ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨ।
ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ‘ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਕੀ’ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ ਦਾ ਸਲੋਕ (ਅੰਗ 517), ਜੋ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ; ਇਸ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਅੰਗ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ (ਟਿੱਪਣੀ ਵੇਖੋ)।
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਕਟ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ ਅਤੇ ਨੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਾਣੇ ਭਗਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤਰਦੇ ਹਨ।
ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ (ਅੰਗ 694), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ; ਪਾਠ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਵੇਖੋ।
ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪਾਣੀ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਕ ਹਨ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਦਾ ਭਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਚਮਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ-ਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਨਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਰੀਕ ਬੁਣੀ ਹੋਈ ਚਾਦਰ ਵਾਂਗ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਚਾਦਰ (ਸਰੀਰ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੁਣੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।