ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ, ਉੱਚਾ ਭਗਤ
ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਚਮਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ-ਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਨਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਜਾਤ ਨੂੰ ਚਮਾਰਨ (ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ) ਕਹਿ ਕੇ ਬਦਨਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਚੱਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਲੋਕ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ (ਹਰੀ) ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਸਤਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗੋਬਿੰਦ (ਪ੍ਰਭੂ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕੀ ਆਖੀ ਜਾਏ? ਉਹ ਵਡ-ਭਾਗੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਰਵਿਦਾਸ, ਜੋ ਚਮਾਰ (ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ) ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਨੀਵੀਂ ਪਦਵੀ) ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ 1293 ਉੱਤੇ ਮਲਾਰ ਰਾਗ ਵਿੱਚ 'ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਕੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਆਪਣੀ ਚਮਾਰ ਜਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਨਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Bhagat Ravidas · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th–16th century, Varanasi
A poet-saint and leather worker by trade from Varanasi, whose hymns envisioned Begampura — a utopian realm free of sorrow, fear, and caste-based inequality. His compositions are included in the Guru Granth Sahib and form the devotional core of the modern Ravidassia tradition.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਚਮਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ 1293 ਉੱਤੇ ਮਲਾਰ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ; ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਰਹਾਉ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕਥਨ
ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੀ ਚਮਾਰ ਜਾਤ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ-ਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਗੁਣ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ
ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸ਼ਰਾਬ ਸੰਤ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵੀ ਗੰਗਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸ੍ਰੋਤ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਭਗਤੀ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਆਦਰ
ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੀਵੇਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਪਾਠ ਬਾਰੇ ਨੋਟ
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਢਿੱਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ 'ਮਲਾਰ ਮਹਲਾ ੩' ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਕਈ ਤੁਕਾਂ ਅੰਗ 1293 ਦੇ ਮੂਲ ਪਾਠ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਠ ਲਈ ਅੰਗ 1293 ਵੇਖੋ।
Guru Ravidas Ji
ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ