଙ୍ଗ ୬୫୭ରେ ସୋରଠି ରାଗରେ ସଂକଳିତ ଅଛି। ରବିଦାସ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭାରତର ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସନ୍ଥ-କବି, ଯାଙ୍କ ଭକ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରେମ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ। ଏହି ଶବଦକୁ ସତ୍ୟର ଅଦ୍ୱୈତ ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ରୂପେ ଗାନ ଓ ପାଠ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତା ସୃଷ୍ଟିରୁ ପୃଥକ ନୁହେଁ।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ରଚୟିତା ଓ ପ୍ରସଙ୍ଗ
ଭଗତ ରବିଦାସ, ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସନ୍ଥ-କବି, ଯିଏ ଜୋତା ସିଲାଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସୋରଠି ରାଗରେ ଏହି ଶବଦ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହା ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବର ଅଙ୍ଗ ୬୫୭ରେ ରହିଛି, ଏବଂ ସୋରଠି ଏକ ରାଗ ଯାହା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ବିରହ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ଜଡ଼ିତ।
ତରଙ୍ଗ ଓ ଜଳର ଉପମା
ଏହି ଶବଦର ପ୍ରଥମ ଉପମା ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର ଓ ତରଙ୍ଗ। ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଗଲେ ଜଳ ଅଲଗା ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ କେବଳ ଜଳ ହିଁ ଅଛି। ଏହା ଅଦ୍ୱୈତ ଭାବକୁ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା (ତରଙ୍ଗ) ପରମାତ୍ମା (ଜଳ) ବିନା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେ ନାହିଁ।
ସୁନା ଓ ଅଳଙ୍କାର, ଘଡ଼ା ଓ ଜଳ
ଏଥିପରେ ଶବଦଟି ଈଶ୍ୱର ଓ ସୃଷ୍ଟିର ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁନା ଓ ତା'ରୁ ତିଆରି ଅଳଙ୍କାର, ଅଥବା ଘଡ଼ା ଭିତରର ଜଳ ଓ ତା ଚାରିପାଶର ଜଳ ସହ ତୁଳନା କରେ। ଅଳଙ୍କାର ଓ ଘଡ଼ା ରୂପରେ ଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସାର ଓ ମୂଳ ପଦାର୍ଥରେ ଏକ, ଯାହା ମନେ ପକାଏ ଯେ ଜଗତ ଏକ ପରମ ସତ୍ୟର ଅସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରକାଶ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣା ଓ ହରିଣ
ଶବଦ ଏଥିରେ ଏକ ହରିଣର କଥା ସ୍ମରଣ କରାଏ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଜଳର ମୃଗତୃଷ୍ଣାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଜଗତର ମାୟା ମଣିଷକୁ କିପରି ଭୁଲାଇଦିଏ, ଅସ୍ଥାୟୀକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବି ସେ ଭିତରେ ଥିବା ପରମାତ୍ମାକୁ ଚିହ୍ନି ପାରେ ନାହିଁ।
ମଜୀଠ ଦ୍ୱାରା ରଙ୍ଗ
ଆଉ ଏକ ଉପମାରେ କପଡ଼ାକୁ ମଜୀଠ ମୂଳରେ ରଙ୍ଗାଯିବା କଥା କୁହାଯାଇଛି, ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ଯାହା ସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅମଳିନ ରଙ୍ଗ ଦିଏ। ସେହିପରି ମନ ଯେବେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସତ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ ହୁଏ, ସେ ମାୟାର କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ଆକର୍ଷଣ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ନ ରହି ଅଟଳ ହୁଏ।
ସୂତା, ପତଙ୍ଗ ଓ ତରଙ୍ଗ
ଶେଷ ପଦରେ ରବିଦାସ ନିଜ ତନୁ ଓ ମନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରେ ଲୀନ ହେବା ବିଷୟରେ କହନ୍ତି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ସୂତା, ପତଙ୍ଗ ଓ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଉପମା ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି। ଏହା ଭକ୍ତିର ଲକ୍ଷ୍ୟ: ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତା।
Guru Ravidas Ji
ରବିଦାସିଆ ରୁ ଅଧିକ
ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ