માટીનું પૂતળું
જાગૃતિનું ભજન
ભગત રવિદાસ માનવ શરીરને માટીના પૂતળા સાથે સરખાવે છે, જે લાભમાં ગર્વથી અને હાનિમાં રડતાં નાચે છે, અને તે ભ્રમથી આગળનો માર્ગ બતાવે છે.
શ્લોકો
હે પ્રભુ! માટીનું બનેલું આ શરીર (જીવ) કેવી રીતે નાચે છે! તે આંખે જોઈને, કાને સાંભળીને મોહિત થઈ ભ્રમમાં પડી જાય છે; જાણે કોઈ અજાયબ તે ક્યાંથી આવ્યું અને ક્યાં સમાઈ જશે? (રહાઉ – વિચાર)*
શ્લોક 1
જેવું જેવું થોડુંક પણ તેને મેળવી લે છે, તેવું તે ગર્વથી ફૂલી જાય છે; માયા મળતાં તે માયારંગી બની સંસારસુખમાં રત થાકો રહે છે. પણ જેવું તેનું વિયોગ થાય છે કે જે મળ્યું હતું તે છૂટતું જાય છે, તે તરત રડવા લાગે છે; તેપણ રડતાં રડતાં જ અંતે તે વ્યર્થ જ થઈને બખેરાઈ જાય છે.
શ્લોક 2
કહે છે રવિદાસ જી — આ ભ્રમ (માયાનો ભ્રમ) નિવૃત્ત થતો જ નથી; તે બસ એમ જ આપથી છૂટતો નથી, જેમ રાત્રે જોયેલું સ્વપ્ન સવારે જાગતાની સાથે જ વિસરી જવાય; પણ તેથી સદા જાગૃત રહીને પ્રભુને પારખવું, એ જ સાચી સમજ છે.
શ્લોક 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ શબદ ભગત રવિદાસનો છે અને ગુરુ ગ્રંથ સાહિબના અંગ 487 પર રાગ આસામાં છે. રવિદાસ ચામડાનું કામ કરનાર કુટુંબમાં જન્મેલા 15મી સદીના રહસ્યવાદી હતા. આ રચના માટીના પૂતળાની છબી વાપરીને સાંસારિક આસક્તિ અને જીવનની ક્ષણભંગુરતાની વાત કરે છે. તે કીર્તનમાં અને ભક્તિ તથા સંત પરંપરાને કેન્દ્રમાં રાખતી સભાઓમાં ગાવામાં આવે છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
શું તમે જાણો છો?
રચયિતા
ભક્ત રવિદાસ, 15મી સદીના સંત-કવિ અને ભક્તિ આંદોલનના આદરણીય વ્યક્તિ. તેમની રચનાઓ ગુરુ ગ્રંથ સાહિબમાં સમાવિષ્ટ છે, અને આ પદ અંગ 487 પર છે.
સંગીતિક સ્વરૂપ
આ રચના રાગ આસામાં છે, એવી ધૂન જે પરોઢે ગાવાની હોય છે. આ રાગ ઘણીવાર ચિંતન અને આશાનો ભાવ જગાડે છે, જે સાંસારિક ભ્રમમાંથી જાગવાના આ કાવ્યના આહ્વાન સાથે મેળ ખાય છે.
પૂતળાનું રૂપક
ટેક માનવીને માટીના એવા પૂતળા સાથે સરખાવે છે જે જુએ છે, સાંભળે છે, બોલે છે અને દોડે છે. ભૌતિક જગતની આસક્તિ (માયા) આપણને કેવી રીતે નચાવે છે, જ્યારે આપણે જાણતા નથી કે આપણે ક્યાંથી આવ્યા અને ક્યાં જવાના છીએ, તેની આ એક તીવ્ર છબી છે.
લાભ અને હાનિ
જ્યારે કંઈક મળે છે ત્યારે પૂતળું ગર્વિત થાય છે, અને જ્યારે માયા વિદાય લે છે ત્યારે તે રડવા લાગે છે. આનંદ અને શોક બંને ક્ષણિક છે, જે વિખૂટાપણાના ભ્રમમાં મૂળ ધરાવે છે.
ખેલ અને ખેલાડી
અંગ 487 ના મૂળ પાઠમાં રવિદાસ જગતને ખેલ કહે છે અને કહે છે કે તેમનો પ્રેમ ખેલાડી માટે છે, એટલે કે તેની પાછળના સર્જનહાર માટે. આ પૃષ્ઠ પર ગુરમુખી લિપિમાં દર્શાવેલો પાઠ શબદનું મુક્ત રૂપાંતર છે, તેથી ચોક્કસ શબ્દો માટે અંગ 487 જુઓ.
Guru Ravidas Ji
રવિદાસિયા માંથી વધુ
સંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો